Dołącz do czytelników
Brak wyników

Okiem specjalisty

7 kwietnia 2022

NR 75 (Kwiecień 2022)

Dieta planetarna na talerzu przedszkolaka – z czym to się je?

0 127

Dieta planetarna, inaczej nazywana dietą dla planety, to nowy, istotny kierunek zmian w sposobie żywienia, który coraz częściej jest wprowadzany również w ramach żywienia zbiorowego.

Zmieniający się klimat, zmniejszające się zasoby wody pitnej, zwiększające się koszty utylizacji odpadów oraz aspekty zdrowotne to tylko część czynników, które wpływają na konieczność wprowadzenia zasad diety planetarnej w sposobie żywienia również w placówkach oświatowych. Celem takiego sposobu żywienia jest przede wszystkim ochrona środowiska oraz ograniczenie dalszych niekorzystnych skutków aktualnie prowadzonych metod produkcji żywności. Na takie zmiany z pewnością potrzeba czasu, budowania świadomości od najmłodszych lat poprzez edukację w zakresie podkreślania m.in. powiązań pomiędzy sposobem produkcji żywności, rodzajem diety, jaką spożywamy, a wpływem na środowisko.

Te wszystkie tak istotne czynniki sprawiają, że coraz więcej placówek oświatowych, w tym przedszkoli, zaczyna wprowadzać konkretne działania, które mogą wpłynąć na zmianę diety w placówce na korzystniejszą dla zdrowia i środowiska. Dodatkowo, biorąc pod uwagę zmieniające się zalecenia żywieniowe, w których podkreślany jest coraz większy udział owoców, warzyw, roślin strączkowych, ograniczenie ilości spożywanego mięsa, realizacja takiej diety wydaje się wręcz niezbędna, aby zapewnić jak najlepszy dla zdrowia dziecka sposób żywienia w przedszkolach. 
Dieta planetarna została opracowana przez naukowców i lekarzy, których celem było znalezienie najlepszego rozwiązania na osiągnięcie zrównoważonego wpływu na środowiskowo podczas produkcji żywności oraz poszukiwanie pełnowartościowego sposobu odżywiania. Twórcy tego sposobu żywienia zakładają, że codzienna racja pokarmowa przede wszystkim powinna się składać z różnorodnych produktów roślinnych. W praktyce oznacza to spożywanie jak największych ilości warzyw i owoców, nasion roślin strączkowych, produktów zbożowych i orzechów. Należy natomiast zdecydowanie ograniczyć spożycie czerwonego mięsa, podrobów i wyrobów wędliniarskich, a także produktów wysokoprzetworzonych oraz cukrów dodanych.

Taki kierunek zmian w sposobie żywienia jest korzystny, nie tylko biorąc pod uwagę czynniki środowiskowe i ekonomiczne, ale również pod kątem zdrowotnym. Produkty, które są wskazane jako priorytetowe w diecie planetarnej, dostarczają wielu wartości odżywczych. Dodatkowo postępowanie zgodnie z tym modelem żywieniowym pozwoli na ograniczenie nadmiernej konsumpcji w krajach wysoko rozwiniętych, a co za tym idzie – zmniejszenie ryzyka rozwoju nadwagi i otyłości, które dotyczy również dzieci w wieku przedszkolnym. 

POLECAMY

Zdrowa dieta planetarna: 

  • dostarcza optymalną ilość energii,
  • zawiera dużą różnorodność produktów pochodzenia roślinnego: owoców, warzyw, orzechów i roślin strączkowych,
  • ogranicza spożywanie oczyszczonych ziaren zbóż, żywności wysokoprzetworzonej i cukrów dodanych,
  • zaleca ograniczenie spożycia czerwonego mięsa na rzecz drobiu i ryb,
  • zaleca korzystanie z bogactwa roślin pochodzących z najbliższego środowiska naturalnego, najlepiej świeżych roślin sezonowych.

Warunkiem skutecznej realizacji diety planetarnej jest stopniowe wprowadzanie zmian w jadłospisie, tak aby zarówno personel placówki, dzieci, jak i rodzice mogli zapoznać się ze zmianami krok po kroku.

W przedszkolu wdrażanie diety planetarnej staje się ważnym zadaniem dla wszystkich osób zajmujących się żywieniem. Kluczowe znaczenie będzie miała odpowiednia edukacja personelu, rodziców oraz odpowiedni przekaz kierowany do dzieci. 

Skoro intendenci odpowiadają za komponowanie posiłków, to czy nauczyciele mogą pomóc w realizacji takiej diety u dzieci? Oczywiście, że tak! Doskonale wiemy, że decydujący wpływ na to, co jedzą dzieci w placówkach, czy są zainteresowane podawanymi im potrawami i co z tego wybierają, ma postawa wszystkich osób zaangażowanych w proces żywienia dzieci, w tym również nauczycieli. 

Na pewno każda taka zmiana wymaga czasu i budowania świadomości wśród społeczeństwa, szczególnie biorąc pod uwagę aktualne nawyki żywieniowe dzieci. Zasadne jest, aby edukować i praktykować nowy kierunek żywienia już u najmłodszych. 

Podstawową zasadą diety planetarnej jest zmiana nawyków żywieniowych, w tym:

  • zmniejszenie spożycia czerwonego mięsa,
  • ograniczenie spożycia cukru,
  • podwojenie ilości zjadanych owoców, warzyw, roślin strączkowych i orzechów,
  • ograniczenie spożywania żywności przetworzonej.

Olbrzymie znaczenie ma wspomniana postawa nauczycieli, a przede wszystkim sposób, w jaki mogą zachęcać dzieci do poznawania nowych potraw. Gdy sami będziemy zniechęceni „kolejną pastą na kanapce”, również dzieci wybiorą dużo chętniej kanapkę z masłem. Musimy pamiętać, że często to, co dzieci widzą na talerzu, może się okazać dla nich nowe, czyli tym samym niepewne. Wiedząc jednak, jak wiele korzyści takie produkty wnoszą dla zdrowia i rozwoju dziecka, warto zrobić wszystko, co pozwoli dzieciom otworzyć się na to, co „nieznane”, a nie wybierać przykre odczucie, jakim jest głód, oczekując już tylko na posiłek w domu. 
 

Ryc. 1. Zalecenia zdrowego żywienia. Źródło: https://ncez.pzh.gov.pl/


Również dobór odpowiednich scenariuszy zajęć, nie tylko pod kątem omawiania wartości odżywczych w produktach spożywczych, ale również poprzez poszukiwania odpowiedzi na pytania, skąd pochodzi żywność czy w jaki sposób jest produkowana, będzie dla dzieci cenny. Szczególnie gdy w dzisiejszych czasach wiele dzieci nie ma okazji zbierać owoców w sadzie czy uprawiać warzyw w ogródku. Żywność postrzegana jest często jako wyrób gotowy ze sklepu, np. pierogi czy zafoliowane, zapakowane całoroczne truskawki, ugotowana kukurydza. Taka jakość jedzenia z punktu widzenia potrzeb dziecka nie zawsze zachęca do spożywania. Zwłaszcza gdy warzywa, kasze czy strączki pojawiające się w diecie planetarnej są również mniej popularne w domowym menu.

Realizacja diety planetarnej w przedszkolach to element edukacji żywieniowej, którą prowadzimy na co dzień w ramach zajęć. Przedszkole zajmuje się m.in. kształtowaniem postaw związanych ze zdrowiem oraz szanowaniem środowiska naturalnego. Budowanie u dzieci świadomości – skąd pochodzi żywności, czy sposób żywienia wpływa na nasze środowisko, dlaczego tak ważne jest, aby nie marnować żywności – to jedno z ważnych zadań przedszkola. Korzyści jest wiele! Wdrażanie prawidłowych nawyków żywieniowych pozwoli na ograniczenie emisji gazów cieplarnianych, co będzie miało znaczne przełożenie na ochronę środowiska, w którym dzieci będą się rozwijać.

Temat diety planetarnej z pewnością jest złożony, wieloaspektowy, wymagający współpracy całego środowiska, nie tylko osób bezpośrednio zajmujących się przygotowywaniem posiłków, ale także dyrekcji placówki, nauczycieli. Istnieje potrzeba szkoleń intendentów i nauczycieli z zakresu: 

  • obowiązujących przepisów prawnych, jak rozporządzenie Ministra Zdrowia dotyczące komponowania posiłków w ramach żywienia zbiorowego, 
  • zasad prawidłowego żywienia zgodnie z normami żywieniowymi, 
  • praktyki kulinarnej zgodnej z zaleceniami w zakresie przygotowywania posiłków dla dzieci.

Wiedząc, co jest tak istotne w żywieniu dzieci i jakie są zasady komponowania posiłków w ramach żywienia zbiorowego, stajemy się bardziej przekonani do wspierania dzieci, nie tylko by zaspokoiły głód, zjadły cokolwiek, ale również by zjadły posiłki o odpowiednich wartościach odżywczych. Piszę o tym, ponieważ bardzo często spotykam się z praktyką, że dzieci mają wybór pomiędzy zestawem „kanapka z masłem” a „kanapka z serem, warzywami” lub że podawana jest dokładka ziemniaczków, gdy na talerzu pozostaje porcja mięsa i surówki. Dzieci postawione przed takim wyborem z pewnością wybiorą to, co znane i tym samym pewniejsze.

Działania kierowane do wszystkich pracowników, którzy są zaangażowani w proces żywienia dzieci, są szczególnie ważne, biorąc również pod uwagę olbrzymi problem marnowania żywności w przedszkolach. Zarówno odpowiednio zaplanowany jadłospis, sposób przygotowania potraw, jak i postawa nauczycieli w porach posiłków pozwalają na przeciwdziałanie marnowaniu żywności na tak dużą skalę, jak to jest obecnie. 

Żywność w placówkach edukacyjnych jest marnowana na każdym etapie wytwarzania posiłków, czyli wyrzucana jest żywność wyprodukowana oraz żywność wydana i niezjedzona (tzw. resztki talerzowe). Jednym z powodów są różnice między nawykami żywieniowymi dzieci a wymaganiami, które są wskazane do realizacji w ramach żywienia zbiorowego. Preferencja wobec smaku słodkiego, mniejsze zainteresowanie produktami zbożowymi, takimi jak kasze, ciemne pieczywo sprawiają, że często posiłek trafiający na talerz przedszkolaka wzbudza niechęć, wręcz lęk. Wydaje się to zrozumiałe, biorąc pod uwagę również etap neofobii żywieniowej u dzieci w wieku przedszkolnym. 

Każde zajęcia z dziećmi, informacja kierowana do rodziców w zakresie sposobu żywienia dzieci będą pomocne, aby to, jak dzieci jedzą w domach, było bliskie temu, z czym spotykają się w przedszkolu. Takie działania pozwolą m.in. zmniejszyć ilość wyrzucanych posiłków i ograniczyć utrwalanie tylko pewnych smaków. Rola nauczycieli w tym procesie jest szczególnie istotna. Intendent odpowiednio komponuje posiłki na podstawie obowiązujących wymagań prawnych i norm żywieniowych. Personel w kuchni przedszkolnej przygotowuje posiłki według dobrych praktyk zgodnych z zaleceniami w żywieniu zbiorowym. Nauczyciel natomiast towarzyszy dzieciom podczas posiłków. Swoim zachowaniem, słowami może zachęcić dzieci do poznawania nowych smaków zarówno w porze posiłku, jak i w ramach zajęć, podejmując z dziećmi różne tematy związane w żywieniem. Żadne zajęcia teoretyczne jed...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy