Dołącz do czytelników
Brak wyników

Świat przyrody

2 grudnia 2019

NR 52 (Grudzień 2019)

Projekt ryby
„Odkrywamy świat przyrody” – zajęcia realizowane metodą projektów

Życie roślin i zwierząt w środowisku wodnym zawsze nas zaciekawia i fascynuje. W grudniowych wędrówkach badawczych będziemy skupieni na eksploracji świata podwodnego. Skierujemy działania dzieci na poszukiwanie odpowiedzi na pytania związane z rybami, a szczególnie na poznanie środowiska, w którym żyją. Dlaczego o tej porze roku proponuję realizację tematu „Ryby”?

Istotnym powodem były tu stała dbałość ludzi o czystość akwenów wodnych oraz takie działanie człowieka w środowisko życia ryb, które pomaga im przetrwać czas mrozów pod zamarzniętą taflą wody, a mianowicie temat dotleniania wody. Różnorodność gatunkowa ryb jest tak duża, 
że temat z pewnością wzbudzi ogromne zainteresowanie dzieci. W okresie zimy, kiedy to za oknem drzewa okryte są śniegiem, proponuję wyprawę z dziećmi w świat podwodnych niespodzianek i tajemnic. 

Scenariusz projektu „Ryby” (propozycja)

Etap I – rozpoczęcie projektu

  • Wybór tematu „Ryby” – jedno z dzieci od kilku dni, przychodząc do przedszkola, informowało całą grupę o ważnym wydarzeniu, które zachodzi w jego domu, a było to zakładanie akwarium. Wiadomości nasycone dużą dawką entuzjazmu sukcesywnie rozbudzały ciekawość dzieci. W ten sposób zasugerowanie realizacji projektu „Ryby” stało się naturalnym krokiem do podjęcia działań badawczych w tym obszarze. Po akceptacji tematu projektu badawczego przez wszystkie dzieci poinformowaliśmy o tym rodziców. Dzieci wręczyły rodzicom wykonane przez siebie wizytówki informacyjne, które były ozdobione barwnymi rysunkami ryb. Wizytówki te były jednocześnie zaproszeniem dla rodziców do udziału w realizowanym projekcie.
  • Rozbudzanie ciekawości poznawczej dzieci – przekazanie przez nauczyciela informacji o zauważeniu ciekawego miejsca, które jest ściśle związane z tematem naszych poszukiwań – sklep zoologiczny. Oprócz tej niezwykłej informacji nauczyciel przyniosł z domu książki ze wspaniałymi ilustracjami przedstawiającymi ryby różnego kształtu, koloru i wielkości.
  • Wędrówka tematyczna – zachęcenie dzieci do opowiadania swoich wspomnień związanych z rybami:

–    „Widziałam w małym stawie przy hotelu takie pomarańczowe ryby”.
–    „A ja na Mazurach widziałem ryby w jeziorze, ale one były takie bardzo malutkie i pływały blisko brzegu”.
–    „Ja będę miał w domu akwarium, tata już kupił takie duże szklane, ale ryb jeszcze nie mamy, bo trzeba najpierw wszystko zamontować”.
–    „Na wakacjach to obok mnie i taty pływały takie małe kolorowe rybki”.
–    „A ja nigdy nie widziałem jeszcze pływającej obok mnie ryby, a w ZOO jak byłem, to już nie poszliśmy do ryb, bo nie było czasu”.
Po wysłuchaniu wszystkich wypowiedzi dzieci zapraszamy je do wykonania ilustracji swoich wspomnień (pastele olejne).
Pomysł: Doskonale sprawdzi się tu także nauka zabawy ruchowo-tanecznej do piosenki „Tańcowała ryba z rakiem”. 

  • Tworzenie siatki wiedzy – „Co już wiemy?” – umieszczamy tu wszystkie informacje przekazane nam przez dzieci na temat „Ryby”. Dzieci w dowolny i najbardziej odpowiedni dla siebie sposób przekazują posiadane informacje na ww. temat. Dzieci, zachęcone przez nauczyciela, przynoszą do przedszkola różnorodne materiały: ilustracje, zdjęcia, książki ukazujące podwodny świat życia ryb. 

    Przykładowe informacje przekazywane przez dzieci na temat „Ryby”:
–    Ryby żyją w wodzie.
–    Każda ryba ma ogon.
–    Ryby są śliskie.
–    Ryby nie mają nóg.
–    Bez wody ryby nie mogą żyć.
–    Żeby ryby czuły się w wodzie dobrze, woda musi być czysta.
–    Niektóre ryby żyją w morzu w słonej wodzie.
–    Są specjalne małe rybki, które można mieć w domu w akwarium.
–    Ryby mają różny kształt i są też bardzo kolorowe. 
Wszystkie posiadane przez dzieci wiadomości na temat ryb umieszczamy na siatce wiedzy, do której dołączamy również wykonane prace plastyczne na temat „Ryby”. 
Kolejnym etapem naszych działań jest tworzenie siatki pytań.

  • Siatka pytań – „Czego chcemy się dowiedzieć?”

–    Co ryby jedzą?
–    Jak ryby się poruszają?
–    Co ryby robią w wodzie?
–    Jak ryby wyglądają?
–    Czy ryby śpią?
–    Gdzie ryby mieszkają?
–    Jakie urządzenia trzeba koniecznie mieć, żeby urządzić akwarium?
–    Czy ryby w akwarium jedzą to samo, co ryby w jeziorze?
–    Jak ryby żyją pod wodą zimą, gdy woda jest zamarznięta?

  • Kącik projektowy
    W wybranym przez dzieci miejscu rozpoczynamy organizację „kącika projektowego”. Z każdym dniem miejsce to wzbogacać się będzie o nowe eksponaty, takie jak: książki, pluszowe duże i małe ryby oraz rybki gumowe i plastikowe. Dzieci przyniosą z pewnością muszelki i zdjęcia roślinności wodnej. W kąciku proponuję umieszczenie kolorowanek o rybach, rzekach, morzach i jeziorach. Po wspólnym zastanowieniu i wyborze propozycji kącik może otrzymać nazwę, np. „W świecie ryb”. Bardzo dobrym rozwiązaniem jest umieszczanie w kąciku projektowym informacji o nadchodzących wydarzeniach związanych z realizowanym projektem. Pamiętać tu należy o odpowiednio wcześniejszym informowaniu rodziców i zapraszaniu ich do udziału w działaniach projektowych (rola eksperta, wspólna wyprawa terenowa). Dobrze „zorganizowany” kącik ułatwi dzieciom odszukanie w nim interesujących je materiałów oraz umieszczenie w odpowiednim miejscu przyniesionych przez siebie materiałów. Rolą kącika jest nie tylko eksponowanie przedmiotów, lecz przede wszystkim rozbudzanie ciekawości świata i chęci współdziałania w poszukiwaniach odpowiedzi na postawione pytania. 

Etap II – realizacja projektu

  • Wspólne tworzenie siatki tematycznej – w siatce tej zebrane są informacje już przez dzieci posiadane oraz pytania i zagadnienia, na które odpowiedzi poszukiwać będziemy w trakcie naszych działań. Znajdą się tu również propozycje ćwiczeń do wykonania w domu z rodzicami oraz zadań do wykonania w przedszkolu. 
  • Nasi eksperci – ekspert to osoba bardzo ważna, która potrafi w sposób specjalistyczny pomóc nam w uzyskaniu odpowiedzi na postawione pytania. Kto może być ekspertem? Z pewnością w roli eksperta sprawdzi się pracownik sklepu zoologicznego posiadający odpowiednią wiedzę w temacie „ryby”, może to być także przewodnik w ZOO w sekcji akwarystycznej. Doskonałym ekspertem może być ktoś z rodziny naszych przedszkolaków, posiadający wiedzę na zgłębiany przez nas temat. Zawsze dobrze mieć na uwadze wczesne planowanie wizyt ekspertów i ustalanie terminów wycieczek, aby realizacja projektu przebiegała zgodnie z naszymi planami działań. Tu pomocny okaże się kącik projektowy, z którego dzieci mogą zabierać karteczki informacyjne dla rodziców o zbliżających się wydarzeniach. Przed wyjazdem na wycieczkę lub przed wyprawą w teren przygotujmy z dziećmi pytania do ekspertów. Zachęcajmy dzieci do zadawania dodatkowych pytań lub wyjaśniania interesujących je zagadnień w trakcie trwania wycieczki.
  • Wyprawa w teren – bardzo interesującą wyprawą w teren będzie wyjście do sklepu zoologicznego lub akwarystycznego. W takich miejscach dzieci mają okazję zobaczyć naprawdę piękne ryby o ciekawych kształtach i kolorach. Akwaria o nietypowych aranżacjach (zamki, wieże, mostki) i wspaniałe rośliny wodne zachwycą każde dziecko. Obserwacja środowiska wodnego, w jakim żyją ryby, pozwoli dzieciom na poznanie sposobu poruszania się tych zwierząt. Ekspert wyjaśni również dzieciom sposób karmienia ryb i skład ich pokarmu. Cała budowa akwarium i niezbędne urządzenia składające się na całość to także ciekawe informacje dla dzieci.

Ciekawostki o rybach:

  • Rekin nie posiada pęcherza pławnego, który pomaga mu unosić się w toni wodnej, dlatego też musi cały czas być w ruchu, a gdy odpoczywa, leży po prostu na dnie.
  • Ryby nie posiadają, tak jak ssaki, ucha zewnętrznego. Mają natomiast ucho wewnętrzne, które znajduje się w głowie. Pełni ono ważną funkcję narządu równowagi pozwalającego zachować właściwą pozycję ciała w czasie wykonywania skrętów.
  • Woda przenosi dźwięki szybciej niż powietrze i wiele gatunków ryb wydaje dźwięki, aby porozumiewać się między sobą. 
    Są to odgłosy przypominające trzaskanie lub chrząkanie.
  • Ryby, które są aktywne w dzień, jak np. szczupak, mają dobry wzrok. Natomiast ryby, które wolą nocny tryb życia, takie jak sum czy węgorz, lub przebywające w głębinach, gdzie otacza je mrok, mają rozwinięty lepiej nie tylko słuch, lecz także węch. Zmysł węchu i smaku służy rybom do wykrywania i określania miejsca, w którym mogą znaleźć pokarm.
  • Największą rybą jest rekin wielorybi, który może osiągnąć do 16 m długości, ważyć ok. 11 tys. kg i żyć 70 lat.
  • Najmniejszą rybą jest babka filipińska, która osiąga długość 14 mm. 

Przykłady pytań i zadań badawczych:

  • „Czy woda w akwarium jest ciepła?” – zadanie do wykonania z rodzicami w domu.
  • „Czy wszystkie ryby mogą pływać ze sobą w akwarium?” – odpowiedzi na to pytanie poszukamy w książkach zgromadzonych w kąciku projektowym.
  • „Czy wszystkie ryby mają płetwy?” – pytanie do eksperta; do poszukiwania odpowiedzi w literaturze.

Przykłady ćwiczeń badawczych:

  • „Co to jest kawior i jak smakuje?”
    Odpowiedzi na pytanie udzieli nam zaproszony na zajęcia ekspert – tata jednego z dzieci. Zdobędziemy także informacje na temat ryb żyjących w morzach. Oglądanie rybich jajeczek i degustacja kawioru (dla dzieci chętnych) oraz określenie jego smaku: słodki, słony, kwaśny, gorzki. 
  • „Poznajemy budowę makreli”
  • Dzieci oglądają makrelę wędzoną, określają zapach i smak degustowanej ryby. Dzielenie się wrażeniami smakowymi po degustacji. Przyglądanie się szkieletowi ryby, długości poszczególnych kości i ich grubości oraz zwrócenie uwagi na ogon ryby. 

Szkic ryby: wykonanie szkicu wybranej ryby w oparciu o plansze edukacyjne oraz obserwacje własne dokonane podczas wyprawy.

Uwaga:

na bieżąco aktualizujemy siatkę tematyczną, umieszczając na niej zdobyte odpowiedzi na pytania, szkice, zdjęcia itp. Prace opatrujemy imieniem dziecka i podkreślamy zaangażowanie dzieci w działania projektowe, motywując do dalszej aktywności.

W trakcie pracy metodą projektów równocześnie realizujemy zagadnienia wynikające z miesięcznego planu pracy.
Proponowane przykłady działań:

  • Rozwój mowy: słucha opowiadań, wierszy i wypowiada się na ich temat w formie zdania. Układa historyjkę obrazkową i opowiada jej ciąg przyczynowo-skutkowy. Zapamiętuje tekst wiersza i potrafi go odtworzyć. Dokonuje analizy i syntezy sylabowej, rozróżnia głoski w nagłosie/wygłosie. Rozpoznaje i nazywa poznane litery. Układa i rozwiązuje zagadki.
  • Pojęcia matematyczne: posługuje się liczebnikami głównymi i porządkowymi, rozpoznaje cyfry oznaczające liczby od 0 do 10. Układa ciągi rytmiczne, przekształca układ elementów wg podanego kodu. Przelicza elementy zbiorów podczas ćwiczeń i swobodnej działalności zabawowej. Klasyfikuje przedmioty według ustalonych cech, np. kolor, kształt i wielkość. Stosuje pojęcia dotyczące następstw czasu (wczoraj, dziś, jutro), zna kolejność następujących po sobie dni tygodnia i pór roku. 
  • Ruch i muzyka: uczy się i śpiewa piosenki, tworzy włas...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy