Dołącz do czytelników
Brak wyników

Podstawa programowa

10 września 2018

NR 39 (Wrzesień 2018)

Odkrywanie wartości osobowej dziecka w przedszkolu

420

Przedszkolak odkrywa swą wartość osobową na skutek relacji budowanych systematycznie w trakcie dziecięcych zabaw –tych spontanicznych, a także kierowanych przez nauczyciela. Co nauczyciel może i powinien zrobić, aby wspierać tę fundamentalną potrzebę dziecka?

Odkrywanie prawdy o sobie i świecie z jednoczesnym doświadczeniem wartości, takich jak szacunek, godność, dobro, prawda i piękno, wpisane zostało do podstawy programowej wychowania przedszkolnego jako fundament całościowego wsparcia rozwoju dziecka. Odkrywanie własnej wartości osobowej przez dziecko w przedszkolu to proces permanentny, który powinien być wyraźnym elementem zaplanowanej pracy nauczyciela i całego przedszkola.
Początek roku szkolnego – zarówno w szkołach, jak i w przedszkolach – wiąże się z wykonaniem bardzo ważnej pracy związanej z planowaniem działania, przyjęciem do realizacji programu wychowania przedszkolnego. Planowanie pracy w grupie odbywa się najczęściej na podstawie przyjętego do realizacji programu czy – w przypadku najmłodszych przedszkolaków – obserwacji zachowania dzieci podczas tzw. dni adaptacyjnych itd. 
Zazwyczaj pedagodzy skupiają się w konstrukcji planu na tzw. potrzebach rozwojowych dzieci, a korzystając z wiedzy pedagogicznej, znajomości różnorodnych metod i technik pracy, planują, co chcieliby z dziećmi zrobić w czasie najbliższym, a także bardziej odległym, za tydzień czy miesiąc. Często w planowaniu pracy pomagają materiały metodyczne tzw. obudowa programu wychowania przedszkolnego, przygotowywana przez wydawnictwa, doradców, konsultantów metodycznych czy autorów wybranych programów. Od bardzo wielu lat nauczyciele bazują w swej pracy na tego rodzaju pomocy, choć cieszy fakt, że coraz liczniejsza grupa nauczycieli przedszkola plany przygotowuje zupełnie samodzielnie jako wynik własnych doświadczeń, rozwoju zawodowego, poszerzonych kwalifikacji oraz chęci stworzenia planu jak najbardziej adekwatnego do specyfiki grupy, którą prowadzą. Każde dziecko w przedszkolu powinno bowiem otrzymać wzmocnienie w budowaniu poczucia własnej wartości, wzmocnienie swej oryginalności, indywidualności1 która wyrasta z niezbywalnej godności osobowej, którą każdy człowiek jest obdarzony2. Trudno zatem założyć, nawet teoretycznie, że plan pracy zaproponowany przez autora programu czy innych specjalistów będzie adekwatny do tych dzieci, które akurat nauczyciel ma w grupie. Plan pracy musi opierać się na sprawnościach, umiejętnościach i wiedzy dzieci danej grupy, czyli na konkretnym stanie ich rozwoju. W innym wypadku będzie fikcją, która zaprzecza wspomnianej tu godności osobowej dzieci, a w praktyce może stać się utrudnieniem dla przedszkolaków odkrywania własnej wartości. Realizacja programów wychowania przedszkolnego pod sznurek, planów z poradników metodycznych jest zaprzeczeniem realnego wsparcia rozwoju dzieci. Gotowe przykłady planów nauczyciele zatem interpretują i dostosowują do potrzeb rozwojowych swoich grup. 
Zgodnie z Ustawą o systemie oświaty, nauczyciel zobowiązany jest do planowania swej pracy z dziećmi. W jaki sposób będzie to czynił – zależy od niego samego. Zwykle autorzy programów wychowania przedszkolnego dają przykładowe propozycje planowania bieżącej pracy czy pracy w obrębie dłuższych jednostek czasowych. Są to jednak wyłącznie propozycje, żaden autor nie zna przecież możliwości i potrzeb rozwojowych danej konkretnej grupy. 
Plan pracy przedszkola to dokument dotyczący działania całej placówki; plany miesięczne, tygodniowe obejmują bezpośrednio działanie nauczyciela z grupą. Planowanie ma także charakter bieżący i obejmuje to, co bezpośrednio dzieje się w konkretnym dniu pobytu dzieci w przedszkolu. Formy planów, sam sposób planowania bezwzględnie związany jest z przyjęciem do realizacji programu i zaproponowanych przez autora programu metod pracy. Inaczej będzie wyglądało planowanie pracy, gdy przedszkole realizuje wyłącznie program wychowania oparty na systemie Marii Montessorii; inaczej, gdy rada pedagogiczna przyjmie do realizacji np. własny program przedszkola utworzony na podstawie interpretacji dwóch przyjętych programów lub całkowicie napisany przez radę pedagogiczną. Pamiętajmy, że metod działania z dziećmi jest wiele, stąd charakter przygotowywanych planów, ich zapisy, struktura wewnętrzna mają być pomocne w pracy. Planowanie nie powinno przybierać formy katorżniczej, uwikłanej w pisanie laboratów, ale takiej, która stworzy porządek organizacyjny i metodyczny realizacji programu wychowania przedszkolnego.  

Co ważne i trzeba zapamiętać?

  • Planowania dokonujemy na podstawie przyjętego do realizacji programu wychowania przedszkolnego.
  • Planowanie miesięczne, tygodniowe, bieżące musi być oparte na systematycznej obserwacji i diagnozowaniu rozwoju dzieci3.
  • Nie planujemy pracy, bazując dosłownie na zapisach podstawy programowej, bo ten dokument nie zawiera takich informacji, jak sposoby osiągania celów przez dzieci, nie wskazuje metod i technik pracy z dziećmi. Planowanie bowiem dotyczy właśnie przyjęcia określonego sposobu pracy. Podstawa programowa także nie zawiera konkretnych zagadnień, takim jak np. kręgi tematyczne czy tematy kompleksowe, bloki tematyczne (tego typu zagadnienia zawierają programy wychowania przedszkolnego).
  • Plany pracy całego przedszkola, miesięczne, tygodniowe lub inne, a także plany bieżące są dokumentami spójnymi, które odwołują się do podstawy programowej wychowania przedszkolnego w zakresie: celu głównego wychowania przedszkolnego (w nim zawarte są bowiem filozofia i paradygmat kształcenia), zadań profilaktyczno-wychowawczych przedszkola (zadania realizują nauczyciele), warunków realizacji zadań (stanowią one minimalny obowiązkowy standard pracy przedszkola w całym systemie edukacji w Polsce).
  • Planowanie nie powinno zawierać znamion przesadzonej ambicji i chęci wynoszenia oferty programowej przedszkola ponad inne placówki, ponieważ nie szanuje to godności osobowej dziecka. Planowanie zawsze powinno odnosić się do rzeczywistych potrzeb rozwojowych dzieci i ich oczekiwań poznawczych.
  • Planowanie miesięczne, tygodniowe i inne, a także bieżące – nie ma charakteru sztywnych zapisów do koniecznej realizacji – przedstawia natomiast przestrzeń rozwoju, w której zmian dokonują same dzieci na skutek własnych odkryć, wyrażania oczekiwań poznawczych i ekspresji twórczej.
  • Nauczyciele dokonują zmian w realizacji planu na skutek obserwacji i diagnozowania dzieci, szanując w ten sposób ich godność osobową.

Plan pracy przedszkola 

Obejmuje on swym zapisem cały rok działalności placówki. Odwołuje się w swej konstrukcji do obowiązującego prawa oświatowego (Ustawa o systemie oświaty, rozporządzenie o podstawie programowej, rozporządzenie o nadzorze, priorytety ministra, kuratora, kierunki polityki oświatowej na dany rok itp.).
Najistotniejszym elementem planu pracy przedszkola są zadania przedszkola opisane dokładnie w podstawie programowej. Przyjęty program wychowania przedszkolnego zadania te może rozszerzyć, uszczegółowić. Najczęściej proponuje ciekawą formę ich realizacji. Plan pracy przedszkola powinien zatem zawierać w swej najprostszej formie: miesiące pracy i przyporządkowane do miesięcy konkretne zadania (sformułowane w programie lub zaczerpnięte z podstawy programowej), formy realizacji zadań, osoby odpowiedzialne za ich realizację. Pamiętajmy, że istnieją takie zadania przedszkola, których realizacja ma charakter ciągły, czyli w planie takie zadania występować muszą co miesiąc. 
Do takich zadań należą np.: 

  1. Wspieranie wielokierunkowej aktywności dziecka poprzez organizacje warunków sprzyjających nabywaniu doświadczeń w fizycznym, emocjonalnym, społecznym i poznawczym obszarze jego rozwoju.
    Formą realizacji takiego zadania mogą być: zajęcia ogólnorozwojowe w grupach lub wycieczki, swobodne zabawy w ogródku przedszkolnym, zabawy integracyjne grup przedszkolnych itd. 
  2. Tworzenie warunków umożliwiających dzieciom swobodny rozwój, zabawę i odpoczynek w poczuciu bezpieczeństwa.
    Formą realizacji takiego zadania mogą być: zajęcia niekierowane w sali przedszkolnej, ogródku przedszkolnym, a także wycieczki do lasu, parku itd. 
  3. Wspieranie aktywności dziecka podnoszącej poziom integracji sensorycznej i umiejętności korzystania z rozwijających się procesów poznawczych.
    Formą realizacji takiego zadania mogą być: zajęcia ogólnorozwojowe z wykorzystaniem metod polisensorycznego poznawania, swobodne zabawy niekierowane.
  4. Wspieranie samodzielnej dziecięcej eksploracji świata, dobór treści adekwatnych do poziomu rozwoju dziecka, jego możliwości percepcyjnych, wyobrażeń i rozumowania, z poszanowaniem indywidualnych potrzeb i zainteresowań. 
    Formą realizacji tego zadania mogą być: zaplanowane kręgi tematyczne, ogólnorozwojowe zabawy w grupach i indywidualne.
  5. Wzmacnianie poczucia wartości, indywidualność, oryginalność dziecka oraz potrzeby tworzenia relacji osobowych i uczestnictwa w grupie. 
    Formą realizacji tego zadania mogą być: ogólnorozwojowe zabawy w grupie, przedstawienia, pokazy, prezentacje, zabawy integracyjne między grupami. 

Planowanie miesięczne, tygodniowe lub inne (zależne od realizowanego programu) 

Ten typ planowania dotyczy już konkretnej grupy dzieci. Powinien być spójny z programem pracy przedszkola. Stąd odnosi się do zadań zawartych w planie pracy przedszkola. Ma formę bardziej uszczegółowioną, w której do zadań i ogólnych form ich realizacji nauczyciel przyporządkowuje konkretne działania. Najprostszą formą takiego planu w układzie miesięcznym...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy