Dołącz do czytelników
Brak wyników

Praca z dzieckiem

8 czerwca 2018

NR 23 (Styczeń 2017)

Elementy muzykoterapii w przedszkolu

0 395

Każde zajęcia terapeutyczne powinny być prowadzone przez wykwalifikowanego terapeutę, który poprzez wnikliwą obserwację i zastosowanie odpowiednich metod może w znaczący sposób wpłynąć na kierunek rozwoju dziecka. W artykule tym chcemy jednak pokazać, że również pedagog może wykorzystywać w swojej pracy elementy muzykoterapii, traktując je jako ćwiczenie, wzmocnienie i rozwijającą zabawę, która to dostarczając satysfakcji dziecku, wpływa niezwykle pozytywnie na jego rozwój.

Muzyka jest bardzo bogatym źródłem bodźców, a rozbierając ją na elementy składowe, otrzymujemy cały wachlarz środków mogących posłużyć nam do pracy. Są to:

  • melodia i fraza,
  • rytm i pulsacja,
  • harmonia i tonacja,
  • agogika, czyli tempo,
  • artykulacja i frazowanie, czyli sposób wydobycia dźwięków i łączenia ich ze sobą,
  • dynamika, czyli głośność,
  • barwa, czyli rodzaj brzmienia zależny od użytego instrumentu lub głosu.

Należy pamiętać, że muzykoterapia nie ma charakteru zadaniowego – nie służy przygotowaniu występu, popisu, ani nawet zdobyciu konkretnej umiejętności (które może nastąpić, ale jako konsekwencja samodzielnie podjętej próby i wysiłku), nauki piosenki czy tańca. Jest raczej formą kreatywnej improwizacji, a każdy jej przejaw, niezależnie od wartości estetycznej, jest dobry i pożądany, gdyż wskazuje nie tylko na poziom umiejętności dziecka, ale również na jego stan emocjonalny, poziom energii, sposób funkcjonowania w grupie, poczucie bezpieczeństwa itp. Zachęcam do wypróbowania różnych sposobów aktywizacji dzieci poprzez muzykę przy wykorzystaniu wymienionych wyżej elementów, a efekt estetyczny i tak będzie zaskakujący.

Melodia

Melodia to dla dziecka w wieku przedszkolnym bardzo trudny element, choć chętnie słuchany, to jednak aparat głosowy i percepcja słuchowa nie są zazwyczaj na tyle wprawne, by dokładnie ją odzwierciedlać. Dzieci śpiewając piosenki, częściej skandują je rytmicznie, nieznacznie zaznaczając kierunek linii melodycznej niż dokładne odległości między dźwiękami. Zatem do pracy terapeutycznej na początku wykorzystujemy owo podążanie w określonym kierunku – wznoszenie się linii melodycznej (fraza wznosząca się) i jej opadanie (fraza opadająca) oraz kontrast między dźwiękami wysokimi i niskimi – przeskakiwanie i reakcja na zmianę.

Proponuję proste ćwiczenie z tamburynami.

Początkowo, w pozycji siedzącej, każdy uczestnik trzyma tamburyno wyobrażając sobie, że jest to jasne, ciepłe Słońce. Nauczyciel może na wstępie krótko opowiedzieć, jak Słońce „wędruje po niebie” każdego ranka wschodząc i każdego wieczoru zachodząc. W kolejnym kroku na dźwiękach wznoszącej się gamy durowej śpiewamy: „Słonko wschodzi coraz wyżej”, unosząc instrument coraz wyżej nad głowę, na najwyższym dźwięku powtarzamy: „tak wysoko, tak wysoko, tak wysoko”, potrząsając delikatnie instrumentem uniesionym nad głową. Następnie po dźwiękach opadającej gamy durowej śpiewamy: „i zachodzi coraz niżej”, opuszczając instrument blisko podłogi. „I tak nisko, i tak nisko, i tak nisko” – potrząsamy tamburynem blisko podłogi. Czynności te powtarzamy kilkakrotnie, namawiając dzieci, aby podążały wzrokiem za instrumentem. W kolejnym dniu pracy możemy to samo ćwiczenie wykonać na stojąco, obrazując kierunek całym ciałem – przy wznoszeniu wstawać i wspinać się wysoko na palce z mocno wyciągniętymi w górę ramionami, przy opadaniu kurczyć się możliwie najbliżej podłogi. Następne modyfikacje ćwiczenia mogą polegać tylko na przeskakiwaniu między dźwiękami wysokimi a niskimi lub też na pracy w parach (dwoje dzieci trzyma jeden instrument i zachowuje wspólne tempo wznoszenia i opadania) czy w grupach (jedna grupa reaguje tylko na dźwięki wysokie, druga tylko na niskie).

Rytm

Pulsacja rytmiczna jest dla człowieka czymś bardzo naturalnym. Widać to już na wczesnym etapie rozwoju, kiedy dzieci chętnie klaszczą przy rytmicznej muzyce, maszerują mocno tupiąc nogami czy uderzają w instrumenty. Takie równe zaznaczanie mocnych części taktu może być zatem punktem wyjścia do pracy 
z rytmem. W pracy z dziećmi, dla których nawet tak prosta forma stanowi wyzwanie, można zastosować wzmocnienie polegające na pulsacyjnym oklepywaniu części ciała tak, by odczuwając puls bezpośrednio na ciele, mogły rozwinąć tę umiejętność.

Do pracy z rytmem proponuję zabawę w listonosza, który chodząc od drzwi do drzwi (od dziecka do dziecka) wystukuje prostą formułę rytmiczną. Zadaniem dziecka, do którego przyszedł listonosz, jest powtórzyć rytm, który usłyszało. Należy pamiętać jednak, że głównym zadaniem terapeutycznym nie jest dokładne odzwierciedlenie rytmu, lecz dalsza faza ćwiczenia, w której to dziecko samo wymyśla i realizuje rytm – jest twórcą i inspiratorem.

Początkowo listonoszem jest nauczyciel, a wszystkie dzieci razem starają się powtórzyć rytm tak, aby nabrać pewności w działaniu. W kolejnej fazie nauczyciel podchodzi do wybranego dziecka, aby tylko ono odpowiedziało powtórką rytmu. Wreszcie to poszczególne dzieci przejmują rolę listonosza, by przeżyć własną kreację i jednocześnie wyróżnienie będąc wybranym do pełnienia funkcji listonosza.

Do tej zabawy wskazane są instrumenty, które wspomogą wyraziście zaprezentować rytm, np.: klawesy (drewienka) lub pudełka akustyczne.

Harmonia

Element ten dzieci spotykają przy słuchaniu muzyki z nagrań lub śpiewając przy akompaniamencie pianina lub gitary, zupełnie sobie tego nie uświadamiając. Rzadko mają okazję samodzielnie z nim pracować. Współbrzmienie dźwięków jest jednak bardzo uwrażliwiające, dlatego godne polecenia.

Prosta zabawa przy pianinie może rozbudzać wyobraźnię dziecka. Początkowo nauczyciel, uderzając równocześnie w dwa niezbyt oddalone od siebie klawisze, namawia dzieci, aby stwierdziły, czy brzmią one jak dwie „zgodne przyjaciółki”, czy jak „bzyczące na siebie groźnie osy”. Głównym celem jest dążenie do tego, by każde dziecko mogło wybrać dwa klawisze i samo określić, z czym kojarzy mu się ich współbrzmienie, a nie prawidłowe określenie konsonansu (zgodnego brzmienia) i dysonansu (brzmienia niezgodnego).

Przy pierwszych zabawach tego typu dzieci mają tendencję do powtarzania tego, co powiedzieli poprzednicy lub opowiadania historii bez związku z usłyszanymi dźwiękami, ale przy kolejnych powtórzeniach nabierają pewności siebie i zaczynają słuchać oraz szukać powiązań.

Jeśli dzieci w grupie jest dużo, wówczas brak cierpliwości dzieci nie p...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy