Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

6 października 2021

NR 69 (Październik 2021)

Arteterapia – terapeutyczna moc sztuki

0 10

Arteterapia, czyli terapia poprzez sztukę, jest metodą coraz częściej wykorzystywaną w pracy z dzieckiem. Formy aktywności artystycznej pozwalają zajrzeć w głąb duszy, dotrzeć do najbardziej skrytych uczuć. Za pomocą sztuki można komunikować się z otoczeniem, przekazywać emocje, które ciężko jest wyrazić w sposób werbalny. Dzieła sztuki wytwarzane przez człowieka są odbiciem jego wewnętrznych potrzeb, uczuć, skrytych myśli, ale i lęków, które im towarzyszą. Sztuka rozwija sferę emocjonalną człowieka, ale również kształtuje jego wyobraźnię, estetykę. Za pomocą form artystycznych można kształtować swój światopogląd, stawić czoło lękom, emocjom, z którymi nie jesteśmy w stanie sobie poradzić.

Dzięki użyciu form artystycznych u dziecka kształtuje się twórcze myślenie, sprawności motoryczne oraz ciekawość poznawcza. Ekspresja i wyobraźnia są niezwykle ważnymi elementami w prawidłowym rozwoju dziecka. Dziecko musi nauczyć się spontanicznie przekazywać własne doznania. Niekiedy nie potrafi ono wyrazić siebie w sposób werbalny, dlatego przy pomocy arteterapii może to zrobić poprzez taniec, śpiew czy rysunek.

Terapia przez sztukę –  kiedy ją stosować?

Terapię przez sztukę można stosować zarówno w pracy z dorosłymi, jak i dziećmi. Owa forma psychoterapii przynosi najbardziej skuteczne działania w grupie osób z problemami emocjonalnymi, mającymi trudności z komunikacją werbalną, z przekazywaniem i nazywaniem własnych uczuć. 
Ekspresja artystyczna wpływa pozytywnie na rozładowanie napięcia, jest formą dającą poczucie wewnętrznej harmonii, równowagi i pozostania w zgodzie z samym sobą. W wielu przypadkach dzieci mają problem z przystosowaniem społecznym, z poczuciem własnej wartości, z wyrażaniem uczuć, co w efekcie powoduje stany depresyjne, apatię bądź izolację społeczną. Prawidłowo dobrane techniki terapeutyczne mogą pomóc przezwyciężyć zaburzenia emocjonalne i wywoływać takie efekty, które będą miały pozytywny wpływ na rozwój dziecka. Dziecko za pomocą sztuki może nie tylko bliżej zrozumieć otaczający je świat, ale sztuka może także pomóc w budowaniu pozytywnego stosunku do świata, gdyż „twórczość jest najwyższym przystosowaniem jednostki do świata zewnętrznego” (K. Włodarczyk, Terapia przez sztukę, „Życie Szkoły”). Arteterapię można prowadzić zarówno indywidualnie, jak i w formie zajęć grupowych.
Podstawowe funkcje arteterapii
Arteterapia pełni trzy podstawowe funkcje:

  • Funkcja korekcyjna – pozwala ona przekształcić szkodliwe mechanizmy na bardziej wartościowe, przydatne. Powoduje ona odzyskanie równowagi, zniwelowanie lęków i problemów życia codziennego, oddalenie się od zaburzeń emocjonalnych na rzecz pozytywnego nastawienia do świata, polepszenia relacji z otoczeniem. Funkcja korekcyjna pozwala wyrównać deficyty, zwiększa u osoby poczucie akceptacji, własnej wartości.
  • Funkcja edukacyjna – polega ona na dostarczeniu jednostce dodatkowej wiedzy, informacji, które mogą mieć pozytywny wpływ na jej obcowanie z otoczeniem. Pozwala zrozumieć znaczenie pojawiających się problemów, dzięki czemu uczy, jak radzić sobie z daną sytuacją. Jednostka stawia sobie nowe cele, zdobywa dodatkowe informacje pozwalające na pełnowartościowe funkcjonowanie w społeczeństwie.
  • Funkcja rekreacyjna – jej celem jest stworzenie odpowiednich warunków do relaksu, odpoczynku. Zajęcia z arteterapii pomagają osiągnąć wewnętrzny spokój, harmonię niezbędną do zrozumienia istoty problemów, z którymi osoba aktualnie się boryka. Sztuka pomaga osiągnąć stan wyciszenia, rozładowuje napięcie emocjonalne. Funkcja rekreacyjna pomaga odkryć mechanizmy odpowiedzialne za stany lękowe, depresyjne. Odprężenie jest istotą do nabrania siły, by móc pokonać problemy życia codziennego.

Przykładowe formy arteterapii

Terapia poprzez sztuki plastyczne
Arteterapia często rozumiana jest tylko i wyłącznie jako terapia, której narzędziami są techniki plastyczne, takie jak: rysunek, malarstwo, rzeźba itp. Terapia z wykorzystaniem narzędzi plastycznych jest jedną z wielu form arteterapii. Jej zastosowanie jest uzależnione od wieku dziecka, od jego umiejętności manualnych. Rysunek jest jedną z podstawowych form przekazu informacji w sposób niewerbalny. Może być traktowany jako technika odprężająca, niemniej jest również narzędziem diagnostycznym przydatnym w analizie zachowań jednostki. Poprzez rysunek, malarstwo, grafikę, wycinanki i inne można dowiedzieć się wiele o samym autorze. Dzieła często potrafią przekazać informacje na temat jego nastroju, myśli, które mu aktualnie towarzyszą.

Za pomocą rysunku czy też obrazu można określić emocjonalny stan twórcy. Czasami najprostszy rysunek potrafi przekazać istotne informacje, być drogowskazem do uzyskania wiedzy na temat tego, jak dziecko się czuje w danej sytuacji (np. dziecko proszone o narysowanie rodziny może przedstawić to na kilka sposobów: narysowana cała rodzina na tle domu; rodzina narysowana na środku kartki oraz dziecko z boku; rysunek całej rodziny prócz brata lub siostry; rysunek rodziny bez rodziców, lecz z rówieśnikami).

Muzykoterapia
Muzykoterapia – to technika coraz częściej używana w arteterapii, biorąca udział w leczeniu, rehabilitacji i edukacji osób z zaburzeniami fizycznymi bądź emocjonalnymi. Użycie muzyki ma ogromny wpływ na rozwój dziecka. Słuchanie utworów muzycznych czy dźwięków natury wpływa kojąco na stany lękowe, depresyjne. Muzyka relaksacyjna pozwala się uspokoić, zajrzeć w głąb własnych przemyśleń, uczuć. Z kolei szybkie, głośne dźwięki pomagają rozładować napięcie emocjonalne. Dzieci cechuje naturalna wrażliwość na bodźce dźwiękowe, sam kontakt z muzyką dostarcza wielu pozytywnych przeżyć. Elementem muzykoterapii jest gra na instrumentach. W zależności od potrzeb i nastroju dzieci mogą różnicować natężenie dźwięków wydawanych przez instrumenty. W ten sposób wyrażają siebie, przekazują swoje emocje. Co więcej, gra na instrumentach daje dziecku poczucie sprawczości, czują się ważne i potrzebne, kształtują w ten sposób poczucie własnej wartości.

Choreoterapia
Kolejną formą terapii przez sztukę jest choreoterapia, czyli terapia poprzez ruch. Działania terapeutyczne z wykorzystaniem tańca mogą nie tylko niwelować zaburzenia, z którymi dziecko się boryka, ale mogą mieć także charakter profilaktyczny – za pomocą tańca można zapobiegać powstawaniu bądź nasilaniu się problemów emocjonalnych. Choreoterapia obejmuje taniec, zajęcia muzyczno-ruchowe, improwizacje ruchowe do muzyki. Ta forma terapii przez sztukę ma wielowymiarowy charakter, ponieważ oddziałuje na wiele sfer funkcjonowania dziecka: motoryczną, emocjonalną, fizjologiczną, poznawczą, estetyczną czy nawet sferę kontaktów interpersonalnych (np. taniec w parach, w grupach). Ruch pozwala wyzwolić siebie, uwolnić się od negatywnych myśli, wpływa również pozytywnie na kontakty społeczne. Taniec pozwala zintegrować sferę fizyczną z umysłową, rozwija samoświadomość własnej cielesności, rozwija także umiejętności przewidywania konsekwencji własnych działań.

Teatroterapia
Ta forma arteterapii polega na zaangażowaniu dzieci w działania teatralne. Technika ta pozwala zaangażować się dziecku w działanie, uczy współdziałania, ale również radzenia sobie w sytuacjach stresujących. Dziecko od najmłodszych lat uczy się poprzez naśladowanie. Początkowo naśladuje ruchy i gesty, następnie sekwencje ruchów, aż z czasem przybiera role, potrafi zachować się odpowiednio do sytuacji. Zaczyna rozumieć sens swojego postępowania, dzięki temu komunikuje swoje potrzeby i emocje. Techniki parateatralne kształtują wyobraźnię dziecka, rozwijają pamięć i pobudzają dziecko do twórczego działania. Dzieci często mają problem z okazywaniem emocji, a za pomocą fikcji mogą wejść w rolę, jednocześnie rozładowując napięcie emocjonalne.

Arteterapia a edukacja

Dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym bardzo chętnie biorą udział w zajęciach zorganizowanych, których działania opierają się na terapii poprzez sztukę. Terapia poprzez sztuki plastyczne, muzykoterapia czy choreoterapia wspierają rozwój dziecka, pomagają rozwinąć sferę poznawczą, psychofizyczną czy emocjonalną. Dla dzieci, które borykają się z jakimś problemem, mają deficyty rozwojowe udział w arteterapii jest jeszcze bardziej istotny, pomaga zwalczyć obecne deficyty, wyrównać istniejące braki.

Niezwykle ważny jest dobór odpowiednich środków pomagających zwiększyć efektywność zajęć z zakresu arteterapii. Odpowiednio dobrana muzyka w muzykoterapii, książka w biblioterapii czy narzędzia plastyczne w terapii z wykorzystaniem sztuk plastycznych mogą pozytywnie wpłynąć na przebieg terapii. Przystę...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy