Dołącz do czytelników
Brak wyników

Praca z dzieckiem

28 maja 2018

NR 36 (Kwiecień 2018)

Metody aktywizujące, które wspomagają gotowość szkolną dziecka sześcioletniego

0 374

Szczególnie w wieku przedszkolnym dzieci wyrażają silną potrzebę ruchu, badania, doświadczania, odkrywania czy manipulowania obiektami dostępnymi w bezpośrednim poznaniu. Jednocześnie zdecydowanie chętniej uczestniczą w zajęciach, w których mogą brać czynny udział. Potrzeby te bez wątpienia mogą być satysfakcjonująco zaspokojone przez metody aktywizujące.

Metody aktywizujące kształtują kreatywność, zachęcają do realizowania własnych, oryginalnych pomysłów dzieci oraz samodzielnego osiągania przez nie umiejętności radzenia sobie w różnych sytuacjach. Dlatego też w metodach aktywizujących trudno nie dostrzec ogromnego potencjału, możliwego do wykorzystania w ramach wspierania i kształtowania gotowości szkolnej dzieci przedszkolnych. 

Dzięki atrakcyjności tych metod i aktywności wychowanków ich zastosowanie prowadzi do:

  • podniesienia efektywności przyszłego kształcenia szkolnego,
  • wzmocnienia aktywności dziecka w kierunku samodzielnej eksploatacji i zdobywania doświadczeń,
  • kształtowania umiejętności, które ułatwią dziecku systematyczne zdobywanie wiadomości,
  • podtrzymania silnej potrzeby poznawczej i chęci zdobywania wiedzy.

W związku z tym, że repertuar metod aktywizujących jest niezwykle bogaty i zróżnicowany, niemożliwe jest zaprezentowanie pełnej jego zawartości. Pierwsza część artykułu ogranicza się do reprezentatywnych przykładów metod, których wykorzystanie może przynieść wiele korzyści dla wspomagania gotowości szkolnej dziecka. 

Metoda storyline

Metoda storyline, zwana inaczej „metodą opowieści wychowawczej”, powstała pod koniec lat 60. wieku w Szkocji. Jest ona efektem poszukiwań i starań nauczycieli akademickich oraz praktyków edukacji, którzy postawili sobie za cel sformułowanie metody integrującej treści między przedmiotowe i pozwalającej dzieciom na twórcze, zarówno indywidualne, jak i grupowe – poszukiwanie rozwiązań oraz radykalne skrócenie czasu gromadzenia wartościowych doświadczeń, koniecznych z punktu widzenia poszerzania osobistej wiedzy (Michalak i Misiorna, 2008, 
s. 204). Jednak metoda ta zaczęła uzyskiwać popularność dopiero w latach 90., kiedy wśród nauczycieli i dydaktyków języków obcych rozpropagował ją S. Bell. Obecnie najczęściej wykorzystuje się ją w edukacji wczesnoszkolnej, ale istnieje wiele świadectw pokazujących, że jest ona również niezwykle użyteczna na etapie wychowania przedszkolnego (Jąder, 2009, s. 44).

Metoda storyline polega na opowiadaniu dzieciom pewnej historii, którą może być wymyślona opowieść bądź istniejąca już bajka, przy czym opowieść ta następuje etapami (epizodami), podczas których dzieci są stopniowo wprowadzane w tematykę rozwijającej się narracji. Punktem kulminacyjnym jest tu zazwyczaj jakieś niespodziewane wydarzenie czy problem, przed którego rozwiązaniem stają dzieci wcielający się w bohaterów opowieści. Nauczyciel steruje rozwojem akcji, wybierając – zgodnie z programem nauczania – kolejne wątki oraz naprowadza dzieci poprzez stawianie pytań. Storyline opiera się na sześciu kluczowych zasadach, w myśl których (Czeglik, 2014, s. 54–58):

  • Opowieść jest bliska każdemu z nas, towarzyszy bowiem nam niemal od urodzenia. Dlatego też wydaje się dzieciom przewidywalna i bezpieczna. Ze względu na korespondencję emocjonalną mogą one łatwo utożsamić się z bohaterami.
  • Historia powinna być tak zaprezentowana, aby budziła ciekawość dzieci. Podział na kolejne epizody i związane z nim stopniowe podawanie informacji wzbudza chęć poznania dalszych losów bohaterów. Inspiruje również rozmowę, pytania oraz analizę wydarzeń, dzięki czemu dzieci chcą brać udział w kolejnych zajęciach.
  • Dzięki poczuciu sprawczości dzieci otrzymują możliwość wpływania na dalsze losy bohaterów, co przekłada się na rozbudzanie ich entuzjazmu oraz sprawia, że ich działania i wybory stają się lepiej zaplanowane i bardziej odpowiedzialne.
  • Poruszana tematyka historii powinna być związana z rzeczywistym życiem, a szczególnie tym, które spoczywa w obszarze doświadczeń dzieci. Pozwala to im na mówienie o swoich przeżyciach oraz budowanie własnych pojęć.
  • Budowanie modelu pojęciowego uświadamia uczniom, że wiedza nie jest kompletna i posiada pewne „luki”, które wymagają uzupełnienia. W związku z tym dzieci/młodzież chcą zadawać pytania, poszukiwać odpowiedzi oraz analizować problemy.

Powszechnie podkreśla się, że niewątpliwymi walorami metody storyline jest orientacja holistyczna, równoległe stymulowanie wszystkich sfer rozwoju dziecka, a w szczególności jego rozwoju intelektualnego, społecznego i moralnego oraz aktywizowanie wychowanków do poszukiwania kreatywnych rozwiązań i angażowania się w większą samodzielność i odpowiedzialność za proces dochodzenia do wiedzy (Jąder, 2009, s. 47). Inni autorzy podkreślają również obecność bardziej skonkretyzowanych korzyści, np. takich jak wspomaganie rozwoju językowego wychowanków. W przypadku dzieci przedszkolnych doskonaleniu ulega przede wszystkim mówienie i słuchanie, centralne dla nauki pisania i czytania. Poza tym, niezwykle ważna w przygotowaniu dzieci do nauki szkolnej wydaje się taka zaleta tej metody, jak tworzenie dzieciom warunków do antycypowania, czyli doskonalenia umiejętności wyobrażania sobie przyszłości, przewidywania nadchodzących wydarzeń oraz dokonywania oceny krótkoterminowych skutków swoich decyzji i wyborów. (Dudek, 2014, s. 161). W przypadku przyszłych, sformalizowanych oczekiwań ze strony systemu szkolnego rozwijanie umiejętności takiej antycypacji okazuje się być jednym z istotnych, składowych elementów właściwego kształtowania kariery szkolnej ucznia i osiągania sukcesów w nauce.

Warto również zwrócić uwagę na to, że zastosowanie tej atrakcyjnej metody w warunkach edukacji przedszkolnej zasadniczo sprzyja rozwijaniu współpracy między uczestnikami, co nie pozostaje bez wpływu na doskonalenie ważnych umiejętności społecznych przyszłych uczniów, którzy będą musieli poradzić sobie z nowymi kontaktami i społecznymi wyzwaniami szkoły. Oferowana przez metodę storyline kooperacja istotnie zwiększa motywację wewnętrzną dzieci, pogłębia ich zaangażowanie oraz uczy je właściwego współdziałania w realizacji wspólnych zadań.

Metoda Weroniki Scherborne

Ta jedna z najbardziej znanych i rozpropagowanych metod aktywizujących powstała w latach 60. w Wielkiej Brytanii. Jej twórczyni – angielska fizjoterapeutka i nauczycielka wychowania fizycznego – Weronika Scherborne, na podstawie swojej wieloletniej praktyki, przyjęła, iż rozwój ruchowy jest zasadniczy z punktu widzenia stymulowania innych sfer rozwojowych, takich jak sfera intelektualna, emocjonalna czy społeczna. Stąd też ruch, naturalny dla człowieka, a w szczególności rozwijającego się dziecka, może zostać wykorzystany zarówno dla wspomagania jego rozwoju, jak i korygowania wielu potencjalnych zaburzeń (Bogdanowicz i in., 1997, s. 36, Scherborne, 2002). Metoda ta, zwana również metodą ruchu rozwijającego, sięga zatem do naturalnych potrzeb ruchowych dziecka i opiera się na wielozmysłowej psychomotorycznej i społecznej jego stymulacji poprzez zastosowanie nieskrępowanego ruchu i kontaktu fizycznego z drugim człowiekiem. Realizowana w zabawie prostota i naturalność zajęć ruchu rozwijającego zasadniczo wspomaga dziecko w procesach samopoznania, pozwala rozwinąć wiarę we własne możliwości, osiągać zaufanie do otoczenia oraz aktywnie i twórczo reagować na wyzwania życia codziennego. Ćwiczenia mogą odbywać się praktycznie wszędzie i w każdych warunkach, przy czym dają one uczestnikom szereg okazji do przejawiania własnej inwencji i twórczości. Wszystko to sprawia, że potencjał tej metody okazuje się szczególnie korzystny w pracy z dziećmi przedszkolnymi (Bogdanowicz i in., 1997, s. 73).

Metoda ruchu rozwijającego opiera się na obecności pewnego szkieletu podstawowych ćwiczeń, do których zalicza się ćwiczenia (Bogdanowicz i in., 1997, s. 58–72):

  • Ukierunkowane na poznanie własnego ciała – polegają na specyficznym „wyczuwaniu” własnego ciała i poszerzaniu w ten sposób wiedzy o własnej fizyczności. Towarzyszy temu jednoczesne nabywanie umiejętności lepszej kontroli nad ruchami ciała, co jest konieczne dla utrzymywania pełnej równowagi.
  • Pozwalające na łatwiejsze nawiązywanie kontaktów oraz kooperację z partnerem i grupą – opierają się one na wspólnym zdobywaniu i przeżywaniu wykonywanych zadań w trakcie zajęć ruchowych. Umożliwiają w ten sposób wzajemne poznanie zarówno własnej siły, jak i ograniczeń.
  • Wspomagające zdobywanie pewności siebie i poczucie bezpieczeństwa w otoczeniu – są wykonywane wyłącznie na podłodze i ściśle wiążą się z ćwiczeniami prowadzącymi do poznania własnego ciała. Dzięki nim dziecko poznaje swoje otoczenie, nabiera do niego zaufania i niweluje swoje obawy, osiągając swobodę dla swego działania. W rezultacie sprzyja to nabywaniu pewności siebie i ułatwia interakcje z innymi ludźmi.
  • Twórcze – każde dziecko może wejść w rolę autora zabawy w określonym przez siebie zakresie. Twórcza orientacja zabaw ruchowych sprzyja nawiązywaniu i pogłębianiu więzi z innymi oraz poznawaniu bogactwa różnych sytuacji społecznych.

W kontekście osiągania oczekiwanych rezultatów, projektowanie ćwiczeń ruchu rozwijającego wiąże się z uwzględnieniem przynajmniej kilku elementarnych reguł, takich jak:

  • dobrowolność uczestnictwa każdego dziecka w zajęciach,
  • dbałość o to, aby dziecko czerpało z nich przyjemność,
  • orientacja na wysiłek i starania dziecka, a nie na osiągane przez niego efekty,
  • zakaz krytyki oraz unikanie sytuacji, w których uczestnicy muszą ze sobą rywalizować,
  • naprzemienne stosowanie ćwiczeń statycznych i dynamicznych, stopniowe zwiększanie poz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy