Dołącz do czytelników
Brak wyników

Okiem specjalisty

6 października 2021

NR 69 (Październik 2021)

Na tropie witamin, czyli jak wspierać dobre nawyki żywieniowe w przedszkolu

0 10

Nabywanie prawidłowych nawyków żywieniowych od najmłodszych lat to podstawa zdrowego, aktywnego życia w kolejnych etapach rozwoju dziecka. Pokazują to m.in. opublikowane w ostatnim czasie wyniki badania European Childhood Obesity Surveillance Initiative (COSI), w którym łącznie z Polską uczestniczyły 23 kraje europejskie.

Badanie miało na celu wskazanie aktualnych trendów żywienia dzieci. Mimo że skupiało się głównie na analizie zachowań dzieci w wieku wczesnoszkolnym, to doskonale wiemy, że preferencje i nawyki żywieniowe wypracowane we wczesnym dzieciństwie bardzo często są kontynuowane w późniejszych latach życia. Dlatego tak istotne jest, aby już od najmłodszych lat, również w środowisku przedszkolnym, kształtować je w sposób prozdrowotny, pamiętając o uwzględnieniu możliwych form współpracy z rodzicami. Pamiętajmy: aby proces zmian w sposobie żywienia małych dzieci przebiegał pomyślnie, trzeba przede wszystkim wspólnego wysiłku nauczycieli i rodziców. 

Na podstawie wyników wskazanego badania obserwujemy, że średnio 78,8% wszystkich dzieci uczestniczących w badaniu jadło codziennie śniadanie, 42,5% jadło codziennie owoce, a 22,6% – warzywa. W przypadku nawyków niepożądanych prawie 42% dzieci raz w tygodniu lub częściej spożywało słone przekąski, niemal 67% – słodycze, a 44,6% – słodkie napoje.

Polskie dzieci w porównaniu do średniej europejskiej chętniej spożywają śniadania i rzadziej sięgają po słone przekąski. Aczkolwiek niestety często te śniadania bazują na słodkich płatkach. Na tle swoich rówieśników dzieci w Polsce rzadziej sięgają codziennie po owoce, a chętniej spożywają słodycze i słodkie napoje. Również w przypadku spożywania warzyw zdecydowanie jest to wynik poniżej zalecanej ilości warzyw w diecie dziecka. Codziennie warzywa spożywa zaledwie 23% dzieci w wieku wczesnoszkolnym 6+.

Według modelowego talerzyka żywieniowego zalecana porcja warzyw w ramach posiłku powinna zajmować ok. połowy talerza. W praktyce stworzenie takiego posiłku, szczególnie w ramach żywienia zbiorowego, jest największym wyzwaniem do wdrożenia w codziennej praktyce. Obserwując aktualne zwyczaje żywieniowe dzieci, ważne jest, aby systematycznie, przez cały rok, oswajać dzieci z warzywami, owocami, nie tylko w porach letnich, gdy dostępność do produktów jest większa i zdecydowanie częściej te zagadnienia się pojawiają. Im więcej stworzymy okazji do zdobywania wiedzy, nie tylko w ramach posiłku, ale również w ramach prowadzonych zajęć, eksperymentów, tym bliższe i łatwiejsze do spożycia staną się dla dzieci pewne produkty. 

Omawiając modelowy talerz żywieniowy, warto zwrócić dzieciom uwagę, jakie są proporcje pomiędzy spożywaniem warzyw i owoców. Najczęściej dzieci chętniej spożywają owoce niż warzywa z uwagi na ich smak słodki. Dodatkowo – tak jak pokazują też wyniki badania – dzieci zbyt często sięgają pod słodkie napoje, soki. Równocześnie, niestety, bardzo często okazuje się, że dla dzieci wiele produktów warzywnych jest zupełnie nieznanych. Rodzice często, obserwując, że dziecko nie jest zainteresowane posiłkiem, unikają podawania warzyw, co dodatkowo osłabia kontakt z tymi produktami. Przygotowując zajęcia, zwróćmy uwagę, aby wdrażane zabawy, pierwszy kontakt z warzywami, owocami, jeszcze bardziej rozbudziły naturalną ciekawość dzieci oraz sprzyjały odnajdywaniu zależności między tym, co zjadamy, a naszym zdrowiem oraz dobrym samopoczuciem.

Do realizowania zajęć w ramach edukacji żywieniowej dosyć sprzyjającym miesiącem okazuje się październik. Mimo że jest to miesiąc, który najczęściej kojarzy się nam ze smakami jesieni, to śledząc kalendarz świąt kulinarnych, okazuje się, że w tym miesiącu jest kilka okazji do zdrowego świętowania: 

  • 1 października – Międzynarodowy Dzień Wegetarianizmu,
  • 16 października – Międzynarodowy Dzień Żywności (świat),
  • 16 października – Światowy Dzień Owoców i Warzyw.

SCENARIUSZ ZAJĘĆ „Na tropie witamin”

Istota proponowanych zajęć

  • Zapoznanie dzieci z wartościami odżywczymi warzyw i owoców.
  • Uświadomienie dzieciom roli warzyw i owoców w codziennej diecie, ich wpływu na zdrowie i dobre samopoczucie.
  • Zachęcenie dzieci do codziennego jedzenia warzyw i owoców.
  • Rozszerzenie wiedzy na temat różnorodności warzyw i owoców.

Wstępna rozmowa.

Nauczyciel zadaje dzieciom pytania:

  • Czy spożywacie warzywa i owoce każdego dnia?
  • Jakie są ulubione potrawy, w których są warzywa? 
  • Czy są takie warzywa, owoce, których chcielibyście spróbować?
  • Kiedy najczęściej spożywacie owoce i warzywa? W jakiej formie?
  • Które warzywa lubicie najbardziej, a które najmniej i dlaczego?
  • Kto z was jadł wczoraj warzywo lub owoc?

Burza mózgów – Dlaczego dzieci powinny jeść warzywa i owoce?

Nauczyciel zapisuje na tablicy odpowiedzi:

  • zdrowe,
  • smaczne,
  • mają dużo witamin,
  • kolorowe,
  • można zastąpić nimi słodycze.

Propozycja treści do przekazania przez nauczyciela:
Warzywa i owoce to bogactwo witamin i składników mineralnych niezbędnych do prawidłowego rozwoju i zachowania zdrowia.

Witamin tych jest całe mnóstwo i można je wymieniać bez końca, jednak niektóre z nich są obecne w zdecydowanie większych ilościach. Między innymi witamina C, która wzmacnia odporność organizmu na infekcje. Różnorodność warzyw i owoców pozwala na znalezienie ich w każdym odcieniu, niemal jak w tęczy. To dzięki nim nasze posiłki stają się kolorowe. 

Kolor warzyw i owoców wskazuje też na różne właściwości zdrowotne. Przykładowo warzywa i owoce zielone zawierają zielony barwnik – chlorofil, który jak farba zabarwi koktajl, naleśniki, ciasto na pierogi czy domowe kopytka. Na co dzień powinniśmy jadać więcej warzyw niż owoców. Można zjadać je zarówno na surowo, jak i gotowane, pieczone lub jako dodatek do koktajli i zup. Codziennie zaleca się spożycie przynajmniej pięciu porcji warzyw i owoców w odpowiedniej proporcji – trzy czwarte warzyw i jedna czwarta owoców. 

Warzywa i owoce to bomby witaminowe, dlatego mają takie supermoce. Aby korzystać z tych supermocy, ważne jest jedzenie różnych warzyw i owoców. Warzywa i owoce to taki zdrowy parasol chroniący organizm i pozwalający zdrowo i prawidłowo rosnąć. 

Gra w kolory

Nauczyciel pokazuje dzieciom kredki w kolorach zielonym, czerwonym, żółtym, pomarańczowym i fioletowym. Dzieci losują kolor kredki i wymieniają jak najwięcej owoców, a następnie warzyw w danym kolorze. 

Przykładowo: 

  • Fioletowe warzywa: czerwona cebula, buraki, bakłażan, czerwona fasola, czerwona kapusta. 
  • Fioletowe owoce: czarna porzeczka, figi, jagody, jeżyny, borówki, aronia, czerwone winogrona, śliwki.

Nauczyciel zwraca dzieciom uwagę, jak wielkie znaczenie ma dla zdrowia różnorodność kolorów warzyw i owoców w codziennej diecie. 

BIAŁE – walczą z przeziębieniem. Nasze babcie często mówiły, że podczas przeziębienia trzeba jeść dużo cebuli i czosnku. Do BIAŁEJ GRUPY należy m.in. cebula.

ŻÓŁTO-POMARAŃCZOWE – na sokoli wzrok. Swoją barwę zawdzięczają prowitaminie A (beta-karoten), która zapewnia dobry wzrok oraz jest potrzebna do prawidłowego wzrostu dzieci. Dodatkowo poprawiają odporność organizmu oraz odpowiadają za ładny wygląd skóry, włosów i paznokci. 
Do ŻÓŁTO-POMARAŃCZOWEJ GRUPY należą m.in.: brzoskwinia, dynia, kukurydza, marchewka, żółta papryka.

CZERWONE – chronią serce. Nawet kształt pomidora w przekroju takie serduszko przypomina. Do tej grupy należą m.in.: czereśnia, czerwona papryka, jabłko, pomidor, truskawka, wiśnia, rzodkiewka.

ZIELONE – na pamięć i koncentrację oraz odporność. Do tej grupy zaliczają się m.in. zielona papryka, ogórek, cukinia, fasolka, sałata, kapusta, szpinak, jarmuż, szczypiorek, natka pietruszki, jabłka, gruszki i agrest.

Zabawa na pięć zmysłów

Nauczyciel prezentuje dzieciom przykładowe warzywa i owoce. Wskazuje na wybrany produkt, a następnie prosi dzieci, aby opisały jego poszczególne cechy: zapach, kształt, formę podania, różnorodność kolorystyczną, np. papryka – trzy kolory. Pomocne mogą być ilustracje przedstawiające najpopularniejsze zmysły, tj.: nos (węch), ucho (słuch), język (smak), oko (wygląd, wzrok), ręka (dotyk). 

Dzieci losują wybrane produkty i omawiają je zgodnie w ilustracjami. 

Dzięki takim zajęciom każdy przedszkolak ma okazję poznać różne produkty, ich smaki i zapachy, które niejednokrotnie mogą być dla niego czymś zupełnie nowym.

Jedzenie na piątkę

Nauczyciel zadaje pytania – burza mózgów: 

  • Ile porcji warzyw i owoców należy spożywać dziennie? 
  • Jak możemy zwiększyć ilość spożywanych warzyw i owoców? 
  • W jakiej formie najchętniej spożywacie warzywa?

Dzieci wymieniają jak najwięcej sposobów spożycia warzyw i owoców w każdym z posiłków. Możliwe odpowiedzi: dodawanie do płatków śniadaniowych, dodatek do kanapki, składnik sałatek, dodatek do obiadu, składniki zapiekanek, zup, koktajli owocowo-w...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy