Dołącz do czytelników
Brak wyników

Świat przyrody

3 października 2019

NR 50 (Październik 2019)

Projekt „Wiatr„

0 17

Wspieranie całościowego rozwoju dziecka poprzez realizację zajęć metodą projektów jest idealnym ukierunkowaniem działań na polisensoryczną aktywność dzieci. Pamiętajmy, że poszukując odpowiedzi i rozwiązań, dziecko wzbogaca gromadzone doświadczenia dzięki integrowaniu wiadomości i umiejętności zdobytych w trakcie własnych poszukiwań i odkryć.

Jesień odkrywa przed nami wszystkie swoje walory i obok bogactwa barw, prezentuje także nierozerwalnie związaną z nią różnorodność zjawisk atmosferycznych. Wszystko, co dzieje się w świecie przyrody, stanowi potencjalny temat do poczynienia obserwacji, badań i wieloobszarowej eksploracji poznawczej. Październik przywodzi na myśl kolorową jesień. Jako temat, którym chciałabym zainspirować dzieci do podjęcia aktywności badawczej, wybrałam „Wiatr”. 

Dlaczego proponuję realizację projektu „Wiatr” w tym właśnie miesiącu? 

  1. Zmiana warunków atmosferycznych, których wiatr jest elementem niezmiennym, pozwoli na zainicjowanie tematu badawczego, a następnie zachęcanie dzieci do prowadzenia kolejnych odkryć i badań metodą projektów.
  2. Obserwacja dzieci podczas zabaw badawczych, ruchowych, muzycznych, współdziałania w grupie rówieśniczej, wyrażania emocji, budowania wypowiedzi itp. niezbędna jest dla nauczyciela wychowawcy pod kątem ewentualnego objęcia dziecka opieką poradni psychologiczno-pedagogicznej lub opracowania planu pracy dla dziecka zdolnego. 
  3. Spojrzenie na dzieci z punktu obserwatora, konsultanta i wyciągnięcie wniosków do wzbogacenia lub ukierunkowania planowanej w roku szkolnym pracy z grupą. 

Scenariusz projektu „Wiatr” 

Etap I – rozpoczęcie projektu

  • Wybór tematu: „Wiatr” – zainspirowanie dzieci zmieniającą się pogodą: opadające liście, powiewy wiatru o różnorodnej sile i zmiennych kierunkach, opady deszczu itp. Po zaakceptowaniu tematu projektu badawczego przez dzieci, pamiętajmy o poinformowaniu rodziców o planowanym rozpoczęciu działań, jego realizacji i zaproszeniu wszystkich do aktywnego w nim udziału.
  • Zainteresowanie tematem poprzez opowiadanie nauczyciela o swojej przygodzie z wiatrem lub wysłuchanie fragmentu czytanej książki o ww. tematyce.
  • „Wędrówka tematyczna” – zachęcanie dzieci do swobodnych wypowiedzi i dzielenia się spostrzeżeniami:
    –    Mi wiatr zerwał z głowy czapkę, jak byłem z mamą na spacerze.
    –    Jak u babci na działce był duży wiatr, to spadały jabłka, bo tak mocno ruszały się gałęzie.
    –    U nas na balkonie wiatr przewrócił suszarkę z praniem.
    –    A ja widziałem, jak mamie tak dziwnie przekręcił parasolkę i mama teraz ma taką dużą parasolkę, to jej wiatr nie przekręca.
    –    A u mnie w domu to tak mocno fruwały firanki, jak był wiatr i okno trzasnęło, a mama powiedziała, że był tu przeciąg, ale ja go nie widziałem.

Zwrócenie się do dzieci z prośbą o wykonanie pracy plastycznej pt. „Moja przygoda z wiatrem”.

  • Tworzenie siatki wiedzy: „Co już wiemy?” – nauczyciel zapisuje wszystkie pytania zadawane przez dzieci. Wiedza o wietrze posiadana przez dzieci może być przekazywana w dowolny, wybrany przez dziecko sposób: może zaśpiewać piosenkę, wykonać właśnie stworzony w wyobraźni „taniec wiatru” itp.
    Przykładowe informacje udzielone przez dzieci na temat „Wiatr”:
    –    Wiatr jest zawsze.
    –    Wiatr może być mocny i słaby.
    –    Jak wieje wiatr, to spadają liście.
    –    Wiatr może nawet nas popychać.
    –    Jak jest gorąco, to wiatr nam pomaga, bo nas chłodzi.
    –    Może być ciepły i zimny wiatr.
    –    Wiatr może się nazywać huragan.
    –    Jak wieje wiatr, to pada deszcz.

Dołączenie do siatki wiedzy wykonanych prac plastycznych pt. „Moja przygoda z wiatrem”.

  • Stworzenie siatki pytań: „Czego chcemy się dowiedzieć?” – w siatce znajdą się pytania, a odpowiedzi dzieci będą poszukiwały podczas prowadzonych działań badawczych.
    Przykładowe pytania zadawane przez dzieci, ukazujące ich obszar zainteresowania tematem i kierunek przyszłych działań i doświadczeń:
    –    Czy każdy wiatr ma nazwę?
    –    Jak wiatr może nam pomagać?
    –    Czy wiatr może być niebezpieczny?
    –    Jak możemy zobaczyć wiatr?
    –    Skąd się bierze bardzo zimny wiatr?
    –    Czy zawsze, jak wieje wiatr, musi padać deszcz?
    –    Jak możemy zbadać, skąd wieje wiatr?
    –    Kto zajmuje się badaniem wiatru i najwięcej o nim wie?
    –    Czy każdy może znać się na wietrze i na pogodzie?
    –    Jak w sali możemy zrobić sobie wiatr?
    –    Jak zrobić urządzenie, które da nam znać, że wieje wiatr?

     
  • Kącik projektowy – zorganizowanie miejsca, w którym będą eksponowane ilustracje, książki, prace dzieci, np. wiatraczki, wachlarze, wiatromierze, kolorowanki z wiatrem w roli głównej. Nadanie temu miejscu nazwy, np. „Kącik wiatru”, „Wietrzna kraina” itp. Przedmioty zebrane w naszym kąciku dzieci umieszczają wg ustalonego kryterium, oddzielnie każdy rodzaj elementu kolekcji: ilustracje, książki i kolorowanki, prace plastyczne i inne przedmioty. Pamiętać należy o zachęcaniu dzieci do stałego wzbogacania kącika oraz o umieszczaniu w nim ważnych informacji związanych z realizacją projektu. Dobrym rozwiązaniem jest zostawianie w kąciku ulotek (dzieci zabierają ją ze sobą, wychodząc do domu) informujących o mającym się odbyć wydarzeniu: wyprawa w teren, wizyta eksperta, termin i rodzaj wspólnej pracy domowej itp.

Etap II – realizacja projektu

  • Wspólne tworzenie siatki tematycznej – uzupełniana jest ona o wiadomości, które dzieci już posiadają, oraz o pytania, na które odpowiedzi będą poszukiwały.
    Tak oto w siatce tematycznej znajdą się zagadnienia z siatki pytań, pytania do ekspertów, działania do wykonania w terenie, zadania do wykonania w domu, planowane doświadczenia badawcze i eksperymenty.
  • Nasi eksperci – wspólne ustalanie, gdzie i jak możemy poszukiwać odpowiedzi na pytania, kto i w jaki sposób może nam w tym pomóc. Dzieci podają propozycje osób, które wystąpiłyby w roli ekspertów: nauczycielka przyrody z pobliskiej szkoły, bibliotekarka, jedno z dzieci zgłasza się do poszukania z rodzicami odpowiedzi na pytanie „Jak wiatr może pomagać człowiekowi?”. Dziewczynka proponuje swojego dziadka, który ma działkę, „a tam zawsze bardzo wieje wiatr i dziadek się na tym wietrze zna”. Ekspertami mogą być także rodzice dzieci. Jeżeli istnieje taka możliwość, można zaprosić do roli eksperta pracownika stacji meteorologicznej. Dokładne planowanie spotkań i ich ustalanie z zaproponowanymi ekspertami jest bardzo ważne, gdyż pozwoli nam na usystematyzowanie działań i układanie grafiku wycieczek, wypraw w teren, a przede wszystkim aktywności badawczej dzieci. 
  • Planowanie wycieczek i wypraw terenowych – do planowania terminu wycieczki należy zawsze podejść jak najszybciej po wyborze tematu projektu badawczego, np. jeżeli planujemy wyjazd do Instytutu Meteorologii lub innego ciekawego miejsca cieszącego się zainteresowaniem szkół i przedszkoli. O wiele łatwiej będzie zorganizować wycieczkę do pobliskiej biblioteki i tu (bazując na własnym doświadczeniu zawodowym) możemy ustalić z panią w bibliotece szczegółowy temat naszego spotkania – porady eksperta. O czym należy pamiętać przed wycieczkami i spotkaniami z ekspertami? Zapiszmy na kartce nasze pytania do ekspertów, zadbajmy, aby dzieci wcześniej porozmawiały z rodzicami i przygotowały pytania również z nimi, oraz ośmielajmy dzieci do zadawania pytań w trakcie zwiedzania. 
  • Przykłady pytań do eksperta w Instytucie Meteorologii i Gospodarki Wodnej:
    –    Jak nazywa się urządzenie, które pokazuje, jak wieje wiatr?
    –    Skąd możemy wiedzieć, jaki silny jest wiatr?
    –    Czy silniejszy jest wiatr w górach, czy nad morzem?
    –    Jak dużo jest wiatrów i czy każdy ma nazwę?
    –    Skąd się biorą trąby powietrzne?
    –    Co musimy zrobić, jakby nadeszła trąba powietrzna?
    –    A czy mały wiatr może się zmienić w wielką wichurę?
    –    Jak można zostać takim ekspertem jak pan/pani i znać się na pogodzie?

     
  • Wyprawę w teren możemy zorganizować, wybierając jej cel w odległości do pokonania pieszo przez nasze dzieci. Może to być odkryta przestrzeń w pobliżu przedszkola, łąka, polana w parku, okolice nadrzeczne, nad morzem, nad jeziorem lub niewielkie wzniesienie terenu. Będziemy „poszukiwać” wiatru, warto więc znaleźć teren w miarę niezabudowany. I choć w ogrodzie przedszkolnym także będzie wiał wiatr, jakże inne wrażenie i emocje z samych poszukiwań w terenie.
  • Cel wyprawy terenowej:
    –    Poszukiwanie wiatru i określanie jego kierunku i siły. Wyznaczamy różne punkty poszukiwania wiatru i odnotowujemy, w którym miejscu wiatr był najsilniejszy lub najsłabszy. Posługiwanie się wykonanymi na zajęciach plastycznych narzędziami badawczymi, takimi jak „poduszka powietrzna” i „wskaźnik kierunku wiatru”.
    –    Wykonanie szkicu terenu w naturze.
    –    Dzieci szkicują ołówkiem miejsce dokonywania poszukiwań wiatru (polana, plac zabaw, łąka w parku itp.). 

W celu sprawdzenia orientacji dzieci w terenie i wprowadzenia elementu zabawy można zorganizować zgadywankę „Wskaż drogę do przedszkola” – po określeniu właściwego kierunku możemy cały czas podczas drogi powrotnej sprawdzać (wykorzystując zrobione przez dzieci narzędzia badawcze), czy idziemy „z wiatrem”, „pod wiatr”, „z której strony wiatr na nas wieje”. Można także zrobić „strzałkowy plan trasy”, np. wyruszamy prosto – strzałka do góry; skręcamy w prawo – strzałka w prawo itd., aż dochodzimy do celu. 

Przykłady pytań (siatka pytań) do zadań badawczych:

  1. Czy każdy wiatr ma nazwę? Pytanie może być skierowane do eksperta lub odpowiedzi będziemy poszukiwać w książkach.
     
  2. Czy wiatr może być niebezpieczny? Pytanie kierujemy jako zadanie domowe do wspólnego poszukiwania odpowiedzi z rodzicami.
     
  3. Jak możemy zbadać, skąd wieje wiatr? Ćwiczenie badawcze do wykonania podczas wyprawy w teren z wykorzystaniem sporządzonych przez dzieci „przyrządów badawczych”: „wskaźnik kierunku wiatru” i „poduszka powietrzna”.
     
  4. Jak w sali możemy zrobić sobie wiatr? Ćwiczenie badawcze wykonywane w sali z wykorzystaniem wentylatora, wiatraczków, wachlarzy, chusty animacyjnej itp.

Etap II to czas dalszych poszukiwań odpowiedzi na pytania z siatki tematycznej, a także czas pojawiania się nowych pytań w trakcie kontynuowanych działań badawczych i obserwacji. Dzieci zadają pytania, formułują tezy i udzielają odpowiedzi hipotetycznych, których trafność jest sprawdzana poprzez wykonanie ćwiczenia badawczego.

Przykłady ćwiczeń badawczych:

  • Piórko i wachlarz – sprawdzamy, jak zachowa się piórko, czy uniesie się do góry podczas wymachiwania wachlarzem, czy skieruje się w bok, czy będzie opadało na ziemię. Sprawdzamy, czy konieczne są energiczne ruchy wachlarzem, czy delikatne.
  • „Wskaźnik kierunku wiatru” (opis wykonania wskaźnika w działalności plastycznej) – poruszane wiatrem paski bibuły wskazują nam kierunek wiatru – ćwiczenie do wykonania podczas wyprawy w teren.
  • „Poduszka powietrzna” (opis wykonania w działalności plastycznej): do codziennego dokonywania obserwacji kierunku i siły wiatru. Sugeruję zawieszenie poduszki w ogrodzie, o ile to możliwe, w miejscu widocznym z sali, abyśmy jeszcze przed wyjściem do ogrodu mogli zaobserwować, jak silny jest wiatr danego dnia (szczelnie zawiązana poduszka poradzi sobie z wiatrem i deszczem). 
  • Siła wiatru z wentylatora – mierzenie wybraną miarką, np. pędzlem, kredką, w którym miejscu od wentylatora dziecko czuje podmuch powietrza (ćwiczenie można wykonać w parach – dzieci wzajemnie mierzą swoje odległości).
  • Pompka do balonów i wiatr – posługując się pompką do balonów, wywołujemy podmuch powietrza i sprawdzamy, czy wystarczy on do uniesienia nadmuchanego balonu w górę lub zmiany jego miejsca położenia.
  • Każdy może wywołać wiatr – zawody w dmuchaniu w pompony (również ćwiczenie logopedyczne). Dziecko dmucha bezpośrednio w leżący na stole pompon, a kolega zaznacza, jak daleko pompon się przemieścił; modyfikacja – można to samo ćwiczenie wykonać, dmuchając przy użyciu słomki. Można ustalić w ten sposób, która siła podmuchu była większa, i podjąć próbę wnioskowania, dlaczego.

Przykłady weryf...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy