Dołącz do czytelników
Brak wyników

Edukacja matematyczna

14 listopada 2017

NR 20 (Październik 2016)

Orientacja przestrzenna

0 163

Propozycje ćwiczeń dla najmłodszych

Jednym z obszarów z zakresu edukacji matematycznej, jaki poznają dzieci w wieku przedszkolnym, jest orientacja przestrzenna. A więc jak nauczyć przedszkolaki:

  • odróżniać stronę lewą od prawej,
  • określać kierunki i ustalać położenie obiektów w stosunku do własnej osoby?

Zagadnienie orientacji w przestrzeni jest obszarem, z którym mamy styczność niemalże każdego dnia. Umiejętności z tego zakresu wykorzystujemy w wielu sytuacjach społecznych: w domu, w pracy, jak również w szkole i w przedszkolu2. Zdaniem Edyty Gruszczyk-Kolczyńskiej i Aleksandry Urbańskiej „orientacja w przestrzeni jest warunkiem dobrego funkcjonowania człowieka w otaczającej rzeczywistości. Jest to także umiejętność wymagana w szkole, na każdej lekcji, nie tylko matematyki”3. Tak rozumiana orientacja przestrzenna stanowi podstawę do kształtowania i rozwijania kolejnych umiejętności z różnych obszarów wiedzy. O ile w przypadku dorosłych znajomość schematu własnego ciała czy umiejętności dotyczące określania położenia przedmiotów względem siebie nie sprawiają zbyt dużych trudności, gdyż są bardzo dobrze utrwalone w naszej świadomości, w przypadku dzieci nie wszystko jest takie oczywiste. Dlatego też ważne jest, aby wprowadzać dzieci w świat pojęć związanych z funkcjonowaniem w przestrzeni społecznej już od najmłodszych lat.

 

Istota matematyki zawiera się w jej wolności.
Georg Cantor

 

Nauka orientacji w przestrzeni obejmuje kilka lat. Można wyodrębnić stadia, które określają kolejność wykonywanych wspólnie z dziećmi ćwiczeń:

  • Znajomość schematu własnego ciała.
  • Określanie położenia danego przedmiotu w odniesieniu do własnej osoby.
  • Określanie położenia danego przedmiotu w stosunku do innej osoby.
  • Określanie położenia przedmiotów względem innych obiektów.

Kierunki, jakie powinny poznawać dzieci w odpowiedniej kolejności, to: 

  •  pionowy: „nad”, „pod”, „powyżej”, „poniżej”, „na dole”, „w górze”,
  • poziomy: 

–    „w przód, „w tył”, „ do przodu”, „do tyłu”
–    „w lewo”, „w prawo”5.

Z kolei Edmund Stucki prezentuje podział dotyczący poznawania przez dziecko stosunków jakościowych. Wyróżnia on następujące etapy i kolejność, w jakiej dziecko winno rozwijać umiejętności w tym zakresie6 (Tabela 1).

Orientacja w przestrzeni obejmuje także umiejętność orientowania się na kartce papieru. To np. wskazywanie i nazywanie rogów kartki, rysowanie szlaczków, labiryntów lub innych symboli czy obrazów zgodnie ze wskazówkami nauczyciela bądź innej osoby. Działaniom tym towarzyszy szereg instrukcji oraz konieczność wykazywania się znajomością kierunków przez dzieci7. Odbywa się to jednak po przebyciu przez dziecko wcześniejszych etapów rozwijania umiejętności związanych z tym obszarem edukacji matematycznej.

Rozwijając umiejętności dziecka dotyczące orientacji przestrzennej warto pamiętać o tym, że – jak wskazują Gruszczyk-Kolczyńska i Urbańska – „orientację przestrzenną kształtuje się przez dotyk, gest, ruch ciała i obserwację efektu przemieszczenia. Słowa, a więc nazywanie tego, co się czuje, czyni i widzi, towarzyszą takim doświadczeniom. Nieporozumieniem jest więc zastępowanie doświadczeń, wynikających z badania przestrzeni, słowną informacją.

Również i obserwacja tego, co czyni druga osoba, nie jest wystarczająca”9. Stucki zwraca uwagę na to, iż „odbywać się to powinno w trakcie czynnościowego nauczania, polegającego na takim organizowaniu działań uczniów, aby od czynności konkretnych przechodzić stopniowo przez czynności wyobrażeniowe do abstrakcji matematycznej. Wypływa to z operatywnego charakteru matematyki w konfrontacji z psychologiczną koncepcją interioryzacji”10. Okazuje się zatem, iż najważniejsza jest w tym zakresie praktyka i samodzielne działanie dziecka, by mogło one w sposób indywidualny doświadczyć wszystkich zjawisk i w ten sposób jak najlepiej zrozumieć złożoność oraz logikę sytuacji dydaktycznych, w których bierze udział. Niezwykle istotna jest także radosna atmosfera, pełna zaufania, współpracy i ogólnej zabawy, która umożliwi dzieciom swobodne i bezstresowe poznawanie kolejnych pojęć i zasad wynikających z doskonalenia kolejnych umiejętności.

W ramach tego obszaru możemy wyróżnić trzy typy zajęć: 

  • ćwiczenia ruchowe, w postaci opisywania, określania czy umieszczania pewnych elementów w przestrzeni, rozwijające umiejętność dzieci w zakresie posługiwania się wrażeniami określającymi kierunki oraz położenie przedmiotów, 
  • ćwiczenia polegające na układaniu, rysowaniu itp. stosunków przestrzennych według określonego schematu działań,
  • analizowanie ćwiczeń obejmujących orientację przestrzenną – za pośrednictwem s...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy