Dołącz do czytelników
Brak wyników

Psychologia dla nauczyciela

2 grudnia 2019

NR 52 (Grudzień 2019)

DYSCYPLINA TO NIE PRZYMUS DYSCYPLINA TO SKUTECZNA ORGANIZACJA

229

A Ty jak myślisz? Czy dyscyplina jest zła? A może jednak jest potrzebna? Z czym kojarzy  Ci się dyscyplina? Czy Twoje skojarzenia krążą wokół słów „reguły”, „obowiązki”  czy może przyszły Ci na myśl wyrazy takie jak „hałas”, „krzyki”, „upominania”?  Z pewnością dyscyplinę możemy kojarzyć na różne sposoby, ale czy można skutecznie wykorzystać dyscyplinę w codziennej pracy?

Mam duży problem z zajęciami. Moja najmłodsza grupa wcale nie chce brać udziału 
w zajęciach albo po chwili już bije się, kłóci i krzyczy na siebie, niestety, przekrzykując 
przy tym i mnie. Jak nad tym zapanować? Wcześniej wychodziło mi świetnie, a teraz? 
Czy są jakieś sprawdzone sposoby na dyscyplinę? A może ta dyscyplina jest jednak zła? 

POLECAMY

Słowo „dyscyplina” niekiedy budzi pejoratywne skojarzenia. Powodów tego stanu rzeczy możemy upatrywać m.in. w dość długo panujących tradycyjnych, herbartowskich1 sposobach wychowania. Jestem pewna, że każdy z nas pamięta co najmniej kilka opowieści o najróżniejszych szkolnych karach za przewinienia i te „większe”, i te „mniejsze”. Kary cielesne, groźby czy wręcz zastraszania nie tylko były dopuszczalne, lecz także stanowiły powszechne narzędzie do utrzymywania dyscypliny podczas zajęć. Dzieci tym samym miały być grzeczne, ułożone, a zarazem „karne”. Autonomia czy też wszechstronny rozwój dziecka nie były tutaj brane pod uwagę, gdyż nauczyciel stanowił najważniejsze ogniwo, a sama dyscyplina służyła dla jego dydaktycznych celów. I tutaj warto bardzo mocno rozgraniczyć negatywne konotacje, jakie wzbudzają w nas sposoby utrzymywania dyscypliny oraz wszelakie formy karności od samej dyscypliny. Swoiste „odczarowanie” pojęcia dyscypliny jest ważne z perspektywy nie tylko nauczyciela, lecz także rodzica. W innym wypadku na samą myśl czy też na bezpośrednie wypowiedzi nauczycielek, np. „w naszym przedszkolu panuje dyscyplina” czy też „dyscyplina jest ważna i jej przestrzegamy” mogą oni zareagować zgodnie z pejoratywnym wzorcem. W ten sposób dyscyplina nie będzie utożsamiana ze skuteczną formą przestrzegania zasad i reguł, ale wzbudzi niechęć, bunt i niepokój. Błędem jest odbieranie dyscypliny jako narzucania siłą swojego planu działania, swojej woli innym. Współcześnie należy o tym pamiętać i podkreślać, że dyscyplina to skuteczne narzędzie, które wspiera proces wychowawczy, pomaga i rozwija. Jest to proces, który organizuje wspólne zasady uczenia się, zabawy, akceptowane przez wszystkich (i dzieci, i dorosłych) sposoby zachowania podczas pobytu np. w przedszkolu. W ten sposób dyscyplina to także forma stawiania przemyślanych granic oraz konsekwentnego ich utrzymywania, tak aby zapewnić bezpieczeństwo wszystkim wychowankom, a zarazem stworzyć jak najlepsze warunki dla rozwoju wszystkich podopiecznych. Dyscyplina nie ukierunkowana na karność, formy utrzymywania porządku, rygor, lecz działająca z intencją wspierania dziecka oraz pracy nauczyciela, np. „Widzę, że jesteś bardzo zły, ale nie pozwolę ci z tego powodu kopać Adama. Chodźmy tutaj na bok, znajdziemy razem inny sposób na złość”.

DYSCYPLINA – słowo wywodzi się od łac. disciplina i oznacza naukę lub też przekazywanie instrukcji/informacji. Ten sposób interpretacji podkreśla swoiste przewodnictwo, wspieranie w dostarczaniu wiedzy, rozwoju nowych umiejętności.

Skuteczne sposoby na dyscyplinę

Dyscyplina jest potrzebna i wspiera proces rozwoju dziecka. Skuteczna organizacja i przewodzenie dyscypliną podczas zajęć to jedno z najważniejszych zadań. I nie chodzi tutaj tylko o wychowawcze aspekty, ale także o bardzo praktyczne, codzienne kwestie organizacji zabaw, gier i zajęć dydaktycznych. Myślę, że nie będzie w tym nic odkrywczego, jeśli podkreślimy, że brak dyscypliny może nawet przekreślić powodzenie zajęć, a z pewnością znacznie je utrudnić. W jaki sposób zorganizować więc dyscyplinę w swojej grupie?

  1. Daj sobie czas na „pomysł”

Nie ma recepty uniwersalnej na dyscyplinę, ale jak najbardziej są różnorodne pomysły! Każda grupa przedszkolaków jest inna. To, że sposób z zeszłych lat, z inną grupą się sprawdzał doskonale, nie oznacza niestety gwarantowanego powodzenia w kolejnych latach. Dlatego warto „mieć asa w rękawie”, czyli co najmniej kilka możliwych metod. Przede wszystkim postaraj się dobrze poznać swoją grupę. Szczególnie cenne informacje o tym, co dzieci lubią, jakie zabawy preferują lub jakie zabawki są ich ulubione, odnajdziesz w ankietach od rodziców. Jeśli jednak nie ma tam zbyt dużo informacji, warto podczas rozmów z opiekunami poruszyć owe tematy. Wszystkie wskazówki będzie można wykorzystać np. do tworzenia wspólnych zabaw, plakatów czy piosenek na aktywizacje czy wyciszenie. Zawsze zachęcam także do prowadzenia notatników (na tyle małych, aby mogły z łatwością zmieścić się w torebce lub nawet kieszeni) i zapisywania w nich wszystkich nowych pomysłów czy inspiracji. Szczególnie warto zabierać te małe notatniki na spotkania z innymi nauczycielami, 
np. podczas konferencji, warsztatów czy szkoleń. Wszystkie informacje w jednym miejscu i to zawsze „pod ręką” – czy to nie prawdziwy skarb? Cenne wskazówki na temat dyscypliny można także odnaleźć w pozycjach książkowych: Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały. Jak słuchać, żeby dzieci do nas mówiły autorstwa Adele Faber i Elaine Mazlish oraz Pozytywna dyscyplina Jane Nelsen. Zachęcam do przeczytania! Jeśli już znasz te książki, zapraszam, abyś napisała na maila skrzynki redakcji czasopisma, to z pewnością podam kolejne tytuły, które są „bogate” w praktyczne, warsztatowe informacje.

  1. Zacznij od początku

Dzieci dużo szybciej, a także z większą łatwością, adaptują się do miejsca, w którym panują zrozumiałe oraz znane zasady. Warto więc, jeśli to Twój kolejny rok wspólnej pracy z maluchami, przypomnieć omawiane zasady i reguły zabaw w przedszkolu. Pamiętaj, aby taki swoisty kodeks zasad nie był zbyt obszerny, czyli zawierał od 3 do 6 omówionych reguł. Zwróć uwagę na język, jakim napisane są wspólne zasady, np. można je zapisać: „W czasie zabawy nie bijemy kolegów/koleżanek” lub „Bawimy się razem i pożyczamy sobie zabawki”. Znacznie lepiej zawrzeć we wspólnym kodeksie te formy zachowania, jakie akceptujemy i jakie są preferowane podczas zabaw. Unikamy także zbyt ogólnych pojęć, np. zwrot „bawimy się grzecznie” jest z pewnością zrozumiały dla dorosłych, lecz dla każdego dziecka słowo „grzecznie” może mieć inne określenie. Jeśli tworzymy kodeks dla najmłodszych grup, należy przedstawić go w formie obrazkowej/graficznej. W ten sposób dzieci szybciej go zapamiętają. I co najważniejsze – warto zadbać, aby każde z dzieci złożyło swój podpis na ukończonym kodeksie. Niech to będzie np. pierwsza literka imienia, odcisk kciuka czy też odrysowana dłoń. Jest to ważne, bo wspólne zasady mają służyć każdemu z dzieci i warto, aby miały one poczucie „sprawstwa” i przywiązania do omówionych reguł.

  1. Dyscyplina aktywizowana przez zabawę

Dobra zabawa, ciekawe zajęcia to największy
sprzymierzeniec dla utrzymywania zaanga-
żowania najmłodszych. Zabawa to także najlepszy sposób na naukę dzieci w wieku przedszkolnym. Szczególnie podkreślali to najwybitniejsi pedagodzy, m.in. Maria Montessori czy Lew Wygotski. Warto ją wykorzystać także do skutecznej dyscypliny. 

Na początek

Zajęcia tematyczne warto rozpoczynać od różnych zabaw ruchowo-muzycznych, które poza tym, że skupiają uwagę dzieci, stymulują ich zmysły, są formą zabawy. Poniżej przedstawiam kilka gotowych, wprowadzających zabaw.

Zabawy tworzące okrąg siedziących dzieci na dywanie
 

Uwaga, uwaga! 
(nauczycielka mówi głośno, a dzieci po niej powtarzają)
Uwaga, uwaga! (mówią dzieci)
Uwaga, uwaga, robimy kółeczko.
I raz, i dwa. Takie wielkie jajeczko.
A teraz w stronę prawą biegamy.
A teraz w stronę lewą biegamy.
I raz, i dwa, i wszyscy siadamy. 
(gdy wszystkie dzieci siedzą, rozpoczynamy zajęcia)

Hej, ty! (dzieci pokazują na inną osobę)
Hej, to ja! (dzieci wskazują na siebie)
Do kółeczka – hopsasa (dzieci maszerują obunóż)
Już skaczemy!
Już tupiemy!
Już za ręce się trzymamy.
Hej, ty!
Hej, ja!
Na dywanie jak motylki już siadamy. (dzieci siadają na dywanie)

Zabawy na całej sali

Dzieci biegają swobodnie po całej sali, reagując odpowiednio na polecenia nauczycielki.

Dziś biedroneczki są z nas wesołe i mocno rozkładamy swoje skrzydełka (dzieci rozkładają ręce), i machamy, i biegamy, i wesołe minki mamy (dzieci się uśmiechają).
I tu na...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy