Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

19 lutego 2021

NR 63 (Luty 2021)

Metoda dynamicznych obrazów
Powtarzanie sekwencji zabaw jako budowanie poczucia sprawstwa

0 141

Aby dziecko odszukało siebie w otaczającym świecie, zrozumiało jego funkcjonalność, potrzebuje doświadczeń sprawczych, które lokują jego myślenie o sobie jako istocie ważnej dla tego świata.   

System „Edukacja przez ruch”, dla którego reprezentatywną metodą jest omawiana przeze mnie w cyklu artykułów metoda dynamicznych obrazów, to propozycja pracy z dzieckiem oparta na ruchu i takich jego formach, które są lubiane i preferowane przez dzieci. Drugim ważnym warunkiem, które spełniają zabawy systemu, a więc także zabawy z tekstem literackim, jest obowiązkowy element czynnościowy, czyli propozycja wykonania przez dzieci takich czynności praktycznych, które budują w każdym uczestniku zabawy poczucie sprawstwa. To bardzo istotny fundament, na którym opieramy w rozwoju dzieci budowę ich poczucia sukcesu, aby zrozumiały, iż są ważną częścią świata. Każda zabawa systemu „Edukacja przez ruch” zawiera zatem ruch najbardziej optymalny, angażujący całe ciało, a także propozycje wykonania czynności, które dzieci cieszą, zajmują i doprowadzają w swym efekcie do dużej satysfakcji, radości i chęci dalszej zabawy. 

Powtarzanie sekwencji zabaw

Biorąc pod uwagę doświadczenia własnego procesu edukacji czy procesu rozwoju, częstym elementem tychże procesów było powtarzanie. Owszem, istnieją i istniały sugestie, a nawet propozycje wyrzucenia z procesu edukacyjnego dzieci tzw. powtarzania, próbowano nawet wmówić pedagogom, iż poprzez powtarzanie dzieci się nudzą, stąd nie powinny robić tego samego itd. Takie bezrefleksyjne praktyki jako hasła reklamowe teoretycznych zmian w systemie edukacji zderzają się zawsze z prawdą o rozwoju człowieka, której nie można zmienić taką czy inną inżynierią społeczną ani tymczasowymi pomysłami służącymi jedynie trendom politycznym. Człowiek od zarania dziejów w każdej fazie rozwojowej potrzebuje powtórek z kilku istotnych powodów. Powtarzanie zakorzenia w człowieku poczucie bezpieczeństwa i jest istotne dla jego sprawczości. Daje możliwość uświadomienia sobie punktu odniesienia do dalszej pracy, czyli konfiguruje człowieka i jego miejsce na mapie własnej podróży w rozwoju, stwarza możliwość zastosowania poznanej wiedzy i umiejętności w sytuacji nowej – rozwojowej, daje satysfakcję z rozumienia funkcjonalności tej części świata, która dotyczy właśnie treści zawartej w procesie powtarzania. Szczególnym przejawem potrzeby powtarzania stają się w życiu dorosłego człowieka upodobania do wędrówek tymi samymi górskimi szlakami, czytania tych samych książek, ich posiadania, oglądania tych samym filmów czy wracania do poznanych wcześniej miejsc.

Czynności te wykonywane są jako realizacja potrzeb własnych, indywidualnych, bardzo silnie związanych z zagadnieniem charakterystyki wybranej osobowości.

Z niezwykłą radością powtarzanie zabaw czy sekwencji zabaw dzieci przyjmują, wręcz czekają na momenty, w których pojawi się ponownie rymowanka, zagadka, sekwencja zabawy ruchowej czy muzycznej. Włączają się w te aktywności z wielką ekspresją i wyrażają niezwykłą radość, że mogą brać udział w tej aktywności. Powtarzanie zatem jest osadzeniem zabawy w pewnym rytmie, realizacją oczekiwań poznawczych związanych z chęcią wyrażania ekspresji twórczej, z chęcią doświadczenia poczucia sprawczości, pełnego, świadomego udziału w tym, co się wokół dziecka i z dzieckiem dzieje.

Sekwencyjność w metodzie dynamicznych obrazów

Potrzebę powtarzania fragmentów już wcześniej czytanego tekstu wyrażają bardzo często dzieci w stosunku do swoich rodziców, którzy wracają na ich prośbę do tej samej bajki, baśni czy wierszyka, czytając dzieciom przed snem. Dzieci domagają się takich powtórzeń. W metodzie dynamicznych obrazów powtarzanie już raz czytanych fragmentów tekstu lub całego tekstu jest obowiązującą regułą, a nauczyciel, który planuje zajęcie, traktuje element powtarzania jako zatrzymanie się na tekście w danej sytuacji edukacyjnej, aby się tym fragmentem tekstu literackiego dłużej pobawić, czasami kilka razy w ciągu kilku kolejnych dni. 

W metodzie istnieje także kolejna zasada, aby czytać tekst dalej tylko wówczas, gdy dzieci wybawiły się już na tyle ostatnim fragmentem tekstu, iż same są zaciekawione kolejnymi zdarzeniami w nim zawartymi. Powtarzanie jest zatem pretekstem dla nauczyciela, aby diagnozować w tym momencie aktywność dzieci podczas zabawy, a w sposób szczególny aktywność językową. Mamy zatem kolejny argument, tym razem pedagogiczny, dlaczego warto stosować ponowne czytanie dzieciom tego samego tekstu. 

To proces diagnostyczny, aby prawidłowo czuwać nad postępami dziecka w rozwoju.

Sekwencyjność, powtarzanie tego samego sposobu zabawy tekstem kilka razy w metodzie dynamicznych obrazów ma jeszcze jedno znaczenie. Otóż dzieci, powtarzając zabawę kilka razy, doprowadzają do jej interpretacji, przekształcenia i w konsekwencji wprowadzają do niej nowe elementy, własne, twórcze, które umożliwiają rozwijanie aktywności językowej, a to jest jednym z najważniejszych zadań samej metody. Wspieranie aktywności językowej w celu kształtowania rozumienia pojęć i związków pomiędzy pojęciami stanowi istotę metody dynamicznych obrazów.

Sekwencyjność w tekstach literackich dla dzieci 

W dobrej literaturze dla najmłodszych, stworzonej przez autorów rozumiejących potrzeby rozwojowe dzieci, bardzo często zawarte są sekwencje, rytmy czy powtórzenia jako konwencje tekstu. Aby słuchacz zrozumiał np. jaka jest sytuacja małego klauna Pim-pama w cyrku Salto, jak w tym cyrku klaun się czuje, autor tekstu powtarza wielokrotnie podobną konstrukcję sytuacji w tekście. Możemy powiedzieć, że są to specjalnie przygotowane obrazy dla dzieci, które wyłaniają się z tekstu, aby dziecko odczuło współczucie dla klauna, aby się z nim związało, wreszcie aby zrozumiało znaczenie sytuacji, w której klaun się znalazł. Klaun jest mały i pracownicy cyrku prześmiewczo traktują każdą próbę zdobycia przez niego kolejnej umiejętności cyrkowej.

Autor tekstu o klaunie zamierza zatem tymi sekwencjami wzbudzić u dzieci współczucie i sympatię dla małego klauna. 

Oto kilka przykładów takich sekwencji w analizowanym przeze mnie tekście, który wykorzystuję do prezentacji metody dynamicznych obrazów:
– Hej, Pim-pam! Jesteś mały jak jabłuszko, lepiej schowaj się pod łóżko!
– Wcale nie! Nieprawda! – protestuje dzielnie Pim-pam. 
– Nigdy nie będziesz prawdziwym klaunem – dodaje kucharz, klepiąc się po wielkim brzuchu.
– Ha, ha, ha! Pim-pam, mały klaun! Jesteś mały jak laleczka i skaczesz jak piłeczka!
– Wcale nie! – protestuje oburzony Pim-pam. 
– Nigdy nie będziesz prawdziwym klaunem – dodaje, uśmiechając się złośliwie, treser. 
– Hi, hi, hi! Pim-pam, co za klaun! Jesteś do niczego, mały kolego!
– Wcale nie! – protestuje ze łzami w oczach Pim-pam.
– Nigdy nie będziesz prawdziwym klaunem – dodaje dyrygent, śmiejąc się przy tym drwiąco1

Doskonale wiemy, iż w realnym świecie nie występują tak szybko po sobie i tak często obok siebie sytuacje aż takiej dużej prześmiewczości czy odrzucenia, istnieją natomiast w pewnym odroczeniu w czasie, ale także sekwencyjnie, powracają i są trudnym, a czasami przerażającym doświadczeniem człowieka. W przypadku historii o małym klaunie powtarzające się sekwencje prześmiewczości względem klauna prowadzą do odwrócenia akcji. Ulubiony pies małego klauna Reks staje w jego obronie i razem uciekają z cyrku. 

Sekwencyjność w tekście o małym klaunie pozwala słuchaczom historii skupić uwagę na odczuciach własnych, na uczuciach samego bohatera. To ważny aspekt literatury dla dzieci. Dzięki takiej konwencji dziecko zbiera doświadczenia w sferze emocjonalnej, które może w świecie realnym skonfrontować z własnymi doświadczeniami. Przecież prześmiewczość to także cecha dzieci, pewien rodzaj ekspresji i jej wyrażania, której reprezentację trzeba dzieciom uświadomić, zwerbalizować, zakorzenić w wyobraźni przestrzennej i odnieść do konkretnych wartości z naznaczeniem, iż jest to zachowanie nieprzyjemne, niestosowne, czasami bardzo przykre dla osoby, która jest odbiorcą takiego zachowania. Historię małego klauna, a konkretnie sekwencyjność tekstu, z której wynika prześmiewczość pracowników cyrku w stosunku do klauna, można wykorzystać do stworzenia sytuacji edukacyjnych, w których uczestnictwo doprowadzi dzieci do rezygnacji z takiego właśnie zac...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy