Dołącz do czytelników
Brak wyników

W rytmie kroków i podskoków

10 czerwca 2019

NR 48 (Czerwiec 2019)

Muzyka mieszka w domu

0 106

Umuzykalnienie jest często używanym terminem, który w literaturze muzycznej nie jest jasno definiowany. Możemy założyć, że umuzykalnienie dziecka to szereg czynności o charakterze stymulującym, które w efekcie mają wpłynąć pozytywnie na jego muzyczny rozwój. A zatem rozwijać umiejętności muzyczne, kształtować pozytywny stosunek do muzyki, tworzyć warunki, aby posiadane przez małe dziecko uzdolnienia muzyczne mogły być rozwijane.

Czas, który posiadamy na rozwój potencjału muzycznego dziecka, jest stosunkowo krótki, albowiem najbardziej intensywny muzyczny rozwój następuje do 5. roku życia dziecka, a trochę mniejszy do 9. roku życia. W tym czasie dziecko może być wspierane edukacją formalną i nieformalną, choć pozwolę sobie zwrócić uwagę, że to właśnie nieformalna edukacja muzyczna stanowi najważniejszy element umuzykalnienia małego dziecka. Domowe aktywności muzyczne podejmowane wspólnie z dzieckiem mogą rozpocząć się w jego pierwszych dniach życia, a nawet już w okresie życia płodowego. Śpiewanie kołysanek, wprowadzanie piosenek porządkujących rytm dnia, modulowanie głosu, wykonywanie rytmiczanek, rymowanek powinny stać się praktyką dnia codziennego, natomiast język muzyki może, a wręcz powinien uzupełniać komunikaty o charakterze werbalnym.
 
Artykuł poświęcony jest zarówno przybliżeniu metod wychowania muzycznego małego dziecka, jak i rytuałom domowym, które z wykorzystaniem muzyki staną się znacznie ciekawsze, pozwolą na wykształcenie muzycznego języka, którym możemy komunikować się z dzieckiem od pierwszych dni życia.

Poranki

Niezależnie od wieku dziecka poranek możemy rozpocząć masażykiem. Poranny pośpiech wprowadza w domu nerwową atmosferę, 2–3 minuty poświęcone na masaż, stymulację sensoryczną, powolne wprowadzenie w rytm dnia wpłyną z pewnością pozytywnie na samopoczucie nie tylko dziecka, lecz także rodzica. Możemy wykonać masaż, opowiadając o rzeczach, które planujemy zrobić, lub wybrać swój ulubiony, korzystając z książki Marty Bogdanowicz Przytulanki, czyli wierszyki na dziecięce masażyki. Oczywiście możemy stworzyć własny masaż:

Zanim zjesz śniadanko, 
masujemy brzuszek.

Załóżmy ubranko. 
delikatnym ruchem dłoni głaszczemy ciało.

Umyjemy ząbki, buzię, 
dotykamy policzków.

już uśmiechy mamy duże. 
uśmiechamy się.

Pokroimy chlebek, 
odwróconą dłonią kroimy chleb na plecach.

zrobimy kakao. 
delikatnie poruszamy opuszkami palców.

Zróbmy wszystko razem,
chwytamy się za dłonie.

by nam się udało!
podnosimy wspólnie ręce w geście radości

Bardzo miłym sposobem budzenia dziecka jest śpiew, który łagodnie pozwoli rozpocząć nowy dzień. W tym celu możemy wybrać jedną piosenkę, która zawsze oznajmiać będzie pobudkę, ale równie dobrze możemy zmieniać repertuar, uwzględniając zmiany pór roku lub pogody. Skorzystajmy wówczas ze znanego repertuaru, w którym będziemy się czuć swobodnie: Tak się zachmurzyło, Jesień, jesieniucha (sł. A. Bernat, muz. Z. Cierchan), Słoneczko, rozchmurz buzię itp.

Piosenki mogą też pomóc przy codziennych czynnościach, jak choćby podczas ubierania się. Nie tylko wpłyną na sprawność jego przebiegu, lecz także spełnią funkcje edukacyjne związane z kształtowaniem świadomości ciała, nazw jego poszczególnych części oraz ułatwią rozróżnianie prawej i lewej strony. Piosenka, która może w opisywanej sytuacji stać się pomocna, nosi tytuł Raz i dwa. Cechuje ją wesoły nastrój, który podkreśla, że ubieranie może być szybkie i przyjemne, tekst zaś koncentruje się na poznaniu elementów garderoby oraz części ciała. 

  • Raz i dwa, zakłada się bluzeczkę (koszulę, sweterek, kurteczkę).

Raz i dwa, to bardzo krótko trwa!
Choć wiemy, że koszula aż dwa rękawy ma,
lecz prędko się ją wkłada, gdy się już wprawę ma.
Raz i dwa, zakłada się bluzeczkę.
Raz i dwa, to bardzo krótko trwa!

  • Raz i dwa, zakłada się spodenki (rajstopy).

Raz i dwa, bo każdy wprawę ma.
Ta strona to jest lewa, a prawa strona ta!
Nie włoży się odwrotnie, gdy się już wprawę ma.
Raz i dwa, zakłada się spodenki.
Raz i dwa to bardzo krótko trwa!

Raz i dwa, w mig wkłada się buciki. 
Raz i dwa, but w nogę już się pcha.
But prawy i but lewy, i już włożone dwa
i nikt się nie pomyli, bo się na butach zna.
Raz i dwa, włożone już buciki.
Raz i dwa, całusa mama da!

Czekanie

Mamo, ja nie lubię czekać, czekanie jest nudne – często słyszymy, gdy czekamy u lekarza, na pociąg itd. Czekamy najczęściej w miejscach publicznych, w których śpiew nie może nam towarzyszyć, ale możemy z powodzeniem skorzystać z repertuaru zabaw paluszkowych (proponuję K. Sąsiadek, Zabawy paluszkowe), które nie tylko skoncentrują uwagę dziecka, lecz także rozwijać będą motorykę małą. Inny pomysł to zabawa muzyczna polegająca na powtarzaniu wzorów rytmicznych. Najłatwiej pobawić się w innym, wymyślonym języku, w którym sekwencje rytmizowanych sylab po rodzicu próbuje powtórzyć dziecko, po czym następuje zmiana ról. Podczas takiej zabawy możemy realizować ćwiczenia logopedyczne, ale kształcimy także pamięć muzyczną i kreatywność. Możemy rozpocząć od prostych sylab „pa”, „ba”, „da”, a następnie szukać innych ciekawych brzmień.

Wieczór

Kąpiel, masaż, kołysanki, usypianie. Cały cykl wieczornych rytuałów zmierza ku wyciszeniu dziecka, a także zacieśnianiu więzi z rodzicem, tworzenia nastroju intymności.

Podczas kąpieli towarzyszyć nam mogą znane wszystkim piosenki z repertuaru Fasolek Mydło lubi zabawę, Myj zęby, Praczki czy Zimno nam w paluszki. Po kąpieli czas na masaż, do którego muzycznym akompaniamentem może być piosenka Bawiły się dzieci paluszkami, podczas której palce dłoni i stóp zostaną wymasowane oraz policzone. Możemy też ponownie skorzystać z masażyków i wykorzystać dotyk dłoni, piłki sensorycznej lub miękkiej szczotki.

Jeż 
(sł. K. Forecka-Waśko)


Po mym ciele idzie jeż, oj, niegrzeczny z niego zwierz.
delikatnie głaszczemy całe ciało
Chodzi sobie po mej głowie, jakby sunął przez sitowie.
wykonujemy koliste ruchy na głowie
Siedzi już na moim brzuszku, oj, jeżyku, oj, kłębuszku.
kładziemy dłoń na brzuchu
Chodzi sobie po mej nóżce, jakby dreptał gdzieś po dróżce.
nasze palce idą po jednej i drugiej nodze
Już mi na ramionach siada – lecz cóż zrobić – trudna rada.
kładziemy dłonie na obu ramionach

Niechaj sobie jeż wędruje, bo ja lubię, gdy mnie kłuje!
swobodnie dotykamy ciało dziecka, kończąc na nosie

Kołysanki zamykają dzień, sprzyjają relaksacji, wyciszają, ale tylko wówczas, gdy śpiewa je rodzic. Zastąpienie głosu ludzkiego odtworzoną płytą nie spełni dostatecznie wspomnianych funkcji. Pragnę przy tym stanowczo zaakcentować, że czystość śpiewu rodzica nie ma w tej sytuacji znaczenia. Kołysanki, które słyszą 
teraz Państwa dzieci, kiedyś będą śpiewać swoim dzieciom. Warto wzbogacić muzyczny repertuar, zwłaszcza że nagrań, które mogą rodzicom w tym pomóc, jest wiele. Warto wspomnieć płytę Kołysanki, utulanki Magdy Umer i Grzegorza Turnaua, na której odnajdziemy nie tylko zbiór klasycznych kołysanek, lecz także nagrania czerpiące z muzyki ludowej z płyty Lulajki Teatru Atofri. Kołysanki stanowią odmienny materiał muzyczny w aspekcie emocjonalnym, melodycznym, harmonicznym i rytmicznym. Najczęściej śpiewamy z dziećmi piosenki żywe, radosne, natomiast kołysanki wprowadzają nas w inny muzyczny świat, nostalgiczny, rzewny, ale równocześnie spokojny i bezpieczny. Dzięki temu możemy sięgać do nich, chcąc uspokoić dzieci.

Język muzyki

Umuzykalnianie niemowląt i małych dzieci to tytuł książki Edwina Elliasa Gordona, w której autor zauważa, że dziecko uczy się muzyki podobnie jak języka ojczystego. „Każde dziecko, zanim zacznie mówić, z pewnością musi najpierw usłyszeć wiele osób mówiących, a żeby zaczęło śpiewać, musi usłyszeć wielu ludzi śpiewających. Inaczej nie można nauczyć człowieka śpiewania. Wielu nauczycieli marnuje jednak czas, żeby nauczyć śpiewu dzieci, które nigdy nie słyszały śpiewu dorosłych. To oczywiście nie przyno...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy