Dołącz do czytelników
Brak wyników

Origami a rozwój dziecka

11 grudnia 2018

NR 42 (Grudzień 2018)

Origami w metodach i systemach pedagogicznych

0 199

Origami to sztuka, której edukacyjną zaletą jest różnorodność technik. Składanie form przestrzennych czy płaskich z płaszczyzn o kształtach ścian figur platońskich tworzy wiele możliwości zastosowania origami w edukacji jako ćwiczeń, zabaw, gier czy zadań. Sam proces składania, rozwijając umiejętności utylitarne, dotyka także wartości, których permanentne kształtowanie i rozwijanie w dziecku jest zadaniem przedszkola.

Użyteczność sztuki składania papieru bez większego zastanawiania się nad tym zagadnieniem jest oczywista. Niezależnie, czy osobą składającą jest dziecko czy dorosły, pierwsze stadium fascynacji tą sztuką jest zawsze podobne. KiIka pierwszych figurek, odkrycie podstawowych baz, przekształceń, sposobów składania, podobieństw, poszukanie zbioru ulubionych modeli, składanie przed kolacją i po kolacji itd., a gdy uzbiera się papierowych form tyle, że nie mieszczą się na naszej półce, w prywatnej szufladzie czy na każdym innym miejscu widokowym – rozpoczyna się proces organizacji pierwszej małej wystawy. Dalej to już krok poszukiwania znajomych z podobną pasją, np. na profilu Facebook, wymienianie się diagramami, książkami itd. 
Zapewne wielu miłośników origami oprócz tej pasji posiada i inne. Czasami pasja składania zamienia się w początki studiów nad architekturą, sztuką czy konstrukcją maszyn. Doświadczenia składania papieru wnoszą do rozwoju człowieka tak dużo sprawności, umiejętności, że nietrudno spojrzeć, iż stosowanie origami jako narzędzia w edukacji jest coraz bardziej popularne przede wszystkim z uwagi na różnorodne jej zastosowanie. Pasja składania swym kolejnym krokiem otwiera drzwi do poszukiwania pięknego papieru z oryginalnym wzorem czy składania modeli z materii, która papierem nie jest, np. z metalu. 
Współczesne origami to nie wyłącznie sama sztuka składania modelu w indywidualnym kontakcie człowieka z papierową płaszczyzną. Dla pedagogów to przestrzeń doświadczeń edukacyjnych pełna utylitarnych wartości, których dotknąć mogą podopieczni– w działaniu zbiorowym zorganizowanym w taki sposób, aby wyjść naprzeciw ich oczekiwaniom poznawczym. 

Ład

Porządek jest zawsze wartością, którą odkrywamy, składając różnorodne formy sztuki origami. Uporządkowana jest struktura wewnętrzna modelu, a także uporządkowany musi być sposób pracy edukacyjnej wykorzystujący sam proces jego składania. Ładu szukamy też w opisach, schematach-diagramach przedstawiających sposoby składania, w innym przypadku nasze działanie miałoby charakter okazjonalny, przypadkowy, pozbawiony zasad. Ład wyprowadza się zatem z zasad, ale i uproszczeń wiodących do wymowy symbolicznej. Wymaga dobrej organizacji, rezygnacji z przypadkowości i chaosu, czego przykładem może być obecnie sposób zapisywania rysunku składania kolejnych etapów docelowego modelu za pomocą siatki wykreślonej dosłownie na jednej kartce papieru (rys. 1). 

Rys. 1. Robert Lang – siatka do wykonania modelu łabędzia

Jeden z najsłynniejszych twórców modeli origami na świecie, amerykański fizyk Robert Lang, posłużył się nawet wizjonerskim przesłaniem w swoim wykładzie, stawiając tezę, iż narysowana siatka (układ zgięć zaklęty w jednym rysunku) może stanowić zakodowany zbiór informacji o istocie życia na Ziemi, w przypadku odnalezienia tejże siatki przez człowieka czy przybysza, setki lat po upadku naszej cywilizacji. Porządek graficzny na kartce, symbol, a jednocześnie dorobek cywilizacyjny to przesłanie Roberta Langa, z którym trudno się nie zgodzić, patrząc na jego bardzo skomplikowane siatki, z których składa zupełnie realistyczne zwierzęta. Ład przemawia do człowieka, bo tworzy piękno. Jego brak wprowadza dysharmonię skutkującą kiczem lub odbiorem sztuki jako stereotypowej zabawy, z której się wyrasta, wchodząc w wiek dorastania. 
Origami to sztuka porywająca, niezarezerwowana wyłącznie dla dzieci, ale tworząca w dorosłych doznania, jakby byli dziećmi. Może stać się drogą holistycznego rozwoju, która ukaże piękno nie tylko koloru i kształtu, lecz także symbolu i treści w nim zawartych. Rozpoczynając zatem edukację dzieci za pomocą origami, korzystamy z narzędzia, jakim jest proces składania modelu, a nie sam model, który efektem tegoż procesu jest. Proces bowiem jako akt uczenia się jest eksperymentem, przekształceniem, nadawaniem znaczeń, odkrywaniem, planowaniem, organizacją czy dochodzeniem do porządku. Dobrze zaplanowana, przemyślana organizacja procesu uczenia się dzieci z wykorzystaniem origami jest drogą odkrywania wiedzy i umiejętności poprzez zasady, które – aby dziecko przyjęło jako wskazówki działania – musi zrozumieć i stosować przyjaciel jego rozwoju – wychowawca, nauczyciel (rys. 2). 

Rys. 2. Przekształcenie modułowej gwiazdy czteroramiennej w ośmioramienną.
Autor modelu - Dorota Dziamska

Origami korzysta z wielu technik składania, a każda z nich posłużyć może do uczenia się i eksploracji wielu dyscyplin naukowych. W najprostszym ujęciu origami podzielić można na dwie duże grupy technik składania: przestrzenne i płaskie. W zależności natomiast od tego, co staje się płaszczyzną origami, czyli papier o kształcie figur foremnych (koło, kwadrat, trójkąt równoboczny) lub innych (prostokąt, trójkąt prostokątny), czy też płaszczyzny złożone – zbudowane z kilku figur, techniki składania opierają na własnościach tychże figur, w sposób praktyczny przybliżają osobie składającej pojęcia geometryczne. Można nawet rzec, iż proces składania papierowej formy pomaga w kształtowaniu wybranych pojęć geometrycznych. To zapewne pierwsza utylitarna wartość sztuki origami, którą odkrywają nawet osoby nieskładające papieru. 
Choć wydaje się to takie oczywiste, w rzeczywistości nie jest to aż takie proste uczyć geometrii za pomocą składania papieru. Bez uporządkowania składanych figur w pewien logicznie powiązany ze sobą ciąg nie osiągniemy celu. Znów potrzebny jest ład, który wyprowadzamy z zasady stosowania w procesie uczenia tzw. rodzin origami. Rodziny origami pokazują nam i uczącym się dzieciom sam proces przekształcania modelu w kolejny model, a uzbierane w ten sposób doświadczenia budują stosowny wzór uczenia się poprzez samodzielne szukanie różnych sposobów na przekształcenie modelu (rys. 3). 

Rys. 3. Rodzina orgiami


Rodzina origami, jako uporządkowany zbiór modeli, staje się także przestrzenią uporządkowanego logicznego myślenia, ciągłą analizą przyczyny i skutku, doświadczeniem w planowaniu pracy i przewidywaniu jej skutków. Z ładu w trakcie składania rodzi się harmonia. 

Harmonia

Harmonia to wyraz pewnej zgodności, współbrzmienia czy współistnienia, tak aby składana forma pasowała do drugiej nie tylko z uwagi na rozmiar, kolor, kształt, lecz także na wewnętrzny i zewnętrzny strukturalny porządek. Dziecko, które wykona na płaszczyźnie koła pierwsze zgięcie, bawiąc się kolejnymi płaszczyznami, tą samą czynnością zrobi kolejne. Fantazjując, samo skonstruuje wiele modeli. Skomponowanie z obojętnie jak pozaginanych kółek ślimaka nie jest wcale takie trudne. Skomponowanie ślimaka z pozaginanych kółek według zasad jest trudniejsze, bo dziecko nie posługuje się w tym procesie samym pomysłem: Robię ślimaka! Posługuje się także namysłem, w jaki sposób składać, ile użyć kół do składania i w jakich wielkościach, w konsekwencji planuje działanie, które jest bardziej intencjonalne, często uruchamiając mowę wewnętrzną. Wykorzystuje do tego wyobraźnię, świadome przekształcenie, poszukuje następnie sposobu wykonania drugiego modelu, dostosowanego do podobnych zasad przyjętych w zabawie. Uczy się wielokierunkowo, doświadczając tego, co składa się w harmonijną całość. Odkrywając prawdę o świecie i funkcjonalności jego elementów, odrzuca krok po kroku kicz i przesadę, co bywa naturalnym przejawem dziecięcego zachwytu i poznania. Przyjmując podziw dla piękna, dojrzewa, rozwijając się w kierunku pełnej integracji psychicznej (rys. 4).

Rys. 4. Kompozycja origami bez uwzględnienia zasad (różnorodność technik, brak rodzin origami). Kompozycję można nazwać papieroplastyką z wykorzystaniem prostych modeli origami.

Pedagodzy wykorzystując sztukę origami w procesie uczenia się dziecka, a także rozumiejąc, co jest celem rozwoju, a nie celem wyłącznie jednej małej sytuacji edukacyjnej, składanie papieru traktują jako przestrzeń doświadczeń w czterech naturalnych obszarach rozwoju: fizycznym, emocjonalnym, społecznym i poznawczym. To bardzo ważne założenie tworzy możliwość planowania dydaktycznego nastawionego na harmonijny, całościowy rozwój, a nie na naukę składania wybranego jednego modelu. Pracując technikami origami, nie uczymy w istocie składania figurek, poznajemy funkcjonalność świata, razem z dziećmi zanurzamy się w głębię różnych dyscyplin naukowych. 
Akira Yoshizawa, wypowiadając się o sztuce origami, wspomniał o holistycznym i duchowym wymiarze jej stosowana, twierdził bowiem, że „gdy używamy dwóch rąk, nasze serca wypełniają się pokojem”. 
To dzięki harmonii kompozycyjnej wyprowadzonej z zasad regulujących składanie papieru w poszczególnych technikach origami rozwijamy w człowieku nie wyłącznie sprawność i pasję składania, lecz także wiele innych utylitarnych umiejętności z uświadomieniem wartości, które są z nimi związane. Odkrycie natomiast wartości jest możliwe wyłącznie poprzez odpowiednio zorganizowaną metodycznie pracę, w której origami staje się narzędziem holistycznego, a więc harmonijnego rozwoju we wszystkich obszarach. Uwrażliwienie na piękno i budzenie w młodym człowieku podziwu i potrzeby piękna, tworzenie w nim samym jego wewnętrznego piękna wyprowadzonego z porządku i harmonii rodzi kolejną wartość – spokój, tak potrzebny we współczesnym życiu. Bez spokoju wewnętrznego i umiejętności samodzielnego wyciszania się tak trudno o pełną...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy