Dołącz do czytelników
Brak wyników

PRACA Z TEKSTEM LITERACKIM

4 lutego 2020

NR 54 (Luty 2010)

Wyrażanie ekspresji w metodzie dynamicznych obrazów

125

Dziecko ujmując całościowo rzeczywistość, odczuwa potrzebę wyrażania swoich doznań, przeżyć za pomocą znaków. Są to znaki języka mówionego, stosunków wielkościowych, geometrycznych, ilościowych, technik plastycznych, ekspresji ruchowej, muzycznej... prof. Ryszard Więckowski

Ekspresja dzieci to zagadnienie bardzo interesujące i temat wielu dociekań naukowców, z którym nauczyciel spotyka się w swojej pracy codziennie, dzieci bowiem ekspresją swą posługują się podczas każdej zabawy. Odczuwanie potrzeby wyrażania własnych doznań, przełożenia na formy praktycznego działania swojego stanu psychicznego jest bardzo charakterystyczne dla dzieci, tym bardziej, iż nie mają jeszcze umiejętności zupełnego panowania nad swoimi emocjami, wyrażają je spontanicznie, natychmiast i bardzo intensywnie. Jeżeli coś dla dziecka jest zajmujące, to jest ono jakoby emocjami przywiązane do swej aktywności, stąd tak trudno czasami dziecku wytłumaczyć, iż czas zabawy się zakończył, że przyszedł moment posprzątania zabawek, siadania do obiadu czy po prostu zaplanowanego wcześniej odpoczynku. Podczas wyrażania ekspresji twórczej dziecko nie odczuwa upływu czasu, tak jak zanurzony w swej pracy naukowiec nie zauważa, iż dzień dawno minął i należałoby przeprowadzany eksperyment może odłożyć na kolejny dzień. 

Ekspresja dziecięca jest spontanicznym wyrażaniem osobistych odczuć, doznań, przeżyć, ilustracją, obrazem, repliką rozumienia świata, czasami przyjmującą formę rzeczywistego obrazu malowanego pędzlem, innym razem realizującą się przez stosowną mimikę czy gest. Obserwując zabawy dzieci, często zauważamy, iż wyrażana ekspresja ma wielki wpływ na samą aktywność, wzmacnia ją, pobudza, tworzy nową, kolejną jej odsłonę. Jest zatem czynnikiem wspomagającym, intensyfikującym procesy poznawcze u dzieci, mając jednocześnie duże znaczenie dla sfery wolicjonalno-emocjonalnej. 

R. Gloton i C. Clero ekspresję dziecka postrzegają jako emocjonalną i twórczą, przy czym ta emocjonalna o charakterze fizjologicznym stanowi jakoby podstawę ekspresji. „Pozwala na zlikwidowanie silnego napięcia psychicznego, podniecenia i podświadomych niepokojów poprzez przełożenie tych przeżyć na język gestów”1. Twórcza prowadzi aktywność dziecka do „tworzenia form wyrażających, w języku dostępnym dla innych, intencje twórcy”2. Czym ten język jest? Jak wspominał prof. Ryszard Więckowski, „są to znaki języka mówionego, stosunków wielkościowych, geometrycznych, ilościowych, technik plastycznych, ekspresji ruchowej, muzycznej”3. 

Jeżeli ekspresja dziecięca przekłada się na formę znaków, technik plastycznych, ruchowych itd., to można tym formom przyjrzeć się dokładnie, aby w proponowanych zabawach dotyczących np. czytania obrazów czy pierwszych tekstów miały swe miejsce jako realizacja potrzeby wyrażania się dziecka. 

Czynności ekspresyjne dzieci 

Nietrudno powiązać tzw. ekspresję twórczą, czyli konkretne działanie – wyrażanie się dziecka z tzw. postawą twórczą, gotowością, chęcią, która prowadzi do tegoż wyrażania się przez dziecko. Opisu dziecięcej postawy twórczej i ekspresji twórczej podejmowało się już wielu naukowców. Jedną z bardzo ciekawych charakterystycznych dla dzieciństwa form wyrażania twórczości jest tzw. animizowanie, czyli nadawanie cech ludzkich przedmiotom nieożywionym. Według E. Hurlock należą do tych form także: „zabawy tematyczne i konstrukcyjne, towarzysze fikcyjni, marzenia na jawie, niewinne kłamstwa, wytwory humoru, opowiadania, aspiracje do osiągnięć i «ja-idealne»”4. 

Szczególne znaczenie czynności ekspresyjnych dzieci podkreśla system Edukacja przez ruch, który jako holistyczna metoda wspierania rozwoju dziecka, posługując się przede wszystkim w zabawach różnorodnymi naturalnymi formami ruchu lubianymi przez dzieci, dąży do tworzenia sytuacji i możliwości wyrażania ekspresji przez uczestników zabaw. Ma to niezwykłe znaczenie dla organizacji procesu nauki czytania według metody dynamicznych obrazów, która posługuje się przede wszystkim ekspresyjnymi czynnościami dzieci, wzmacnianiem doznań i przeżywania wrażeń, aby polisensoryczna aktywność dzieci rozwijała rozumowanie i rozumienie poznawanych pojęć. 

Czynności ekspresyjne dzieci, te najbardziej charakterystyczne dla dzieciństwa, czyli przejawiane przez przedszkolaków, podzielić można, za R. Popek5, w następujący sposób:

1. Ekspresja ruchowo-mimiczna 
Realizowana przez gesty i mimikę twarzy, spontaniczne ruchy ciała: machanie rękami, podskoki, unoszenie ramion itp. Czasami tego typu ekspresja współwystępuje z ekspresją werbalną, np. spontaniczne podskoki i okrzyki wyrażane jednocześnie.
 
2. Ekspresja ruchowo-muzyczna
Realizowana poprzez nadawanie ruchowi znaczenia symbolicznego, nadawanie ruchowi wyrazu rytmicznego, poprzez improwizacje ruchowe, improwizowany taniec, interpretację procedur, algorytmów, schematów tańca zgodnie z rytmem i nastrojem utworu muzycznego. Czasami wyrażanie się za pomocą tej ekspresji współwystępuje z ekspresją werbalną, ruchowo-mimiczną, słowno-muzyczną, a nawet plastyczną. 

3. Ekspresja werbalna 
Realizuje się jako forma wyrażania dziecięcych emocji za pomocą słowa, ale także modulacji głosu: „krzyk, płacz, śmiech, eksperymenty wydobywania i naśladowania dźwięków, a także poprzez nadawanie emocjonalnego znaczenia symbolom słownym służącym do wyrażania odpowiednich treści, samodzielne próby tworzenia nowych konfiguracji słownych (poezja i proza dziecięca) w celu wyrażania głębszych stanów świadomości i podświadomości”6. Dziecko lubi odkrywać nowe słowa, cieszy się tymi dźwiękowymi przedmiotami, prowadzi „polowanie” na słowa. „Gdy mowa jest opanowana, pojawiają się „słowa dziecinne” wraz z naiwnymi obrazkami, zaskakującymi powiązaniami dzięki asonansom, mieszanina rzeczywistości i fikcji, co stanowi już pewien rodzaj niedostępnej poezji”7. 

4. Ekspresja słowno-muzyczna 
Realizuje się poprzez wokalizę, nucenie piosenek, nucenie fragmentów melodii, improwizowanie słów i melodii. Często współistnieje z ekspresją ruchowo muzyczną, ruchowo-mimiczną.

5. Ekspresja muzyczn
„Realizuje się jako rzeczywista improwizacja i gra na instrumentach czy poprzez zabawę obiektami, których pocieranie, uderzanie itp. doprowadza do wydobywania dźwięków, czasami realizuje się także jako tzw. gra na niby (trąbienie bez trąbki, wystukiwanie rytmów bez użycia bębenka, naśladowanie barwy tych instrumentów własnym głosem)”8. Wyrażanie tej ekspresji najczęściej współwystępuje z formami ekspresji opisanymi wcześniej. 

6. Ekspresja plastyczna 
Realizuje się poprzez podejmowanie wszelkich form aktywności wykorzystujących wielość technik plastycznych. Uważana jest za najbardziej powszechną i uprawianą ekspresję u dzieci. „Dzieci w wieku poniemowlęcym, przedszkolnym i młodszym szkolnym samorzutnie rysują, malują pędzlem i palcami, formują w materiałach miękkich, takich jak plastelina, glina, mokry piasek na plaży, montują formy dekoracyjne i przedstawiające z różnych materiałów odpadowych na płaszczyźnie i w przestrzeni”9. 

7. Ekspresja konstrukcyjno-techniczna 
Realizuje się poprzez każde działanie podejmowane przez dziecko, a prowadzące do budowy np. bałwana, pojazdu z klocków, zamku z piasku na plaży, modeli z papieru (np. modeli origami) itd. Najczęściej kojarzona jest z ekspresją zabawową, bo i z nią współistnieje. 

8. Ekspresja zabawowa 
Realizuje się poprzez takie formy aktywności, które dzieci odczuwają nie jako kierowane zadanie do wykonania, ale zespół czynności, których podejmują się dzieci, spontanicznie bawiąc się tematycznie, np. zabawy iluzyjne, fikcyjne, inscenizacyjne, interpretacyjne, imaginacyjne itp. Istotą ekspresji zabawowej 
są swoboda i spontaniczność zabawowa. 

***

Bardzo często w trakcie zajęć i zabaw nauczyciele wspierają wyrażanie tego rodzaju ekspresji, organizując np. zajęcia plastyczne, konstrukcyjne, muzyczne itd. Jest to pewnego rodzaju...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy