Dołącz do czytelników
Brak wyników

Okiem specjalisty

31 maja 2022

NR 77 (Czerwiec 2022)

Alfabet sensoryczny

0 73

Poznanie procesów integracji sensorycznej jest niezwykle istotne, kiedy chcemy zrozumieć rozwój dziecka, ale też trudności, z którymi może się borykać. Nie wystarczy jednak zaznajomić się z samą definicją przetwarzania sensorycznego. Integracja sensoryczna to bowiem procesy, reakcje i szereg różnorodnych definicji. Poniższy alfabet sensoryczny wprowadzi Was w świat terapii integracji sensorycznej i być może odpowie na wiele nurtujących Was pytań.

A jak apraksja

Kiedy mówimy o integracji sensorycznej czy zaburzeniach integracji sensorycznej, bardzo często pojawia się termin praksja. Praksja to inaczej planowanie motoryczne, czyli zdolność człowieka do wykonywania skomplikowanych, nowych ruchów. Kiedy zdolność planowania motorycznego jest zaburzona, mówimy o dyspraksji lub właśnie apraksji. Dyspraksja dotyczy dzieci, które nie radzą sobie z planowaniem motorycznym. Bardzo często dzieci z dyspraksją są określane jako dzieci z syndromem niezdarnego dziecka i dokładnie tak funkcjonują. Jeżeli natomiast osoba dorosła na skutek urazu lub przebytej choroby ma problem z praksją, mówimy o apraksji. Istnieje również dziecięca apraksja mowy, czyli wrodzone zaburzenie o podłożu motorycznym, powodujące problemy z mową. Podłoże motoryczne dziecięcej apraksji mowy to zaburzenie praksji ruchów aparatu artykulacyjnego.

POLECAMY

B jak ból

Osoby nadwrażliwe na bodźce zmysłowe czują inaczej. Nawet zwykły upadek na miękką powierzchnię mogą odczuwać jako poważny wypadek. Dolegliwości bólowe na skutek choroby, ból zęba, głowy czy ból menstruacyjny również mogą odczuwać intensywniej niż osoby z prawidłowym przetwarzaniem bodźców sensorycznych. 
Osoby nadwrażliwe odczucia bólu mogą sygnalizować również wtedy, kiedy drapie je wełniany sweter, uciska golf czy uwierają rajstopy pod spodniami. Pamiętaj, że dzieci te nie przesadzają. One naprawdę w takich sytuacjach mogą czuć dyskomfort i ból.

C jak cud

Pamiętaj, terapia integracji sensorycznej nie jest cudem ani lekiem na całe zło. Pomoże dzieciom, które faktycznie borykają się z zaburzeniami integracji sensorycznej. Taka terapia wymaga jednak ciężkiej pracy, poświęcenia i czasu. 

D jak dieta sensoryczna

Mimo swojej nazwy dieta sensoryczna nie do końca ma związek z jedzeniem. Kiedy mówimy o diecie sensorycznej, mamy na myśli aktywności, które zapewniamy dziecku, a których celem jest poprawa funkcjonowania dziecka i jego przetwarzania sensorycznego. 

Dieta sensoryczna jest zwykle opracowywana indywidualnie do potrzeb danego dziecka przez terapeutę integracji sensorycznej. Dietą sensoryczną mogą być zabawy, aktywności i stymulacje sensoryczne. Nie ma uniwersalnej diety sensorycznej. To, co dla jednego dziecka będzie idealne, dla innego może być nadmierną lub niewystarczającą stymulacją.

E jak efekty

Efekty w terapii, na które czekają zwykle rodzice i nauczyciele, to coś, co przychodzi z czasem, co pojawia się stopniowo. Efekty pojawią się szybciej, jeżeli dziecko będzie regularnie uczęszczać na terapię integracji sensorycznej, a otoczenie będzie przestrzegać diety sensorycznej. Jednak każde dziecko jest inne, w innym czasie trafia na diagnozę i terapię, boryka się z innym problemem, którego głębokość również może być różna. Jeżeli jako nauczyciel chcesz wspomóc rozwój dziecka i cały proces terapeutyczny, zapoznaj się z diagnozą, nie bój się pytać. Bądź w kontakcie z rodzicami dziecka i specjalistą prowadzącym terapię. Jako zespół możecie więcej.

F jak funkcjonowanie

Zaburzenia integracji sensorycznej utrudniają człowiekowi codzienne funkcjonowanie. Funkcjonowanie w domu, przedszkolu, szkole, na podwórku, a później również w dalszej edukacji czy życiu zawodowym i prywatnym. Nieprawidłowe przetwarzanie sensoryczne powoduje zaburzenia koordynacji ruchowej, negatywnie wpływa na rozwój ruchowy czy rozwój mowy, jest przyczyną trudności szkolnych i zaburzeń koncentracji. Zaburzenia SI wpływają na wszechstronny rozwój dziecka, niejednokrotnie go ograniczając. Oddziałują negatywnie na uczenie, zachowanie, samopoczucie i rozwój społeczno-emocjonalny. Oczywiście w grupie osób z zaburzeniami przetwarzania sensorycznego znajdziemy dzieci, które w miarę radzą sobie ze swoimi problemami, niestety będą też takie, które nie będą mogły się odnaleźć w codzienności.

G jak grupa ryzyka

W grupie ryzyka wystąpienia zaburzeń integracji sensorycznej wyróżnia się dzieci przedwcześnie urodzone, dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu i dzieci z niepełnosprawnością intelektualną. Czynnikami ryzyka są również różnorodne czynniki prenatalne, ciąża bliźniacza, ciąża i poród z komplikacjami, niższa punktacja w skali Apgar, późne macierzyństwo czy zaburzenia integracji sensorycznej u samych rodziców. 

H jak hałas

Sala przedszkolna lub szkolna to hałas. Bez względu na to, jak jako nauczyciel będziesz się starać, dzieci hałasują, a nadmiar dźwięków, zwłaszcza nagłych, niespodziewanych, których nie da się wyłączyć magicznym przyciskiem, to ogromne wyzwanie dla dziecka nadwrażliwego na bodźce słuchowe. Dzieci nadwrażliwe na dźwięki mogą być pobudzone lub wycofane i zalęknione w miejscach, w których jest głośno. Mogą zatykać uszy lub sygnalizować, że jest hałas, mogą też wydawać dźwięki, aby odciąć się od przeszkadzającego bodźca. Mają problem, aby skupić się w miejscach hałaśliwych, mogą też unikać głośnych miejsc i sytuacji czy przedmiotów wydających dźwięki. Mogą mieć problem z percepcją słuchową.

I jak integracja sensoryczna

Świat, który nas otacza, jest przepełniony bodźcami, które do nas docierają. W każdej chwili naszego życia, kiedy chodzimy po lesie, biegamy, leżymy, jemy, kąpiemy się, słuchamy muzyki lub odpoczywamy, odczuwamy zmysłami. Wszystko to, co odbieramy zmysłami, jest analizowane, przetwarzane i porządkowane przez nasz mózg, a proces ten nazywamy integracją sensoryczną. Integracja sensoryczna pozwala człowiekowi właściwie reagować i celowo działać. W ten sposób się uczymy, zaczynamy też rozumieć to, co dzieje się dookoła. Integracja sensoryczna ma swój początek w życiu płodowym i jest z nami do końca naszego życia.

J jak jedzenie

Do tego, że człowiek potrzebuje jedzenia, by żyć, rozwijać się, mieć siłę i odporność, nie trzeba chyba nikogo przekonywać. Jedzenie nie jest jednak jedynie paliwem. Przyjmowanie pokarmów jest aspektem społecznym i czymś, co sprawia nam ogromną przyjemność. Z racji tego, że posiłek jest ogromną dawką sensoryczną, a w przyjmowanie pokarmów są zaangażowane wszystkie układy sensoryczne, spora część dzieci z zaburzeniami SI ma problemy z przyjmowaniem pokarmów. Nie tylko jedzą wybiórczo, wykluczając ze swojej diety pokarmy o konkretnych cechach sensorycznych, ale też mogą nie radzić sobie z samą umiejętnością jedzenia. Wszystko dlatego, że nieprawidłowa sensoryka wpływa na motorykę.

K jak komunikacja

Dzieci z zaburzeniami przetwarzania sensorycznego nie zawsze potrafią zakomunikować swoje potrzeby. Czasami nie rozumieją, co dokładnie dzieje się z ich ciałem. Kiedy dziecko posiada diagnozę zaburzeń integracji sensorycznej, łatwiej jest rozumieć jego potrzeby, wyłapać sygnały świadczące o przeciążeniu sensorycznym i dostosować otoczenie. 

Dlatego nie bój się komunikacji. Komunikację z dzieckiem mogą ułatwić plany przedstawiające rozkład dnia, dbanie o rutynę, a także sygnały/znaki umowne, dzięki którym dziecko może zasygnalizować swój dyskomfort lub inne potrzeby. Pisząc o komunikacji, mam też na myśli komunikację z rodzicami, którym jako nauczyciel możesz sygnalizować swoje obserwacje i niepokoje związane z dzieckiem. Rodzice powinni widzieć w nauczycielu wsparcie. Komunikacja powinna funkcjonować również na płaszczyźnie pozostałych osób mających kontakt z dzieckiem. Nauczyciel rytmiki czy gimnastyki, logopeda, osoba pomagająca w grupie i pozostali pracownicy powinni znać problem dziecka i wiedzieć, na czym polega jego zaburzenie. Przykładowo dziecko, które przejawia wysoki poziom nadwrażliwości dotykowej i nie toleruje chodzenia boso, nie powinno być przymuszane do ćwiczenia bez skarpetek, kiedy odbywają się zajęcia gimnastyczne. Dziecko z nadwrażliwością na dźwięki może nie być w stanie wytrzymać na zajęciach muzycznych i warto w tym celu zapewnić mu ustronne miejsce.

L jak lateralizacja

Lateralizacja to stronność ciała, inaczej przewaga jednej strony ciała nad drugą. Lateralizacja może być jednorodna prawo- lub lewostronna oraz skrzyżowana, zwana również niejednorodną. W przypadku lateralizacji prawostronnej obserwujemy dominację prawej strony ciała, np. prawa ręka, oko, ucho, noga. W przypadku lateralizacji lewostronnej – odwrotnie. W lateralizacji niejednorodnej mamy dwa warianty, np. dominuje lewe oko, ale prawa ręka. Czasami u dzieci obserwujemy lateralizację nieustaloną, co może powodować zaburzenia w schemacie własnego ciała, w orientacji przestrzennej czy koordynacji wzrokowo-ruchowej. Dzieci w wieku szkolnym, u których lateralizacja jest zaburzona, mogą wykazywać trudności w nauce czytania i pisania.

M jak modyfikacja

Modyfikacja środowiska to ważny aspekt pracy z dzieckiem przejawiającym zaburzenia integracji sensorycznej. Nawet jeżeli jest ono w terapii, na jej efekty trzeba poczekać, dlatego warto zmieniać i modyfikować to, co jest tu i teraz. Zmiana miejsca w szatni na mniej zatłoczone, wywietrzenie sali po posiłku, zadbanie o naturalne oświetlenie czy ograniczeniedekoracji i kolorów w sali, dzięki czemu otoczenie stanie się bardziej przyjazne sensorycznie – to tylko przykłady tego, co możesz zrobić jako nauczyciel. Pamiętaj, modyfikacja nie polega wyłącznie na likwidowaniu i usuwaniu. Niektóre dzieci będą potrzebować kącika ciszy, inne – miejsca, w którym będą mogły wyładować swoją energię.

N jak nadwrażliwość

Zaburzenia integracji sensorycznej to ogólna nazwa. Wyróżniamy trzy rodzaje zaburzeń przetwarzania sensorycznego, a jednym z nich są zaburzenia modulacji sensorycznej. Dzieci, które są w tej grupie, mogą nadmiernie reagować na pewne bodźce. Kiedy podoba nam się dana muzyka, kiedy zachwycamy się zapachem, smakiem lub konsystencją pokarmu, osoba nadwrażliwa sensorycznie może odczuwać dyskomfort, a nawet ból. Osoby nadwrażliwe bardzo łatwo przeciążyć sensorycznie.

O jak oddech

Oddech jest priorytetem dla naszego organizmu. To, jak oddycham...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy