Dołącz do czytelników
Brak wyników

Podstawa programowa

6 listopada 2019

NR 51 (Listopad 2019)

Sytuacje edukacyjne budujące wrażliwość przedszkolaka

0 11

Tak jak szata graficzna książki, tak wnętrze przedszkola, jego wystrój, cała zabudowa użytkowa tworzą specyficzną atmosferę, przekazują informacje, które mają wpływ na proces budowy wrażliwości przedszkolaków. Czasami jednak do przedszkola wkrada się to, co popularnie nazywamy kiczem, a pojęcie to jest czymś w rodzaju skrótu utworzonego w naszej głowie na skutek braku realizacji oczekiwań, które mieliśmy zanim wewnętrzny obraz przedszkola stał się naszym doświadczeniem.

Niestety, słowo kicz to nieco potoczne i bardzo mocno wartościujące pojęcie, które niełatwo zdefiniować nawet w gronie osób trudniących się zawodowo dyskursem o charakterze naukowym. To potoczne rozumienie niektórzy odnoszą do przesytu kolorów lub wielu elementów dekoracyjnych, także do ich różnorodności. Czasami o obrazkach dzieci także mówimy w kategorii dziecięcego kiczu, choć tę kategorię z uwagi na szacunek do niedoskonałych jeszcze i rodzących się umiejętności dzieci staramy się zrozumieć. Dzieci naśladują i powtarzają pewne elementy w swych zachowaniach, w tym zachowaniach artystycznych, stąd elementem naśladownictwa staje się sam kicz, dla samych wykonawców danego działa niebędący wcale tą kategorią. Zdarza się, iż pojęciem kiczu dorośli określają wszystko, co nie spełnia ich oczekiwań w sferze estetycznej, a szczególnie gdy w przedszkolu zauważają coś, co nazwać można zatrzymaniem czasu: zabawki sprzed 20 lat, tradycyjne formy prezentacji dzieł plastycznych, które nie uległy nawet pewnym przekształceniom, z gipsowymi krasnoludkami w trawie przedszkolnego ogródka włącznie. Pojęcie kiczu także jest bardzo subiektywne, pejoratywne, a sami plastycy, artyści mają problem z jego zdefiniowaniem. Argumentem kiczu szermuje się w sporach artystycznych niczym bumerangiem, lecz to właśnie świadczy o tym, że problematyka kiczu jest wewnętrzną problematyką sztuki, a zatem, iż stosując kryteria estetyczne, nie można oddzielić czystych cech kiczu od cech dzieła sztuki niebędącego kiczem2. 

Przedszkola zawsze były miejscem, w którym dzieci spotykają się z większą liczbą kolorów, zabawek, dekoracji, niż w innych miejscach, co ma oczywiście znaczenie dla ich rozwoju. Aby przedszkole było miejscem autentycznej ekspresji i twórczości dzieci, powinno być wypełnione dziełami dzieci, a nie wyłącznie dekoracjami z sieciówek czy nawet branżowych specjalistycznych sklepów prowadzących sprzedaż artykułów szkolnych. Zastanawiając się nad problemem kiczu w przedszkolu, spójrzmy na zadanie z podstawy programowej, które wskazuje na istotę rozwoju wrażliwości dziecka. Dotyczy ona w zasadzie wielu aspektów przedszkolnego życia: mowy, zachowania, ruchu, środowiska, ubioru, muzyki, tańca, śpiewu, teatru, plastyki.

Mowa

Budzenie wrażliwości estetycznej dzieci w zakresie mowy to bardzo istotne zadanie dla nauczycieli, a także dla całego personelu przedszkola. To nasz sposób komunikowania się z dziećmi wskazuje wzory kultury zachowania językowego i szacunku do godności osobowej drugiego człowieka. Sam sposób formułowania wypowiedzi do dzieci, intonacja oraz emocjonalne zaangażowanie powinny być zawsze bardzo konkretnym przekazem, który oprócz informacji potrzebnej dziecku do zrozumienia sytuacji wskaże wzory mowy pięknej, estetycznej. Zachowania językowe osób dorosłych mogą bowiem być „sprawne, swobodne, naturalne, zaspakajające potrzeby porozumiewania się, ale bywają też nieudolne, nieumiejętne, ośmieszające, nieskuteczne, nerwicorodne, utrudniające życie i kontakty międzyludzkie”3. Bardzo często zapominamy, jako nauczyciele, o pracy własnej nad komunikacją z dziećmi. Nie podsumowujemy, czy jest skuteczna i w jaki sposób można ją zmienić, aby stała się lepszym narzędziem komunikacji z dzieckiem. Nieskuteczna tworzy wiele blokad i staje się właśnie potocznym kiczem werbalnym lub przesadnym werbalizmem, który skierowany do dzieci trafia na ścianę niezrozumienia. Pomocą w tym zakresie mogą być: zabawa słowami, teksty mówione do dzieci z pamięci i próba obserwacji ich zachowań w tym czasie. 

Zachowanie, ruch, ubiór 

Dzieci oczekują w naszym zachowaniu naturalności, ale także spokoju, przewidywalności, no i sensu. Estetyka zachowania się, ruchu, ubioru to przede wszystkim adekwatność do sytuacji. Codzienna zabawa w przedszkolu to permanentna obserwacja nauczyciela przez dzieci jego gestów, sposobu trzymania książki podczas czytania, postawy przy zapisywaniu czegoś w dzienniku, a nawet sposobu wkładania płaszcza, gdy grupa wychodzi do ogrodu. Dzieci uwielbiają patrzeć, a nawet komentować, jak wygląda dzisiaj ich nauczyciel. Estetyczny ubiór ma bardzo duże znaczenie. Jego zamiana z uwagi na uroczystości przedszkolne i inne zdarzenia jest przykładem wrażliwości estetycznej nauczyciela. Dzieci się jej uczą stopniowo z uwagi na powtarzalność i rytm pracy przedszkola. Pamiętajmy jednak, że estetyka zachowania, ruchu i ubioru dotyczy zjawiska harmonii, adekwatności, a nie ekstrawagancji, która ze swej natury burzy harmonię. Kiedy przeżywamy święto 11 Listopada, nie oznacza to wcale, że w barwy narodowe ma być ubrane wszystko, począwszy od serwetek przy stole, kubków do herbaty, tortów, dekoracji ściennych i czapek na głowie. Estetyka dotyczy harmonii i trafności przekazu symbolicznego, umiaru i spokoju, który nieść może każda forma, będąca przekazem naturalnym, prawdziwym, a nie przesadnym. 

Środowisko

Środowisko, w którym przebywają dzieci, sala przedszkolna, ogródek to miejsca, które posiadają swoją atmosferę, swoje barwy i wyposażenie użytkowe. Bardzo często ogrom elementów zabudowy tych miejsc składania dorosłych do stwierdzenia: „Och, jaki kicz!”. Na dodatek niesamowicie duża liczba zabawek, dekoracji przyczepionych bez pomysłu na sensowne zagospodarowanie. Plakaty drukowane przez wydawnictwa, litery i inne pomoce naukowe, wszystko upięte, zawieszone na ścianach przenosi jakieś informacje do przetworzenia. Gdy tego jest z...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy