Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

19 stycznia 2021

NR 62 (Styczeń 2021)

Małe kroki, swobodny rozwój, zabawa i odpoczynek

145

Małe kroki, które wykonuje mały człowiek, są wysiłkiem, działaniem potrzebnym w przestrzeni jego rozwoju, a ich znaczenie jest fundamentalne. Małe kroki prowadzą bowiem do wielkich odkryć, które wyzwalają optymalną radość dziecka, potwierdzają sens działania i motywują do dalszej aktywności. 

Początek roku kalendarzowego skłania nauczycieli do refleksji, a refleksje są po to, aby uporządkować warsztat pracy, zmienić pewne jej założenia czy przyjąć nieco inną formę planowania działania w grupie. 

POLECAMY

Pandemia, zamknięcie przedszkoli od marca 2020 r., ponowne ich uruchomienie, a także zachorowania nauczycieli – wszystko to spowodowało, iż praca w przedszkolu, jej zmienność, czasami nieprzewidywalność, powoduje zmęczenie, a w zasadzie długofalowe przemęczenie nauczycieli, które odczuwają także dzieci. Taka sytuacja to niedogodność, którą można nazwać brakiem poczucia bezpieczeństwa, a przecież bezpieczeństwo to podstawowa potrzeba dzieci, a także nauczycieli. Dlatego tak ważne w bieżącym planowaniu pracy przedszkola są małe kroki, które nauczyciele powinni stawiać z dziećmi, a nie ambitne plany organizacji wielu projektów i imprez, konkursów czy dodatkowych uroczystości. Praca w przedszkolu powinna wolno odzyskiwać swą płynność, a dzieci, stawiając małe kroki, powinny ponownie odczuć bezpieczeństwo poprzez swobodny rozwój, dobrze zorganizowaną zabawę i odpoczynek. 

Planowanie spokojnej pracy 

Praca w przedszkolu będzie spokojna, gdy oprzemy ją na rytmie najprostszym z możliwych, rozpoznawalnym przez dzieci, bo naturalnym – rytmie dnia, rytmie tygodnia. W tym rytmie nauczyciel powinien się skupić na tym, co dla przedszkolaka najważniejsze, czyli na stworzeniu warunków, aby dziecko rytm odczuwało i przyjmowało w odniesieniu do niego stosowne zachowania samodzielnie. Nauczyciel jest zobowiązany do tworzenia, organizacji stosownych warunków, co jest zapisane w podstawie programowej, a także w przyjętym programie wychowania przedszkolnego. Zadaniem przedszkola, nauczycieli jest:

Tworzenie warunków umożliwiających dzieciom swobodny rozwój, zabawę i odpoczynek w poczuciu bezpieczeństwa1

Zatem to bezpieczeństwo małymi krokami trzeba odbudować po doświadczeniach pandemii, która jeszcze daje o sobie znać, bo tylko ono umożliwi dzieciom swobodną aktywność, spontaniczne wejście w zabawę, spokój, wyciszenie. Nasza praca w przedszkolu w tej sytuacji powinna się opierać na tzw. konstytutywnych elementach wychowania przedszkolnego, czyli bezwzględnie potrzebnych aktywnościach, które są ważne dla wspierania rozwoju dzieci, a nie na ekstrawagancji, prześciganiu się w pomysłach ponad potrzeby naszych podopiecznych dla wykazania, iż przedszkole jest placówką oryginalną czy lepszą od innych. Planowanie pracy bieżącej, oparte np. na tygodniu, a nie na całym miesiącu, zdaje się w obecnej sytuacji najtrafniejsze, bo to, co może się wydarzyć w ciągu jednego tygodnia, potrafimy przewidzieć, spokojnie zorganizować, przyjmując zasadę, iż małe kroki prowadzą do tego, co najważniejsze – do spokoju, wspólnego zadowolenia, wykonania czegoś, co jest ważne dla wszystkich dzieci w grupie. Małe kroki nie wychodzą poza wyobraźnię dzieci i dotyczą realnie ich działania, stąd mają rzeczywisty wpływ na ich rozwój. 

Spokój i bezpieczeństwo zabawy, nauki, odpoczynku w przedszkolu dotyczy także kolejnego zagadnienia o wymiarze konstytutywnym – zdrowia psychicznego dzieci przede wszystkim. Planując pracę bieżącą w trakcie borykania się z konsekwencjami pandemii, w przedszkolach przebywają bowiem dzieci, które doświadczyły w swych rodzinach kwarantanny, choroby swoich rodziców czy dziadków itd. Powinniśmy w sposób szczególny zwrócić uwagę na realizację kolejnego zadania przedstawionego w podstawie programowej, które dotyczy właśnie sfery psychicznej dziecka.

Przygotowywanie do rozumienia emocji, uczuć własnych i innych ludzi oraz dbanie o zdrowie psychiczne, realizowane m.in. z wykorzystaniem naturalnych sytuacji pojawiających się w przedszkolu oraz sytuacji zadaniowych, uwzględniających treści adekwatne do intelektualnych możliwości i oczekiwań rozwojowych dzieci.2 

Przedszkole jest miejscem, w którym dziecko powinno otrzymać pomoc w rozumieniu świata, w rozumieniu zaistniałej sytuacji. Brak takiego rozumienia sprzyja zachwianiu poczucia bezpieczeństwa. Warto zatem w sposób szczególny pochylić się w planowaniu bieżącej pracy nad niepewnością, wątpliwościami dzieci, przewidzieć i dać dzieciom czas na rozmowy, przytulenie, zapewnienie, iż nad zdrowiem dzieci i społeczeństwa czuwają lekarze, ale i my sami możemy zadbać o zdrowie, gdy przyjmiemy stosowne zachowania według wprowadzonych reguł. 

Małe rytmiczne kroki, czyli przedszkolak w procesie 

Planowanie tygodniowe w bieżącej sytuacji może się przyczynić do wypracowania pewnej formuły pracy spokojnej, wieloetapowej. Nie zawsze musi tak być, że dziecko nawet podczas zabawy kierowanej rozpocznie np. rysowanie obrazka, a sam obrazek koniecznie podczas tej zabawy zostanie dokończony. Powstawanie dzieł dzieci można również zaplanować w kategoriach rytmu całego tygodnia, co będzie sprzyjać emocjonalnemu zaciekawieniu i jednocześnie utrzymaniu spokojnej pracy.

Ważnym elementem tygodniowego planowania działania dzieci jest prostota przygotowywanej zabawy, bo właśnie w tym, co najprostsze, kryją się najważniejsze dla rozwoju dziecka elementy. Prostota, czyli zapewnienie, iż proces zabawy, przedsięwzięcia, projektu będzie możliwy do wykonania samodzielnie przez dziecko, gwarantuje także przyjęcie odpowiedzialności przez dziecko za własną aktywność. Tylko w takim procesie w sposób realny dziecko dotyka wartości wychowania, uczy się podejmowania decyzji i przyjmowania konsekwencji za te decyzje. 

Wyobraźmy sobie, iż nasz tygodniowy plan minimalizujemy do wykonania tylko jednego projektu z grupą dzieci, ale takiego, który pozwoli dzieciom na słuchanie, mówienie, ćwiczenia artykulacji, czytanie, kreślenie, porównywanie, klasyfikowanie, szacowanie, orientację w przestrzeni, konstruowanie, planowanie działania, podejmowanie decyzji o działaniu. Nauczyciel zastanawia się nad tym, jak zorganizować proces tworzenia dzieła, podczas którego pojawią się okazje do uczenia całej grupy, a także okazje do uczenia się dzieci indywidualnie. Planuje, że w każdym dniu tygodnia dzieci wykonają kolejne małe kroki, które doprowadzą na końcu do odkrycia czegoś nowego, w tym sensu własnego działania. Czy to możliwe? 

Krok pierwszy: bawimy się razem i indywidualnie 

W poniedziałek nauczyciel przykleja do ściany/tablicy duże arkusze papieru. Bawi się z dziećmi w najprostszą zabawę ruchową, która umożliwia wszystkim dzieciom po kolei wykreślenie na tych arkuszach krzyżyka (tzw. hashtag). 

Dzieci biegają po sali np. w rytm muzyki, trzymając w ręce kredki (niebieską, białą), a na stosowny znak, wybrane przedszkolaki kreślą znaki na arkuszach w zależności od trzymanej kredki – białe i niebieskie. Po zabawie następuje krótka rozmowa, ile znaków dzieci narysowały, jakie są, czy duże, czy małe, ile miejsca jeszcze mamy, aby wykreślić kolejne. 

Po rozmowie dzieci podejmują aktywność indywidualną bawią się w kącikach swoich zainteresowań, a arkusze po prostu wiszą.  

Przeprowadzona zabawa była zbiorem następujących ćwiczeń: zintegrowanego ruchu, kreślenia, reagowania na sygnały, mówienia, czytania obrazu, wyznaczania miejsca spostrzeżeniowego, planowania ruchu, podejmo-
wania decyzji o działaniu, klasyfikacji, porównywania, przeliczania. 

Krok drugi: działamy dalej, ale według indywidualnych oczekiwań

We wtorek dzieci po przyjściu do przedszkola widzą, iż nauczyciel zmienił nieco układ przylepionych arkuszy – są one odwrócone, a dzieci mają większy dostęp do przestrzeni jeszcze na arkuszach niezagospodarowanej. Podejmują indywidualną aktywność w ciągu całego dnia, kreśląc indywidualnie w dowolnym momencie pobytu w przedszkolu. 

Nauczyciel obserwuje aktywność dzieci, a w ramach pomocy przedszkolakom obraca arkusze i przyczepia znów w innym układzie, aby dzieci miały szansę zarysować każdą wolną od znaków przestrzeń. Dla wzmocnienia wrażeń, eksperymentowania nauczyciel niedaleko arkuszy pozostawia pudełko z różnymi rodzajami kredek, choć w kolorze jedynie niebieskim i białym, aby dzieci wykonujące kreślenie zmieniały narzędzie kreślenia i doświadczały np. innego napięcia mięśniowego. Nauczyciel podchodzi do kreślących dzieci, aby porozmawiać, którą kredką łatwiej się kreśli, który znak bardziej im...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy