Dołącz do czytelników
Brak wyników

Podstawa programowa

3 października 2018

NR 40 (Październik 2018)

Zagadnienia ponadprogramowe w przedszkolu

0 13

W polskim systemie oświaty wychowanie przedszkolne nie ma jednolitej formy organizacyjnej. Rodzice zapisują dzieci do przedszkoli publicznych, samorządowych, prywatnych, a także do tzw. innych form wychowania przedszkolnego. Mamy zatem tzw. punkty przedszkolne czy grupy przedszkolne organizowane w szkołach itp. Wiele przedszkoli jest prowadzonych przez fundacje, stowarzyszenia, co implikuje w rzeczywistości różnorodność w obrębie realizowanych programów wychowania przedszkolnego oraz odmienne style organizacyjne.

Obecna ustawa o systemie oświaty1 nie obliguje ministra resortu edukacji do recenzowania i dopuszczania do użytku szkolnego programów nauczania i programów wychowania przedszkolnego. Przedszkole jako miejsce realizacji tzw. wychowania przedszkolnego ma zatem pełną autonomię w wyborze programu wychowania przedszkolnego, który zamierza wdrożyć. 
Programy wychowania przedszkolnego są recenzowane i oceniane przez konsultantów i doradców metodycznych, pracowników naukowych itd. W wyniku ich oceny dyrektor przedszkola przyjmuje do realizacji program wychowania przedszkolnego. Programy wychowania przedszkolnego nie są zatem oceniane czy weryfikowane przez rzeczoznawców MEN. Ta sytuacja tworzy z jednej strony możliwość do kreowania nowoczesnych, alternatywnych programów z drugiej; czyni odpowiedzialnym za dopuszczenie do użytku programu dyrektora placówki. To wielkie wyzwanie, tym bardziej, iż dyrektor przedszkola jest zobligowany do implementacji podstawy programowej. Przyjmując do realizacji wybrany program wychowania przedszkolnego, musi być pewny, że jest on w całości zgodny z podstawą programową oraz że jego treści, które pozwalają rozszerzać i pogłębiać umiejętności, a także wiedzę dzieci, można realizować w zgodności z zadaniami, które podstawa programowa stawia przed kadrą przedszkola jako obowiązkowe. 
Na co zatem powinien zwrócić uwagę nauczyciel, ale przede wszystkim dyrektor przedszkola wybierający do realizacji w placówce program wychowania przedszkolnego? 

Czy jest to program wychowania przedszkolnego, czy edukacji przedszkolnej? 

Wielu niefrasobliwych autorów, a może wydawców, używa obiegowo różnych pojęć, czasami nie zdając sobie sprawy z konsekwencji ich zastosowania. Obecna podstawa programowa wskazuje na istotę wychowania przedszkolnego, na formacyjną funkcję przedszkola, niezbędną rolę zabawy w rozwoju i całościowe wsparcie. Przedszkole to miejsce przygotowania do edukacji formalnej rozumiane jako wsparcie całościowego rozwoju, a nie edukacja formalna.
Dziecko rozwijające się w przedszkolu uczy się w swoim naturalnym tempie i żaden program nie może zaburzyć tej natury. Przedszkolak podąża za oczekiwaniem poznawczym, za potrzebą rozwojową, a nie za sporządzonym przez dorosłych grafikiem zadań do wykonania przez dziecko – i to takich samych dla wszystkich przedszkolaków jednocześnie. W przedszkolu dziecko uczy się danej czynności, aby natychmiast wykorzystać ją w zabawie i samodzielnie odkrywać jej użyteczność. Dziecko bowiem potrzebuje czasu na celebrację emocjonalną odkryć poznawczych, cieszy się z nowej umiejętności i samodzielnego jej zastosowania w niekierowanej przez nauczyciela zabawie. W ten sposób dojrzewa emocjonalnie do roli ucznia w przyszłości. Programy realizowane w przedszkolu powinny zatem być programami wychowania przedszkolnego, a nie programami edukacji przedszkolnej. 

Czy program zawiera treści umożliwiające nauczycielom realizację zadań zawartych w podstawie programowej? 

Istnieją autorzy, którzy poddają się pokusie wskazywania nauczycielom takich form pracy w przedszkolu, które nie są tzw. całościowym wsparciem w rozwoju, ale treningiem wybranych dyscyplin naukowych rozumianych jako edukacje, np. matematyczną, polonistyczną, plastyczną, techniczną. Opierają nawet rytm pracy przedszkola na sztywnej strukturze: poniedziałek – matematyka i środowisko, wtorek – plastyka i technika, środa – muzyka i ruch. Oczywiście jest to sytuacja sprzeczna z założeniami podstawy programowej, a program taki nie powinien być przyjęty do realizacji. 
Sam cel wychowania przedszkolnego zawarty w podstawie programowej wyraźnie podkreśla, iż istotą przedszkola jest całościowe wsparcie. Formuła pracy przedszkola powinna zatem opierać się na naturalnej zabawie, w tym zabawie tematycznej, którą dziecko podejmuje spontanicznie w każdej życiowej sytuacji, nawet w domu. Nauczyciel jedynie dokłada do tej zabawy swoją inicjatywę, wzbogacając ją o aspekty np. matematyczne, plastyczne itd., uzmysławia dzieciom użyteczność poznanych w ten sposób umiejętności. Dziecko potrzebuje codziennie ruchu i muzyki, codziennie w zabawie powinno klasyfikować, porównywać, przeliczać, rozmawiać i bezpośrednio doświadczać użyteczności tychże czynności w praktycznym działaniu. Gdy dzieci bawią się w ogrodzie, a ich celem jest ukrycie się, aby kolega ich poszukał, przy końcu zabawy nauczyciel pyta, kto był odszukany jako pierwszy, drugi, trzeci itd. Korzysta z tzw. aspektu porządkowego liczby. Dzieci wyrywają się do odpowiedzi. Co ich do tego popycha? Najpierw emocjonalne zaangażowanie, bo dzieci lubią się chować i bawić, wraz z nim poczucie sprawiedliwości – trzeba wskazać, że ten był pierwszy, tamten drugi, a do tego wskazania dzieci angażują swoje matematyczne doświadczenia. Nauczyciel potwierdza prawidłowość użytych pojęć, prawdę o zaistniałych faktach. 
Przedszkolaki w zabawie posługują się intuicją. Przyjmują rolę filozofa, jak słusznie zaobserwował to Janusz Korczak, bo filozofem jest człowiek, który się bardzo zastanawia i chce koniecznie wiedzieć, jak wszystko jest naprawdę. Aktywność intuicyjna dzieci stanowi bazę do konstruowania własnych strategii myślenia i działania, uruchamia wyobraźnię i radość tworzenia. Przedszkole jest zatem „czasoprzestrzenią” intensywnego rozwoju i posługiwania się różnorodnymi intuicjami: matematyczną, językową, muzyczną. To właśnie intuicjom i eksperymentom dziecięcego myślenia mały człowiek zawdzięcza niezwykłą zdolność do integralnego postrzegania świata oraz zapał odkrywania jego funkcjonalności....

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy