Dołącz do czytelników
Brak wyników

Świat przyrody

31 maja 2022

NR 77 (Czerwiec 2022)

Odkrywamy świat przyrody - Projekt „Ziemia – gleba"

0 95

Podczas codziennego pobytu dzieci w ogrodzie lub na spacerze zwracamy uwagę na piękno przyrody, mniej natomiast przyglądamy się ziemi, po której stąpamy – ziemi, a dokładniej glebie. Wszystkie drzewa, krzewy, kwiaty, zioła, warzywa itp. swoje korzenie mają umiejscowione właśnie w glebie. Z pewnością wielokrotnie dzieci sadziły do gruntu cebulę, cebulki kwiatowe, siały owies i rzodkiewkę. Zapraszam serdecznie do eksploracji ziemi! W naszych działaniach będziemy oglądać różne rodzaje gleby, dotykać ich, ugniatać je, przesypywać, mieszać. Czy ziemia pachnie? O tym też się przekonamy w czasie naszych badań. Przydadzą się lupy i mikroskopy do przyglądania się grudkom ziemi. Będzie aktywnie i ciekawie, a wszystko z domieszką ziemi, piasku i gliny.

Etap I – rozpoczęcie projektu

Wybór tematu – „Ziemia – gleba” 

POLECAMY

Wszystko zaczęło się od zabawy w ogrodzie przedszkolnym, w którym dzieci zauważyły po deszczu dżdżownice, które były nieopodal naszego zielnika. Z kolei w innej części ogrodu dżdżownic nie było, a ziemia także wyglądała inaczej. Po powrocie do przedszkola przekazaliśmy nasze spostrzeżenia panu Piotrowi, który wykonuje wszystkie prace pielęgnacyjne w ogrodzie. Dowiedzieliśmy się, że w miejscu, w którym znajduje się zielnik, jest ziemia ogrodnicza, a w odleglejszej części ogrodu występuje gleba gliniasta. To zaciekawiło dzieci i stało się przyczynkiem do podjęcia rozmów o nowym projekcie badawczym. 

O przystąpieniu do projektu informujemy rodziców i zapraszamy ich jednocześnie do aktywnego współdziałania z dziećmi.

Rozbudzenie ciekawości dzieci 

Dzieci zaciekawił fakt, że ziemia może być tak różna. W naszej przedszkolnej i grupowej bibliotece poszukaliśmy książek o ziemi, w których było wiele wiele ilustracji i informacji o glebie. Wszyscy zaangażowali się w poszukiwanie materiałów. 

Co kryje w sobie ziemia? – to bardzo ciekawe. Będziemy to odkrywać podczas realizacji projektu pod nazwą „Tajemnice ziemi”.

Wędrówka tematyczna 

Zachęcanie do dokonywania obserwacji i dzielenia się 
spostrzeżeniami:

  • W przedszkolnym ogrodzie ta ziemia, gdzie rosną zioła, jest miękka.
  • Ja wiem, że w ziemi są też kamyczki i patyczki.
  • W ziemi są listki i patyczki, bo one spadły na ziemię jesienią.
  • Ta ziemia w ogrodzie pod płotem jest bardzo twarda. Jak chcieliśmy z panią wykopać kawałek, to tylko trochę łopatki mogliśmy wsadzić. I ta ziemia miała jaśniejszy kolor.
  • W sklepie ogrodniczym można kupić specjalną ziemię do kwiatów.
  • Tata mi mówił, że jest też inna ziemia do naszych iglaków w ogrodzie.
  • A ja słyszałam, że ziemia piaskowa to nie jest dobra dla roślin, bo jest za słaba.
  • Mój dziadek mówił, że najlepsza jest taka czarna ziemia.

Zapraszamy dzieci do wykonania pracy plastycznej pt. „Ziemia”. Dzieci podczas wykonywania prac korzystały z kredek, farb oraz plasteliny. 


Zdj. 1.
Naturalna żyzna gleba

Tworzenie siatki wiedzy: „Co już wiemy?”

Zapisujemy na powstającej siatce wszystkie zdobyte dotąd informacje przekazywane przez dzieci. Sposób prezentacji zdobytych wiadomości jest dowolny i dziecko samo decyduje, w jakiej formie chce nam przedstawić swoją wiedzę: wiersza, piosenki, tańca, pracy plastycznej. Dzieci przynoszą zdjęcia wykonane przez członków rodziny w ogrodzie lub na działce oraz podczas spacerów. Przykładowe wypowiedzi dzieci:

  • Ziemia może być miękka lub twarda.
  • Ziemia może mieć też różne kolory.
  • W ziemi mogą żyć różne zwierzęta.
  • Żeby coś wyrosło z ziemi, trzeba ją podlewać.
  • Nie w każdej ziemi wyrosną rośliny.
  • W ziemi mogą być patyczki, kamyczki i liście.
  • W ziemi żyją dżdżownice, które ją spulchniają.
  • Są różne rodzaje ziemi dla różnych roślin.

Do siatki wiedzy zostają dołączone wykonane prace plastyczne.

Tworzenie siatki pytań: „Czego chcemy się dowiedzieć?” 

Przystępujemy do kolejnego etapu działań, określamy sobie kierunek poszukiwań odpowiedzi na postawione pytania i wyznaczamy cele naszych badań. 

Przykładowe pytania zadawane przez dzieci:

  • Jakie są rodzaje ziemi?
  • Co to znaczy, że ziemia jest ciężka?
  • Jaka jest ziemia dla roślin w ogrodzie, a jaka jest glina?
  • Czy ziemia ma zapach?
  • Jaka ziemia jest najlepsza?
  • Czy ziemia pomaga zwierzętom, ptakom?
  • Czy piasek to też ziemia?


Zdj. 2. Piasek 

Kącik projektowy 

Realizowaliśmy już wiele projektów i mamy w sali miejsce, które doskonale sprawdza się w roli kącika projektowego. To tu właśnie dzieci będą umieszczać wszystkie przynoszone z domu eksponaty dotyczące tematu projektu. Pogrupujemy je zgodnie z przeznaczeniem i tak na półce znajdą się książki, na szafce kolorowanki, próbki ziemi i maskotki, np. kret i mysz. W koszyczku położymy aktualizowane wizytówki, na których będą zapisane terminy zbliżających się wydarzeń: wyprawy w teren, wizyty eksperta czy też przyniesienia przedmiotów niezbędnych do wykonania ćwiczenia badawczego oraz temat i termin wykonania wspólnego ćwiczenia z rodzicami. Dziecko, wychodząc do domu, zabiera aktualną wizytówkę informacyjną dla rodziców. 

Nasz kącik projektowy otrzymał nazwę „Tajemnice ziemi”. Kącik zorganizowany w sposób atrakcyjny pod kątem estetycznym oraz sposobu pogrupowania eksponatów będzie miejscem zachęcającym do korzystania z jego zasobów, a przede wszystkim do jego wzbogacania. Przełoży się to na wzrost zaangażowania dzieci i aktywność całej grupy. 

Etap II – realizacja projektu

Wspólne tworzenie siatki tematycznej 

Znajdą się tu wszystkie wiadomości posiadane już przez dzieci oraz pytania, na które będziemy poszukiwać odpowiedzi w literaturze, u ekspertów oraz podczas zaplanowanej wycieczki do Muzeum Geologicznego. 

Nasi eksperci. 

W roli eksperta może wystąpić nie tylko osoba zawodowo związana z gleboznawstwem. W naszej ekipie ekspertów znajdzie się tata jednego z dzieci prowadzący centrum ogrodnicze oraz dziadek jednej z dziewczynek, wieloletni działkowicz. Otrzymaliśmy zapewnienie o zaopatrzeniu nas w próbki różnych typów ziemi z centrum ogrodniczego, a sami także zbierzemy materiał badawczy w ogrodzie oraz w ogródku działkowym naszego eksperta. O ile terminy spotkań z ekspertami w terenie możemy ustalać na bieżąco, o tyle termin wycieczki do muzeum geologicznego zamawialiśmy zaraz po przystąpieniu do realizacji projektu. Planowanie wycieczek i wypraw pozwala nam na ustalenie harmonogramu działań badawczych. 

Zapisujemy wszystkie pojawiające się pytania, które chcielibyśmy zadać ekspertom. Istotne jest także zachęcanie dzieci do zadawania pytań podczas spotkań z ekspertami. Być może pojawią się pytania, których nie zapisaliśmy, ponieważ pojawiły się one w trakcie spotkania.

Wyprawa w teren 

W przypadku braku możliwości zorganizowania wycieczki lub wyprawy do centrum ogrodniczego zawsze możemy zaplanować wyjście do pobliskiego parku oraz prowadzić działalność badawczą w ogrodzie. W takiej sytuacji spotkania z ekspertami będą się odbywać online. Celem naszych wypraw będzie zbieranie próbek ziemi, obserwacja ich koloru, twardości i sypkości. Być może (po wykopaniu niewielkiego otworu) uda się dostrzec mieszkańców gleby kilka centymetrów pod jej powierzchnią. Dokumentujmy wszystkie działania, wykonując zdjęcia lub robiąc krótkie filmy. Bądźmy zaopatrzeni w pojemniki do włożenia próbek gleby, na których są naklejone karteczki. Podpisując dany pojemnik, będziemy wiedzieli, gdzie ta próbka została pobrana. 

W czasie wyprawy w teren poszukujemy odpowiedzi na nasze pytania: 

  • Czy ziemia jest twarda?
  • Jaki kolor ma ziemia?
  • Czy ziemia ma zapach i z czym on się nam kojarzy?
  • Czy w tej ziemi są mieszanki materiału przyrodniczego, np. patyczki, liście?
  • Czy robiąc dołek na głębokość łopatki, zauważyliśmy jakieś owady, dżdżownice? 

Po powrocie do przedszkola ułożyliśmy nasze próbki na półce, a następnego dnia zaplanowaliśmy wyjście do ogrodu i pobranie próbek piasku. Z pomocą pana Piotra zostaną pobrane próbki ziemi gliniastej. 

Szkic z natury 

Możemy go wykonać w ogrodzie przedszkolnym lub udać się w teren. Zaplanowaliśmy wyjście na teren ogródków działkowych do jednego z naszych ekspertów i tam dzieci będą wykonywały szkic. 

Wyprawa była wspaniała, a oprócz walorów edukacyjnych stanowiła także doskonałą formę rekreacyjną. Zbiór naszego materiału dokumentalnego powiększył się o liczne zdjęcia i filmy wykonane na działce eksperta – pana Tomka. Wszystkie zdjęcia i zapisane odpowiedzi na pytania zostały umieszczone na siatce tematycznej. 
 

Ważne:
na bieżąco aktualizujemy siatkę tematyczną, umieszczając na niej zdobyte odpowiedzi na pytania, szkice, zdjęcia. Personalizujemy wszystkie prace dzieci, podkreślając ich zaangażowanie w działania projektowe, tym samym motywując je do dalszej aktywności.




Zdj. 3. Naturalna glina 

Przykładowe pytania i odpowiedzi

Co to jest ziemia?
Ziemia jest powierzchniową warstwą skorupy ziemskiej. Jest to warstwa biologicznie czynna. Jest miejscem, w którym rozwija się system korzeniowy roślin, i może mieć grubość od kilku centymetrów do kilku metrów. Górna warstwa ziemi, od 10–30 cm, jest najcenniejsza. Jest to tzw. warstwa próchnicza.

Jakie są rodzaje ziemi?
W naszym kraju w ogrodach występują trzy typy ziemi: piaszczysta, gliniasta i piaszczysto-gliniasta. 

Co to znaczy, że ziemia jest ciężka lub lekka?

Gleby lekkie są piaszczyste i mają mało składników odżywczych. Mają one mało próchnicy, a substancje odżywcze potrzebne roślinom są wypłukiwane przez wodę. Gleby te szybko się nagrzewają. Aby poprawić właściwości ziemi piaszczystej, można do niej dodać kompost lub ziemię liściową.

Kompost – to nawóz, który powstaje z odpadów roślinnych. Wzbogaca on glebę w próchnicę, sprawia, że gleba staje się przewiewna i pulchna. Kompost nie stwarza zagrożenia dla środowiska i jest stosowany w uprawach na działkach, w ogrodach przydomowych oraz w uprawach ekologicznych.

Gleby ciężkie są bogatsze w składniki pokarmowe, ale niestety zbijają się, tzn. są twarde, przez co słabo przepuszczają wodę. Składniki odżywcze mają więc trudność, aby do tej gleby przeniknąć. Gleby ciężkie to gleby gliniaste. Takie gleby wolno się nagrzewają i wolno wchłaniają wodę, a po deszczu na takich glebach długo utrzymują się kałuże. Aby rozluźnić ziemię ciężką, należy ją spulchniać, czyli przekopywać. Ziemie te można także mieszać z piaskiem i kompostem lub drobno mieloną korą.

Jaka ziemia jest dobra dla roślin w ogrodzie? 
Do uprawy roślin najlepsze są gleby piaszczysto-gliniaste. Zawierają one dużo składników pokarmowych, z których korzystają rośliny. Są to też gleby, które dobrze przepuszczają wodę i powietrze, przez co korzenie mają swobodę rozrostu. 

Czy gleba pomaga zwierzętom i ptakom?
Gleba jest miejscem, w którym np. ptaki poszukują pożywienia. Jest to także miejsce, w którym mieszka bardzo dużo mikroorganizmów, owadów i zwierząt. W glebie swoje miejsce przetrwania znajduje także bardzo dużo gatunków roślin. 

Czy piasek to też ziemia?
Piasek jest skałą osadową składającą się z malutkich ziaren, które nie są ze sobą połączone. Dopiero w połączeniu z innymi składnikami piasek tworzy glebę.

Działania badawcze

Filtr przepuszczalności wody

Przecinamy butelkę 1,5 l w połowie jej wysokości. W miejscu zakrętki mocujemy gazę i do odwróconej części butelki wsypujemy ziemię, do kolejnej piasek itd. Butelkę umieszczamy gazą w dół nad naczyniem, do którego będzie spływać woda – słoik. Obserwujemy, przez który rodzaj gleby woda spłynie najszybciej. Zwróćmy uwagę na kolor wody. Można tworzyć dowolne kombinacje filtrów: ziemia z piaskiem, glina z piaskiem, ziemia z kawałkami kory, piasek, ziemia i żwirek itp. Zdjęcia i wnioski z obserwacji dołączamy do siatki tematycznej.

Obserwacje próbek różnych rodzajów gleby 

Z wykorzystaniem lup i mikroskopów obserwujemy skład różnych rodzajów gleby i próbujemy nazwać, co zawierają. Werbalny opis spostrzeżeń i zamiana miejsc przy obserwowanych próbkach (przy mikroskopach).

Badanie lepkości i sypkości gleby 

Rozkładamy na trzech stołach folię malarską, a na środku stołu umieszczamy miskę i wysypujemy na blaty stołów kolejno: na pierwszym stole – ziemię ogrodową, na drugim – piasek, na trzecim – glinę. Dzieci sprawdzają lepkość, sypkość i twardość ziemi, gliny i piasku. Mówią o swoich spostrzeżeniach. 

Następnie do misek na stołach nalewamy wodę i prosimy, aby po wymieszaniu z wodą dzieci sprawdziły, jak ww. materiały się zachowują. Proponuję, aby każde dziecko moczyło dłonie i nimi ugniatało swoją ziemię, glinę i piasek. 

Ćwiczenie do wykonania z rodzicami 

Przyniesienie próbki gleb...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy