Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wywiad miesiąca

8 listopada 2017

NR 13 (Styczeń 2016)

Bycie razem mimo różnic

0 59

Rozmowa z doktorem Radosławem Piotrowiczem o pracy z dzieckiem niepełnosprawnym w przedszkolu masowym i o sposobach włączenia dzieci w środowisko przedszkolne.

Proces włączania osoby niepełnosprawnej do społeczeństwa nie zaczyna się w szkole ani na rynku pracy, tylko już w najmłodszych latach, w wieku przedszkolnym. Czym jest edukacja włączająca? Jakie warunki musi spełnić przedszkole, aby ideę edukacji włączającej wcielić w życie?

Rozmyślając nad pojęciem edukacji włączającej, warto przez chwilę zastanowić się, czym jest włączanie. Włączanie to BYCIE RAZEM. Zaczyna się to w momencie przyjścia na świat dziecka. Przytulenie dziecka przez mamę to danie sygnału: „Witaj, czuj się bezpiecznie, jest tu jeszcze ktoś inny, komu możesz zaufać”. Codzienny spacer to oswajanie się z grupą, akceptacja innych osób w swoim otoczeniu. Włączania, w sposób naturalny, dokonują same dzieci. Małe dzieci czynią to intuicyjnie w naturalnym środowisku, jakim jest zabawa, wspólna przestrzeń w żłobku (podłoga), plac zabaw, piaskownica. Im starsze dziecko i wyższy poziom instytucjonalny edukacji, tym bardziej edukację włączającą spostrzega się (tu za prof. A. Matczak) jako proces, którego podstawą jest kształtowanie przekonania, że każde dziecko, niezależnie od stanu swego zdrowia czy sprawności, ma prawo do wspólnej nauki i uczestnictwa we wszystkich sytuacjach społeczności. Edukacja włączająca kładzie nacisk na akceptację różnic międzyludzkich, wynikających m.in. z niepełnosprawności, różnic środowiska, różnic kulturowych, ale również osobowościowych. Nadrzędnym celem jest włączenie społeczne, akceptacja i uznanie prawa do inności. Edukacja włączająca oparta jest na społecznym modelu postrzegania m.in. niepełnosprawności, który uznaje, iż przyczynami są m.in. tworzone przez nas samych bariery: mentalne, społeczne (stereotypowe postrzeganie osób, uprzedzenia społeczne) ekonomiczne, prawne, organizacyjne. Dlatego też moralnym obowiązkiem jest odpowiedzialne zmniejszenie skutków niepełnosprawności i włączenie tych osób do funkcjonowania w grupie społecznej. 

Dla przedszkoli, nauczycieli, całego personelu opiekuńczo-administracyjnego jest to duże wyzwanie. Działania edukacji są procesem dwukierunkowym: to włączanie dziecka w naszym przypadku z niepełnosprawnością oraz przygotowanie środowiska dzieci sprawnych na wejście kolegi, koleżanki z niepełnosprawnością. To przygotowanie placówki pod względem organizacyjnym, architektonicznym, ale przede wszystkim zmiana sposobu myślenia o niepełnosprawności, zmiana własnego nastawienia, gotowość na zmiany: akceptacja różnorodności, elastyczność w planowaniu i realizowaniu zajęć, kreatywność, akceptacja wielopoziomowego modelu nauczania. To kluczowy obszar edukacji, który stawia na indywidualizację każdego dziecka, na różnorodny styl uczenia się dziecka, na różnorodność potrzeb edukacyjnych dzieci, przy założeniu iż wszystkie dzieci mają takie same potrzeby, szczególnie dotyczące: bezpieczeństwa, akceptacji, uznania, bliskości, wsparcia. Przedszkole musi być elastyczne w dopasowywaniu się do dzieci, które uczą się w różnym tempie. To zapewnienie różnorodnych form i metod pracy z dzieckiem w realizacji treści programowych, zapewnienie wsparcia specjalistycznego nauczycielom, dziecku (zespół wspierający rozwój dziecka: pedagog specjalny, logopeda, psycholog) w nabywaniu kluczowych umiejętności warunkujących potem edukację szkolną. Bo przecież edukacja nie kończy się na przedszkolu. Przedszkole jest tu fundamentem edukacji. Tak więc ważne są czynniki organizacyjne i finansowe, ale kluczowe są społeczne wymiary edukacji. Edukacja włączająca dotyczy każdego dziecka. Wymaga to od placówki przeświadczenia, gotowości do pracy zróżnicowanej, ciągłego doskonalenia. Przemyślenia możliwości i ograniczeń placówki jako instytucji, ale przede wszystkim zespołu pracowników. To musi być bardzo odpowiedzialna decyzja, wymagająca wdrożenia wielu procedur.

Dziecko niepełnosprawne, czyli kto? Czy istnieją klasyfikacje niepełnosprawności? Z jakimi niepełnosprawnościami może spotkać się nauczyciel w przedszkolu?

Podstawą podejścia jest akceptacja, iż dzieci są różne, a placówki, zajmujące się opieką, wychowaniem, edukacją muszą sprostać ich indywidualnym potrzebom, w tym specjalnym potrzebom wynikającym z różnych ograniczeń rozwojowych – również z niepełnosprawności. Niepełnosprawność jest różnie definiowana. W systemie zdrowia, orzecznictwie obowiązują klasyfikacje medyczne typu: DSM-IV określające jednostki chorobowe wraz z odpowiednim kodem no. Q90 – zespół Downa, G40 – padaczka itp. W systemie edukacji bierze się pod uwagę rozpoznanie kliniczne, ale przede wszystkim jej wpływ na funkcjonowanie społeczne oraz na proces uczenia się, stąd dziecko z niepełnosprawnością to dziecko ze specjalnymi potrzebami edukacyjnym, które wymaga zapewnienia odpowiedniego typu wsparcia nie tylko w edukacji, ale również we wszystkich obszarach funkcjonowania społecznego. Odbywa się to na podstawie badania psychologicznego (obserwacji, testów określających poziom funkcjonowania dziecka) oraz wieloprofilowej diagnozy funkcjonalnej, umożliwiającej określenie sfery najbliższego rozwoju dziecka, a także opracowanie, wdrożenie i realizację indywidualnych programów edukacyjno-terapeutycznych. Wśród szeroko rozumianej niepełnosprawności możemy wyróżnić dzieci z zaburzeniami fizycznymi: niepełnosprawność ruchowa (porażenia, zanik mięśni, czyli dystrofia mięśniowa, przepukliny oponowo-rdzeniowe itp.), wady i zaburzenia słuchu, wzroku, dzieci z zaburzeniami emocjonalnymi, dzieci z opóźnieniem rozwoju psychoruchowego, niepełnosprawnością intelektualną, z zaburzeniami ze spektrum autyzmu, zaburzeniami mowy i komunikacji. Ale wśród osób wymagających wsparcia są dzieci o nieharmonijnym rozwoju, m.in. o dużej wrażliwości emocjonalnej, sensorycznej, z trudnościami w koordynacji ruchowej czy też w innych obszarach, takich jak manipulacja, grafomotoryka, czy też dzieci z ryzykiem dysleksji, dysgrafii.

Jaka jest różnica między orzeczeniem o niepełnosprawności a orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego?

Są to dwa odrębne dokumenty uprawniające rodzinę dziecka z niepełnosprawnością do skorzystania z różnych form wsparcia społecznego, mające odrębną drogę postępowania administracyjnego. Orzeczenie o niepełnosprawności jest dokumentem wystawianym przez Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności na wniosek rodzica, na podstawie zaświadczenia lekarskiego (lekarz p...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy