Dołącz do czytelników
Brak wyników

Okiem specjalisty

7 kwietnia 2022

NR 75 (Kwiecień 2022)

Dyskalkulia – jak wspierać dziecko ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się matematyki?

0 434

Część dzieci przedszkolnych oraz większość uczniów w szkole zmaga się z takimi problemami w nauce matematyki, które zwykle mogą zostać rozwiązane dzięki pomocy i wsparciu nauczyciela oraz wysiłkowi umysłowemu dziecka. Dyskalkulia jednak stanowi innego rodzaju problemy.

Dyskalkulia – to specyficzne trudności w uczeniu się matematyki. Mówi się o nich wtedy, gdy u dziecka wystąpiły zaburzenia zdolności matematycznych rozumianych jako predyspozycje potrzebne do rozumienia problemów matematycznych. W konsekwencji takich zaburzeń dziecko nie potrafi poradzić sobie nawet z najprostszymi zadaniami. Należy przy tym zauważyć, że obserwowany u dziecka niski poziom umiejętności matematycznych nie jest związany z rozwojem intelektualnym dziecka, gdyż ten jest zwykle prawidłowy. Szacuje się, że problem dyskalkulii dotyczy 3–5% dzieci.

POLECAMY


Rodzaje dyskalkulii

Dyskalkulia werbalna (słowna) – to kategoria, która obejmuje zaburzenia zdolności nazywania pojęć oraz relacji matematycznych. Obserwuje się w tym przypadku także trudności z uchwyceniem pewnych zależności matematycznych, takich jak: oznaczenie ilości i kolejności przedmiotów, nazywanie cyfr i liczebników, symboli działań i dokonań matematycznych, np. brak zdolności utożsamiania ilości z odpowiadającą jej liczbą, trudności z określaniem liczby obiektów, problemy z nazywaniem cyfr i numerów (z użyciem liczebników głównych, porządkowych i zbiorowych). Dziecko w wieku szkolnym nie jest w stanie określić wartości zapisanej liczby, chociaż potrafi ją odczytać i zapisać.

Dyskalkulia leksykalna (czytelnicza, dysleksja liczbowa) – jest związana z umiejętnością czytania; zaburzenie to przejawia się w braku umiejętności lub trudnościach w odczytywaniu symboli matematycznych, cyfr, liczb i znaków operacyjnych oraz trudności w kojarzeniu symboli operacyjnych z ich nazwami. 

Dziecko z dyskalkulią leksykalną często nie rozróżnia cyfr o podobnych kształtach (6 i 9; 3 i 8) i tym samym nieprawidłowo odczytuje niektóre liczby, np. 67, 696, 308. W konsekwencji często popełnia ono błędy przy wybieraniu numeru telefonu czy liczeniu na kalkulatorze, myli numery autobusów, tramwajów czy peronów.
W wieku szkolnym obserwuje się lżejsze przypadki zaburzenia, kiedy dziecko nie odczytuje liczb wielocyfrowych, np. mających więcej niż jedno zero w środku lub na końcu, ułamków zwykłych i zapisanych w postaci dziesiętnej, pierwiastków oraz potęg. 

Dyskalkulia graficzna (dyskalkulia pisemna, dysgrafia liczbowa) – objawia się trudnościami w zapisywaniu liczb i symboli operacyjnych. Często połączona jest z dysgrafią i dysleksją liter. Dziecko w szkole nie jest w stanie napisać dyktowanych liczb, a nawet ich skopiować, np.: 1284 pisze jako 1000, 200, 80 lub 4.
Dyskalkulia wykonawcza (praktognostyczna) – polega na zaburzeniu manipulowania realnymi lub obrazkowymi obiektami narysowanymi na papierze, na ekranie komputera czy trzymanymi w dłoniach, jak np. kostki do gry w celach matematycznych – obliczanie liczebności zbioru, porównywanie ilości i wielkości. Występują trudności z uszeregowaniem obiektów wg kolejności rosnącej lub malejącej, problemy z wskazywaniem, który z porównywanych obiektów jest mniejszy, większy, które obiekty są tej samej wielkości. Dziecko nie jest w stanie ułożyć patyczków czy kostek według ich wielkości, nie umie wskazać, który z dwóch patyczków jest grubszy, cieńszy czy tego samego rodzaju.

Dyskalkulia pojęciowo-poznawcza (ideognostyczna) – to zaburzenie rozumienia idei matematycznych, relacji niezbędnych do dokonywania obliczeń pamięciowych. Dziecko wykazuje trudności w dostrzeganiu zależności liczbowych (np. 6 to połowa 12; 6 jest o 1 większe od 5; 6 jest odpowiednikiem 2 x 3).
Dyskalkulia operacyjna (dyskalkulia czynnościowa) – jest zaburzeniem w zakresie wykonywania operacji matematycznych pomimo posiadanych przez dziecko możliwości wzrokowo-przestrzennych oraz umiejętności czytania i pisania liczb. Klasycznym przykładem zaburzenia jest zamienianie operacji, np.: odejmowanie zamiast mnożenia czy dzielenia.

Wybrane zasady pracy z dzieckiem mającym kłopoty z matematyką (opracowanie: Henryka Miszkurka)

Nauczyciele, terapeuci pracujący z dziećmi mającymi symptomy zaburzeń umiejętności matematycznych, podejmując się prowadzenia zajęć, powinni kierować się ogólnie przyjętymi zasadami: 

  • Zachęcajmy i wzbudzajmy zainteresowanie matematyką poprzez ukazywanie jej przydatności i obecności w codziennych sytuacjach.
  • Podejmujmy starania w nawiązywaniu jak najlepszych relacji z dzieckiem. Dobry kontakt i umiejętność porozumienia się z nim są niezwykle istotne. 
  • Zwracajmy uwagę na dostosowanie wymagań do możliwości dzieci, stosujmy zasadę indywidualizacji pracy, np.: pomoc nauczyciela w odczytywaniu dłuższych poleceń, upewnienie się, że dziecko je rozumie, ewentualnie udzielenie mu dodatkowych wyjaśnień, wydłużenie czasu przewidzianego na wykonanie zadań, graficzne obrazowanie treści zadań.
  • Komunikaty kierowane do dziecka należy formułować jasno i wyraźnie, gdyż dzieci z dyskalkulią często dosłownie odbierają informacje. 
  • Pojęcia matematyczne wprowadzamy, używając możliwie najczęściej konkretnych przykładów, najczęściej w odniesieniu do sytuacji z życia codziennego.
  • Nie zapomnijmy o prowadzeniu stałej obserwacji dziecka, tak aby móc poznawać stosowane przez niego style uczenia się, jego własne strategie matematyczne. Zachęcajmy je do tego, aby opowiadało, co robi, jak pracuje, jak myśli i dochodzi do rozwiązania. 
  • Wprowadzenie szacowania w sposób dostosowany do etapu edukacyjnego – zachęcanie dzieci do podawania orientacyjnego wyniku, bez dokładnego liczenia. Pozwala to na budowanie poczucia pewności siebie i rozwija myślenie przyczynowo-skutkowe. 
  • Przeanalizowanie trudności i typowych błędów, jakie popełnia dziecko. Przy błędnym rozwiązaniu należy zapytać dziecko, jak doszło do rozwiązania zadania. Stwarza to możliwość zorientowania się, gdzie dziecko popełniło błąd. 
  • Jeżeli dane zadanie jest w danym momencie dla dziecka zbyt trudne, warto przejść do łatwiejszego, by za jakiś czas wrócić do zadania trudniejszego. Warto budować u takich dzieci świadomość, że pomyłki i niepowodzenia są naturalnym składnikiem procesu uczenia się. Jest to ważne z punktu widzenia kształtowania odporności emocjonalnej na sytuacje trudne i radzenie sobie ze stresem i frustracją. 
  • Używanie metod polisensorycznych i różnych sposobów przedstawiania informacji. Namawianie do graficznego przedstawiania treści – stosowania rysunku, schematu, które ułatwiają analizę treści zadania i pobudzają wyobraźnię. Zachęcanie do głośnego myślenia, angażowanie motoryki dużej (odmierzanie odległości krokami). 
     
Temat: Matematyczni leśni detektywi
Grupa wiekowa: 5–6-latki
Cele ogólne
Wsparcie całościowego rozwoju podczas zabaw matematycznych:
  • pokonywanie trudności podczas rozwiązywania zadań,
  • liczenie – operowanie liczebnikami głównymi,
  • wykonywanie operacji matematycznych
Cele szczegółowe
Dziecko:
  • zna swoje imię, potrafi się przedstawić,
  • skupia uwagę na treści utworu,
  • rozumie polecenia kierowane do grupy,
  • rozwiązuje zadania zgodnie z instrukcją,
  • liczy w dostępnym zakresie,
  • układa elementy, tworząc całość,
  • tworzy z figur geometrycznych,
  • dokonuje pomiaru długości, porządkuje wg długości,
  • łączy elementy w pary,
  • rozwiązuje rebus
Metody 
  • metoda samodzielnych doświadczeń oparta na inicjatywie własnej dziecka, 
  • metoda zadań stawianych do wykonania, 
  • metody słowne: rozmowa, wiersz, zagadki, zabawa ruchowa z elementem liczenia
Formy pracy
  • zbiorowa, indywidualna
Pomoce dydaktyczne
  • lupy-wizytówki, kartki z imionami, klej, flamastry, wiersz Kto pomoże?, kosz z cyframi, sylwety drzew, zagadki, plansze z działaniami (żołędzie), zestaw 4 trójkątów powstałych z rozcięcia kwadratu (dla każdego dziecka), patyki różnych długości, plansza – las, obrazki zwierząt leśnych, rebus


Przebieg zajęć

  1. „Odszukaj ukrytą lupę i zostań detektywem” – zabawa wprowadzająca do tematu zajęć. Dzieci odnajdują ukryte w sali wycięte z kartonu lupy. Każde dziecko, które odnajdzie lupę, zostaje zaproszone do zabawy jako detektyw. 
  2. Wizytówka detektywa. Wykorzystując znalezione lupy, dzieci wykonują z nich wizytówki z własnymi imionami. 
  3. Zapoznanie z treścią utworu Kto pomoże?

Las to wielka tajemnica, 
wszystko w nim tu nas zachwyca.
Zieleń krzewów i szum drzew, 
twardy konar, miękki mech.
Wiewiórka z rudym ogonem,
jeleń i sarenki młode.
Ptak, co na gałęzi siada,
lis, co się po cichu skrada. 

Z lupą detektywi chodzą,
obserwują cuda lasu,
pomagają leśniczemu, 
nie marnują swego czasu.

Nagle słychać ciche łkanie. 
Coś się rusza niespodzianie. 
Detektywi bardzo cicho 
patrzą, co to tam się skryło.
Z krzaka się wychyla nosek – 
to jest jeżyk, bardzo proszę!

W dużym lesie zgubił drogę. 
Czy ktoś teraz mu pomoże?
Zaraz ciemno będzie w lesie,
kto do mamy go zaniesie?

Dzielni mali detektywi 
już do akcji są gotowi.
W teren szybko wyruszają,
jeżykowi pomagają. 
Leśnym szlakiem idą śmiało. 
Wkrótce Jeż wita się z mamą.

 

  1. „Wyprawa matematycznych detektywów do lasu” – rozwiązywanie zadań matematycznych. Za każde rozwiązane zadanie uczestnicy otrzymują jedną literę: N, O, R, A. Dzieci losują z koszyka kolejno cyfry, którymi oznaczone są sylwety drzew. Po wylosowaniu cyfry podchodzą do odpowiedniego drzewa i rozwiązują zagadkę oraz zadanie ukryte w dziupli. 

    Drzewo 1. Zagadka o żołędziach:
    Co jesienią z dębu spada?
    Co ze smakiem dzik zajada?
    „Licz żołędzie i skacz” – Detektywi poruszają się po sali w rytm muzyki. Na dywanie rozłożone są zakryte plansze z działaniami, np.: 1 + 1, 2 + 2, 1 + 2. 
    Kiedy muzyka cichnie, każde dziecko odkrywa planszę, dodaje elementy i wykonuje tyle skoków, ile wskazuje wynik działania. 
    Uwaga! Pod każdym działaniem umieszczamy jego wersję rysunkową (graficzną). Jeżeli dzieci nie znają jeszcze zapisu znaku dodawania w postaci +, można zastosować wersję z przeliczaniem elementów na planszy. 
    Po wykonaniu zadania dzieci zakrywają obrazki, zabawę powtarzamy. 

    Drzewo 2. Zagadka o choince:
    O tym drzewie
    wiele mówić nie będę,
    pod jego gałązkami
    ptaki śpiewają kolędę.
    „Choinki” – Dzieci otrzymują po 4 trójkąty (powstałe po rozcięciu kwadratu wzdłuż przekątnych). Zadanie polega na ułożeniu z nich choinki. Kolejnym etapem zadania jest złożenie tych trójkątów tak, by powstał kwadrat.

    Drzewo 3. Zagadka o gałęziach:
    Z czego się kosze na grzyby plecie,
    kiedy przychodzi jesień po lecie?
    „Porządkujemy gałęzie” – Wiatr połamał w lesie drzewa. Zadaniem detektywów jest uporządkowanie gałęzi, które spadły na domy mieszkańców lasu. Zadanie polega na ułożeniu patyków od najmniejszego do największego. Warto przygotować ich taką ilość, by każdy detektyw...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy