Dołącz do czytelników
Brak wyników

Psychologia dla nauczyciela

11 grudnia 2018

NR 42 (Grudzień 2018)

Jak skutecznie wzmacniać słowem?

0 220

Dorosły człowiek wypowiada ok. 16 tys. słów dziennie. Trudno zarówno o jednoznaczną ocenę prawdziwości tego wyniku, jak i stwierdzenie, czy to dużo, czy mało. Z pewnością jednak zdajemy sobie sprawę, jak wielki potencjał i moc tkwią w odpowiednio dobranych słowach. W przeszłości panował pogląd, że komunikacja opiera się przede wszystkim na nich. Później ujawnione wyniki badania Alberta Mehrabiana1, a konkretnie ich uproszczone wnioski, na chwilę odwróciły sytuację i pokazały, że na komunikat w bardzo dużym stopniu wpływają też mimika, postawa ciała, ton głosu oraz dystans.

Dziś wiemy, że aby skutecznie się komunikować, warto zadbać zarówno o komunikaty, jakie przedstawiamy w słowach, jak i te, które wyraża nasze ciało. Ale czy zawsze pamiętamy, że komunikacja to praktyczna umiejętność, którą możemy ćwiczyć i rozwijać? Dziś zapraszam Państwa do poznania kilku wskazówek, jak rozwinąć i stosować swoje własne umiejętności komunikacyjne z przedszkolakiem i poznać „tajemnicę” słów, która bardzo wiele może zmienić!

Komunikacja, której można się nauczyć…

Umiejętność skutecznej komunikacji to podstawa wszelkiej pracy z drugim człowiekiem. Ta gruntowna, absolutnie fundamentalna sprawność przekłada się nie tylko na jakość wykonywanych zawodowo zadań, lecz także na poczucie satysfakcji i spełnienia. Dobra komunikacja to pierwszy krok do zbudowania dobrej relacji. Warto jednak pamiętać, że „dobra komunikacja” to umiejętność, którą trzeba rozwijać, ćwiczyć i wzbogacać o nowe formy przekazu. Paradoksalnie, chociaż każdy ma w sobie i wykorzystuje na co dzień umiejętności komunikacyjne, nie każdy potrafi je w pełni wykorzystać. Jeden z autorów podejmujących tematykę efektywnej komunikacji nadał swojej książce bardzo podchwytliwy i symboliczny tytuł: Wszyscy się komunikują, ale nie każdy potrafi porozumieć. W jaki sposób zacząć pracować nad rozwojem swoich komunikacyjnych kompetencji? Na początek warto przypomnieć sobie, że komunikacja z dzieckiem to nie tylko zwroty, słowa, jakich używamy, ale także mimika, spojrzenie czy pozycja naszego ciała. Podczas rozmowy z dzieckiem warto więc zadbać o: 
    

  1. ODPOWIEDNIĄ ODLEGŁOŚĆ – szczególnie u dzieci w młodszym wieku procesy poznawcze są w trakcie dynamicznego rozwoju (m.in. dziecko rozwija proces kierowania uwagą dowolną i koncentracji na danym przedmiocie). Aby mieć pewność, że nasz podopieczny obdarza nas uwagą, warto podejść bliżej (ograniczyć przeszkody, takie jak stół, krzesło, biurko), zniżyć się do pozycji dziecka i nawiązać kontakt wzrokowy, zanim zaczniemy mówić. Skrócenie dystansu to bardzo symboliczne działanie, które sprzyja konwersacji. Warto z niego korzystać!
  2. SPÓJNOŚĆ SŁÓW I ZACHOWANIA – komunikacja zarówno werbalna, jak i niewerbalna mają znaczenie. Dzieci doskonale „wyczuwają” nastrój, w jakim są osoby dla nich bliskie. Warto zdać sobie sprawę, że nie tylko to, co mówimy, lecz także to, w jaki sposób wypowiadamy te słowa, wpływa na jakość całej komunikacji.
  3. UWAGĘ – sposób, w jaki dorosły komunikuje się z dzieckiem, jest także dla samego dziecka formą nauki od modela. Każda rozmowa może stać się „lekcją” szansą, aby przekazać, podkreślić, jakie elementy mogą sprzyjać porozumieniu. Jednym z takich czynników jest właśnie koncentracja na rozmówcy. Oczywiście dzieci w wieku przedszkolnym dopiero rozwijają tę zdolność, ale w sytuacji; gdy widzimy, że dziecko odpowiada na nasze pytania, ale patrzy w zupełnie inną stronę, można podkreślić jej znaczenie słowami: Gdy do mnie mówisz, proszę, patrz na mnie. 

Jak skutecznie wzmacniać słowem?

Badania naukowe potwierdzają od lat, że nagrody, a w tym także pochwała, mogą być czynnikiem motywującym oraz stymulującym rozwój dziecka. Wniosek ten można nawet uogólnić i przenieść na płaszczyznę dorosłości – każdy lubi, aby jego wysiłek czy praca zostały docenione. Na co dzień nie myślimy jednak, że umiejętne stosowanie pochwał może wpłynąć także na budowanie samoświadomości dziecka na swój temat, rozwijać poczucie pewności siebie i sprawczości. Poniżej przedstawiam dwie formy skutecznego nagradzania słowem, które może zechcesz wypróbować.

Opisz i wyraź akceptację
Ta forma pochwały polega na tym, że na początku opisujemy swoimi słowami, co widzimy, co czujemy, patrząc na wynik pracy dziecka. Kiedy patrzymy na pracę plastyczną, którą z dumą prezentuje nam przedszkolak, nie wyrażamy swojej akceptacji, mówiąc: Bardzo dobra praca lub: O, widzę, że świetnie wyszedł ci rysunek domku, ale wpierw staramy się opisać jak najwięcej tego, co widzimy na rysunku, np.:

–     O, widzę, że narysowałeś koło, kwadrat, kreskę, kreskę i jeszcze ta duża linia.
–     Tak – odpowiada dziecko.
–     Jak to wymyśliłeś?
–     Eee… nie wiem, ale chyba jestem artystą.

W ten sposób siła pochwały nie płynie od dorosłego, ale zostaje ukierunkowana na samo dziecko. To ono nazywa swoją kompetencję, a jeśli nie jest jeszcze w stanie jej odpowiednio nazwać, to i tak zostaje w nim poczucie, że aprobujemy i dostrzegamy całość jego wysiłku, a nie tylko gotowy efekt czy też wybrane pozycje, jak np. narysowany dom.

Skuteczna pochwała rozbudza w dziecku poczucie:

  • Wiem, co potrafię.
  • Wiem, że to JA.
  • swojej sprawczości/odpowiedzialności

.Opisz i podsumuj
Ta forma pochwały zawiera w sobie także formę opisu tego, co zaobserwowaliśmy w pracy, w zachowaniu dziecka, z uwzględnieniem jednak także kilku słów, które nazywają umiejętność czy wartość, jakie przedstawiło dziecko, np.: 

Jacku, widzę, że podzieliłeś się z Antosiem klockami. Teraz budujecie razem dużą wieżę. Razem się bawicie klockami, ty masz niebieskie klocki, a Adaś czerwone. Ta wieża jest już naprawdę duża. To się nazywa dobra współpraca!

Nie podajemy od razu, w jednym zdaniu, wartości, jaką zaobserwowaliśmy w zachowaniu dziecka, np. O, Jacku, widzę, że razem budujecie dużą wieżę – dobra współpraca. Staramy się podać jak 
najwięcej opisu danej sytuacji, aby dziecko miało poczucie, że jego wysiłek jest w pełni dostrzeżony, ale także by przedstawić, rozwinąć zasadność podejmowania pewnych rodzajów zachowania, np. Dlaczego warto współpracować? Bo dzięki temu wspólnie zbudowaliśmy dużą wieżę.

Warto podkreślać także sprawczość dziecka w pojedynczych komunikatach.Swoją aprobatę wykonanej pracy oraz wysiłku, jaki dziecko włożyło w jej wykonanie, można zawrzeć w słowach: Jestem z ciebie bardzo dumna lub też podkreślić osiągnięcie dziecka, rozwój umiejętności: Co za osiągnięcie! Chyba jesteś z siebie bardzo dumny.

Od słów do działania…

Słowa zachęcają do działania, wyrażają aprobatę lub też dezaprobatę zachowania, podtrzymują kontakt, ale przede wszystkim w bardzo dużym stopniu odpowiadają za budowanie relacji. Jest to bardzo ważne, bo dzieci znacznie lepiej pracują na zajęciach, szybciej rozwijają swoje umiejętności w towarzystwie ludzi, pośród których wspomniana relacja jest pełna szacunku,...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy