Dołącz do czytelników
Brak wyników

Okiem specjalisty

6 października 2021

NR 69 (Październik 2021)

Edukacja żywieniowa jako niezbędny element prowadzonej w przedszkolu edukacji zdrowotnej

0 11

Nowy rok szkolny to czas na rozpoczęcie realizacji nowych projektów edukacyjnych. Zagadnienia związane z promocją zdrowia i edukacją zdrowotną w ostatnich latach nabrały istotnego znaczenia i wciąż mają charakter rozwojowy. Celem nowoczesnej edukacji zdrowotnej jako jednego z elementów promocji zdrowia jest m.in. podejmowanie działań w ramach profilaktyki chorób dietozależnych, ograniczenie liczby czynników sprzyjających biernemu spędzaniu czasu, kształtowanie umiejętności radzenia sobie z pokusami oraz wzmacnianie świadomości wszystkich środowisk bliskich dziecku (rodzina, rówieśnicy, intendenci).

Program promocji zdrowia – modny czy potrzebny temat?

Niewątpliwie, biorąc pod uwagę aktualną sytuację epidemiczną oraz niepokojące dane dotyczące wzrostu liczby dzieci zagrożonych nadwagą, otyłością i dalszymi konsekwencjami zdrowotnymi, realizowanie wszelkich działań w ramach edukacji zdarowotnej w placówkach oświatowych wydaje się niezbędną odpowiedzią na dostrzegane zagrożenia. Szczególnie że to właśnie okres dzieciństwa jest tym krytycznym etapem w życiu człowieka, w którym kształtują się jego nawyki oraz przyzwyczajenia decydujące o jego późniejszym stylu życia. 

Przedszkole może stać się właściwym miejscem dla rozpoczęcia działań w zakresie edukacji zdrowotnej ze względu na liczne udogodnienia dla procesu dydaktyczno-wychowawczego, w tym m.in. szeroki zakres różnorodnych zajęć oraz dodatkowych warsztatów ukierunkowanych na promowanie aktywności fizycznej czy nabywanie nowych umiejętności, przykładowo w ramach zajęć kulinarnych. Przebywając w przedszkolu wiele godzin, dziecko zdobywa podstawowe informacje i umiejętności niezbędne w procesie profilaktyki zdrowotnej w sposób naturalny, w powiązaniu z zabawą, posiłkami, zabiegami higienicznymi i wypoczynkiem. 

Czym jest edukacja zdrowotna? 

Sposób definiowania zdrowia jest zależny od pozycji społeczno-ekonomicznej, wieku i wykształcenia. Ludzie dorośli określają zdrowie jako „stan bez choroby i dolegliwości”. W przypadku dzieci, które postrzegają zdrowie i chorobę odmiennie niż osoby dorosłe, koncepcja zdrowia zmienia się wraz z wiekiem. Na ogół zdrowie w oczach dziecka jest utożsamiane z dobrym samopoczuciem oraz czymś pozytywnym. Dla dzieci w wieku od trzech do sześciu lat zdrowie oznacza najczęściej możliwość bawienia się z rówieśnikami, spędzania czasu z rodziną oraz wychodzenia z domu. Dzieci i młodzież postrzegają własne zdrowie oraz jego wartość, kierując się w znacznym stopniu wzorcami otrzymywanymi w domu rodzinnym, w trakcie edukacji przedszkolnej, szkolnej i w najbliższym otoczeniu rówieśników. 

Zdrowie współczesnego człowieka, a w szczególności dzieci i młodzieży, jest zdeterminowane przez wiele czynników. Przeważający wpływ na stan zdrowia każdego z nas ma styl życia, w dalszej kolejności czynniki genetyczne, czynniki środowiskowe i poziom ochrony zdrowia. 

Wśród tych czynników ważne miejsce zajmuje edukacja żywieniowa, szczególnie biorąc pod uwagę niepokojące wyniki badań przesiewowych wśród dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym, pokazujące znaczący wzrost liczby dzieci z nieprawidłową masą ciała. Według danych WHO polskie dzieci są zaliczane od kilku lat do najszybciej tyjących w Europie. Według Międzynarodowej Federacji Diabetologicznej Polska jest w czołówce krajów z największą na świecie częstością występowania stanu przedcukrzycowego. 

Promowanie zdrowego stylu życia wśród dzieci w wieku przedszkolnym staje się więc aktualnie bardzo istotnym obszarem funkcjonowania każdej placówki przedszkolnej.

Jakie jest ryzyko, że otyły przedszkolak będzie otyłym dorosłym?

Nie bez przyczyny mówi się, że otyłe dziecko to otyły dorosły. Bardzo często otyłe dziecko staje się otyłym nastolatkiem, kiedy to olbrzymi wpływ na preferowany styl życia mają dodatkowo rówieśnicy, większa możliwość wykonywania samodzielnych zakupów czy podejmowania własnych decyzji o tym, co się zje np. poza porą głównych posiłków. Otyłość w wieku 15–17 lat wiąże się z kolei aż z 17,5 razy większym ryzykiem wystąpienia otyłości w życiu dorosłym. Tak więc ponad 30% otyłych przedszkolaków i prawie 80% otyłych nastolatków ma szansę stać się otyłymi dorosłymi.

Czynniki warunkujące skuteczność edukacji zdrowotnej 

Czy jako nauczyciele, personel przedszkola mamy wpływ na to, co i jak jedzą dzieci?

Podstawowym elementem systemu przedszkolnej edukacji zdrowotnej jest nauczyciel, a w szczególności jego gotowość i posiadane kompetencje do realizacji zadań na odpowiednim poziomie. 

Wiek przedszkolny to okres intensywnego rozwoju dziecka na wszelkich poziomach funkcjonowania. Równocześnie ma istotne znaczenie dla późniejszych lat życia i stanu zdrowia. Ten etap rozwoju jest więc bardzo istotnym momentem na inicjowanie działań zdrowotnych oraz wspieranie rozwoju fizycznego dziecka. 
Obecnie, gdy dziecko spotyka się co krok z licznymi pokusami, priorytetem jest, aby omawiane treści były równocześnie łączone z tematami dotyczącymi m.in. liczby pokus, z którymi dzieci spotykają się na co dzień, ich rodzajem, częstotliwością podjadania. Równie ważne jest, aby edukacja żywieniowa nawiązywała do produktów, potraw pojawiających się w przedszkolnym jadłospisie, szczególnie istotnych dla zdrowia dziecka, a niestety mniej chętnie spożywanych przez dzieci w wieku przedszkolnym (m.in. kasze, warzywa, gulasze warzywne). Ten wspólny posiłek przedszkolny, jego jakość, sposób spożywania, jest bardzo ważnym elementem edukacji żywieniowej w przedszkolu. Tym bardziej że obowiązujące rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2016 r. wyraźnie nawiązuje do norm żywienia dzieci w wieku przedszkolnym (aktualnie obowiązują normy z 2020 r.). Pytanie tylko, czy doświadczenia nauczycieli pokazują, że dzieci chętnie spożywają takie wartościowe dla nich posiłki czy że jedzą bardzo wybiórczo. Oczywiście, nawet biorąc pod uwagę obserwowany okres neofobii żywieniowej u dzieci, spora część produktów, jeśli nie pojawiła się wcześniej w rodzinnym jadłospisie, okazuje nieznana i tym samym pomijana. Rolą nauczyciela będzie więc w takich sytuacjach odpowiednie wsparcie dzieci z poznawaniu nowych smaków. Słowo „odpowiednie” ma tutaj bardzo duże znaczenie. 

Zastanówmy się, co nas, nauczycieli, przekonuje do poznawania nowych smaków czy potraw, które wyglądają zupełnie inaczej niż te spożywane przez nas na co dzień. Czy namawianie, odliczanie łyżeczek, proponowanie nagrody za zjedzenie obiadu, np. w formie cukierka lub oklasków, będzie wsparciem dla dziecka? Zdecydowanie nie! Wręcz przeciwnie! Każda taka sytuacja sprawia, że dzieci coraz gorzej zaczynają kojarzyć porę posiłków przedszkolnych. Nie kierują się wówczas nawet głodem, tylko przede wszystkim wycofują się przed podejmowaniem kolejnych prób smakowania z obawy, że będą zmuszane do zjedzenia. Przykłady zachowań, które wymieniłam, pokazują w praktyce, że z czasem poziom stresu narasta. Nawet jeśli wydaje się, że dziecko zjadło kilka łyżek, to każda kolejna taka sytuacja nie sprawi, że dziecko zacznie jeść lepiej, więcej. 

To, co możemy zrobić jako nauczyciele, to m.in. modelowanie, zachęcanie swoją postawą, pozytywny przekaz wobec podawanych produktów lub nieokazywanie zniechęcenia, gdy kolejny raz pojawią się m.in. pasty czy inne dania, których sami nie preferujemy. Warto też posadzić dziecko w towarzystwie innych dzieci lubiących dany produkt/ potrawę lub pokazać, jak można doświadczać jedzenia wszystkimi zmysłami. Nie obawiajmy się przyznać, jeśli jakaś potrawa również nam kojarzyła się w dzieciństwie mało apetycznie.

Pokażmy, jak stopniowe poznawanie produktów, oswajanie się z ich obecnością na talerzu, doświadczenie, pozwoliło ograniczyć niechęć czy lęk. 

W związku z tym, że wiek przedszkolny wiąże się z wieloma czynnikami wpływającymi na dziecięce preferencje smakowe, wielkość spożywanych porcji, m.in. nawyki żywieniowe domowe, wybiórcze jedzenie, preferowanie słodkich smaków, bardzo ważne jest równocześnie poszerzanie kompetencji zawodowych nauczycieli, również w zakresie psychologii jedzenia u małych dzieci, nabywanie nowych umiejętności oraz poznanie różnorodnych aktywizujących metod pracy z dziećmi w temacie edukacji żywieniowej. Edukacja zdrowotna to nie tylko...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy