Dołącz do czytelników
Brak wyników

Świat przyrody

6 listopada 2019

NR 51 (Listopad 2019)

Odkrywamy świat przyrody – projekt wiewiórka

0 35

Kontynuujemy nasze działania dydaktyczne, wspierając całościowy rozwój dziecka i stosując w pracy metodę projektów. Dzieci, które znają już główne zasady stosowane w tej metodzie, z pewnością łatwiej „wejdą w działania tematyczne”, a dzieci rozpoczynające przygodę edukacyjną z metodą projektów szybko zorientują się, że to ciekawa i pobudzająca do działania forma eksploracji świata.

Warunki atmosferyczne mogą być inne każdego dnia, co tym bardziej aktywizuje dzieci do obserwacji pogody. W listopadzie spacery do parków czy ogrodów są zawsze atrakcją dla dzieci. To wspaniała okazja na zbiór „darów jesieni”, nasłuchiwanie odgłosów otaczającego nas środowiska i obserwowanie fauny oraz flory o tej porze roku. 

Na listopadowe zajęcia metodą projektów proponuję temat „Wiewiórka”:

  • wiewiórka na zimę nie zasypia, spotkać więc ją można w naszych parkach, ogrodach czy pobliskich lasach,
  • to doskonała okazja do obserwacji zwierzęcia i jego zachowań w środowisku naturalnym.

Scenariusz projektu „Wiewiórka” (propozycja)

Etap I – rozpoczęcie projektu

  • Wybór tematu „Wiewiórka” – w przypadku ww. tematu inicjatorką propozycji do jego wyboru jest nauczyciel. Proponowany temat badawczy został zaakceptowany przez dzieci i wspólnie podjęto decyzję o jego realizacji. Kolejny krok to poinformowanie rodziców o wybranym temacie projektu i zaproszenie do aktywnego w nim udziału.
  • Rozbudzenie ciekawości poznawczej dzieci – nauczyciel opowiada o swoich codziennych spotkaniach z wiewiórkami podczas drogi przez park do przedszkola.
  • Wędrówka tematyczna – zapraszanie dzieci do dzielenia się swoimi doświadczeniami, wspomnieniami, przygodami ze spotkań z wiewiórkami w parkach, ogrodach. Dzieci mogą także powiedzieć wiersz lub zaśpiewać piosenkę o wiewiórce oraz przynieść zdjęcie z wiewiórką w parku itp.:
    –    Ja dawałam z mamą w parku orzechy dla wiewiórki.
    –    A jak do mnie podbiegła wiewiórka, to ja się schowałam za tatą.
    –    Widziałem z siostrą trzy wiewiórki w parku i one zakopywały coś w ziemi.
    –    U mojej babci to w ogrodzie po drzewach biegają wiewiórki.
    –    Ja widziałem, jak wiewiórka je, chyba to były orzechy.

Dzieci zostały poproszone o wykonanie rysunku kredkami świecowymi na temat „Wiewiórka”. 

  • Tworzenie siatki wiedzy: „Co już wiemy?” – każdą informację przekazywaną przez dzieci na temat „Wiewiórka” nauczyciel zapisuje. Powstaje w ten sposób siatka wiedzy, która zawiera wszystkie posiadane przez grupę informacje na temat realizowanego projektu. Forma przekazywanych wiadomości jest dowolna: wiersz, piosenka, zademonstrowanie sposobu poruszania się wiewiórki, wypowiedzi swobodne dzieci, wspólne oglądanie ilustracji i zdjęć przyniesionych przez dzieci. 
    Przykładowe informacje udzielane przez dzieci na temat „Wiewiórka”:
    –    Wiewiórka skacze po drzewach i mieszka na drzewie.
    –    Ulubione jedzenie wiewiórki to orzechy.
    –    Wiewiórka zakopuje swoje jedzenie w ziemi.
    –    Wiewiórki mają zawsze bardzo podobny kolor.
    –    Wiewiórki nie są duże.
    –    Zawsze można spotkać wiewiórki w parku.

Do sporządzonej siatki wiedzy dołączamy wykonane prace plastyczne dzieci na temat „Wiewiórka”.

  • Tworzenie siatki pytań: „Czego chcemy się dowiedzieć?” – siatka zawiera pytania postawione przez dzieci, na które odpowiedzi poszukiwać będziemy w trakcie realizacji projektu badawczego. Pytania stawiane przez dzieci określają kierunek naszych przyszłych działań. Pozwalają na ułożenie planu wypraw terenowych, wycieczek oraz innych przewidywanych aktywności. 
    Przykładowe pytania zadawane przez dzieci: 
    –    Czy wiewiórki mieszkają tylko na drzewach?
    –    Po co wiewiórce taki długi i puchaty ogon?
    –    Kiedy małe wiewióreczki potrafią już skakać po gałęziach?
    –    Co jedzą malutkie dzieci wiewiórki?
    –    Co jedzą wiewiórki? Czy tylko orzechy?
    –    Dlaczego wiewiórki zakopują swoje orzechy w ziemi?
    –    A jak jest zamarznięta ziemia, to co jedzą wiewiórki?

 

  • Kącik projektowy – miejscem służącym dzieciom do eksponowania materiałów związanych z tematem projektu badawczego jest „kącik projektowy”. Umieszczane są w nim różnego rodzaju materiały pozwalające na pogłębianie swoich wiadomości i podzielenie się posiadanymi eksponatami na temat „Wiewiórka”. Mogą to być umieszczone w kąciku na czas realizacji projektu: książki, zdjęcia, maskotki „wiewiórki”, orzechy, kolorowanki. W kąciku takim proponuję również umieszczać karteczki z informacją dla rodziców o zbliżającym się wydarzeniu związanym z realizowanym projektem – z kilkudniowym wyprzedzeniem (wizyta eksperta, wyjście w teren, wycieczka itp.). Aby nasz kącik odpowiednio w sali wyeksponować, wskazane jest nadanie mu nazwy, np. „Wiewiórkowa kraina”, „W świecie wiewiórek” itp. Odpowiednio pogrupowane rodzajowo przedmioty ułatwią dzieciom korzystanie z zasobów kącika, np. z książek czy kolorowanek. Dzieci będą także wiedziały, gdzie mogą umieścić przyniesiony przez siebie „eksponat”. Zachęcanie dzieci do poszukiwań przedmiotów, które wzbogacą nasz kącik projektowy, aktywizuje dzieci do działania i rozwija ich ciekawość poznawczą. 

Etap II – realizacja projektu

  • Wspólne tworzenie siatki tematycznej – siatka zawiera informacje, które dzieci już posiadają, oraz pytania i zagadnienia tematyczne, na które odpowiedzi będziemy wspólnie poszukiwać, np. pytania do ekspertów, zadania do wykonania w domu, propozycje działań w terenie, przykłady ćwiczeń badawczych itp. 
  • Nasi eksperci – wspólnie z dziećmi podajemy propozycje osób, które mogą być naszymi ekspertami. Zastanawiamy się, kto może nam w tym pomóc. Pierwszą propozycją było wyjście do biblioteki i poszukanie odpowiedzi z pomocą pani bibliotekarki na niektóre z naszych pytań. Oczywiście zgłaszały się także dzieci do wykonania zadania w domu z udziałem rodziców, padła propozycja zaproszenia do przedszkola rodzica w roli eksperta. Nasza rozmowa skupiła się wokół lasu i parku, tu zrodziło się pytanie „Kto opiekuje się lasem?”. Odpowiedź była zgodna: „Pan leśnik”. W ten sposób stał się on kolejnym ekspertem w naszym projekcie. Istotną sprawą jest planowanie i ustalanie terminów spotkań z ekspertami. Jest to bardzo ważne z uwagi na planowane działania typu: wycieczki, wyprawy w teren, działania badawcze itp.
  • Planowanie wycieczek i wypraw terenowych – logistyka działań w pracy metodą projektów jest naprawdę istotna. Odpowiednio szybkie planowanie wycieczek lub wypraw w teren ułatwi organizację pozostałych działań projektowych. Miejmy także na uwadze, że popularne miejsca wycieczek są punktem zainteresowania wielu placówek oświatowych, warto więc szybko rezerwować terminy. O czym należy pamiętać przed wyjazdem na wycieczkę lub wyprawę w teren? Do każdego wyjścia należy się przygotować i mam tu na myśli nie tylko odpowiedni ubiór i ewentualny sprzęt, ale także przygotowanie tematyczne. Na kartkach (lub innych nośnikach informacji) miejmy zapisane pytania do ekspertów. Przypomnijmy dzieciom, że mogą zadawać pytania ekspertowi i prosić o wyjaśnienie zagadnień dotyczących np. poczynionych na wycieczce obserwacji. 

Pytania do eksperta, np. z nadleśnictwa Lasów Państwowych:
–    proponuję tu skorzystanie z pytań zawartych w „siatce pytań” oraz zadawanie innych pytań na bieżąco podczas wycieczki;
–    można zapytać o ciekawe rzeczy dotyczące życia wiewiórek, o których z reguły nie wiemy. 

Wyprawa w teren – możemy ją zorganizować do miejsca znajdującego się w pobliżu przedszkola, w którym możemy „spotkać” wiewiórki. Często jest to park lub ogród miejski usytuowany w sąsiedztwie przedszkola. 
Cele wyprawy terenowej:

  • obserwacja środowiska, w którym żyją wiewiórki: drzewa, krzewy, polany, próby nazywania znanych drzew,
  • obserwacja pojawiających się wiewiórek; sposób ich poruszania się, przysiadania i rozglądania się, zakopywanie otrzymanego pożywienia, wchodzenie i schodzenie z drzew itp.,
  • szkic z natury wybranego fragmentu terenu, wiewiórki, drzewa – dzieci szkicują ołówkiem dowolnie wybrany element środowiska przyrodniczego.

Przykłady pytań i ćwiczeń badawczych: 

  • Jak twarde są orzechy, które zbiera wiewiórka? Poszukamy na nie odpowiedzi na drodze ćwiczenia badawczego oraz w książkach.
  • Dlaczego wiewiórka schodzi z drzew głową w dół? Pytanie to można skierować do eksperta na wycieczce lub goszczącego w naszej sali.
  • „Zamarznięta ziemia” – ćwiczenie badawcze do wykonania w domu lub w przedszkolu oraz w trakcie roku szkolnego (zimą) do sprawdzenia twardości gleby w ogrodzie.
     

Przykłady ćwiczeń badawczych:

  • „Jak twarde są orzechy, które zbiera wiewiórka?” – do porównania weźmiemy orzechy włoskie i laskowe. Poprzez ściskanie ich w dłoni sprawdzimy, czy pękną i dadzą się rozłupać. W przypadku gdy jest to niewykonalne, podejmujemy inną próbę. To ćwiczenie możemy wykonać w ogrodzie – rozdajmy dzieciom orzechy włoskie i poprośmy, aby rękę, w której trzymają orzech, uniosły ponad głowę i opuściły orzech na ziemię. Co może się zdarzyć? Niektóre orzechy mogą pęknąć. Mogą być orzechy, które rozpadną się na kilka części. Będą również takie orzechy, które pozostaną całe. Po pierwszej próbie policzmy, ile orzechów pękło, ile się rozpadło, a ile pozostało całych. Po kolejnych próbach również zapisujmy lub fotografujmy efekty działań. Może mieć miejsce sytuacja, gdy nawet po trzech próbach orzechy pozostaną całe. W tym momencie zapewne dzieci stwierdzą: „Ale ta wiewiórka musi mieć mocne zęby i pazurki”. W ten sposób powstaje nowe pytanie: „Do czego jeszcze wiewiórce służą tak mocne zęby i pazury?”.
  • „Zamarznięta ziemia” – w celu wykonania ćwiczenia możemy poprosić rodziców o jego wspólne zrobienie z dzieckiem. Niewielki kawałek ziemi (mieszczący się w dłoniach dziecka) zawijamy w folię i umieszczamy w zamrażarce na noc, a następnego dnia przynosimy do przedszkola. My w grupie mamy także przygotowaną zamarzniętą i niezamarzniętą ziemię. W celu dokonania porównania dziecko musi mieć przed sobą dwie próbki ziemi. Co możemy sprawdzić? Która ziemia jest zimniejsza, która jest sypka, czy ziemię sypką całą możemy podnieść tak jak ziemię zamarzniętą. Możemy swoje próbki zważyć? Tak, ale  w tym celu lepiej to zrobić w następujący sposób: dzień wcześniej próbkę niezamarzniętej ziemi dzielimy na dwie równe części (ważymy z dziećmi w sali). Jedna z części zostaje w sali, a drugą zawiniętą w folię umieszczamy w zamrażarce na noc. Następnego dnia ważymy kolejno obie próbki ziemi, porównujemy ciężar i doświadczenie opisujemy.

 

Przykład weryfikowania trafności odpowiedzi hipotetycznej 

„Czy wiewiórka zakopuje w ziemi wszystko do jedzenia, co znajdzie?”

Odpowiedzi dzieci: wiewiórka zakopie wszystko, co znajdzie; zakopie tylko to, co jest największe; zabierze do swojej dziupli wszystko, co znajdzie.
Kierunek działania: obserwacja w środowisku przyrodniczym – park.
Efekt działania: wiewiórka zakopała więcej w ziemi, tylko dwa razy „pobiegła” z pożywieniem na drzewo. 
Wnioski: wiewiórka zabrała na drzewo szyszki; zakopała coś małego w ziemi; nie wiemy, czy to za każdym razem była ta sama wiewiórka.

 

WAŻNE! Na bieżąco po każdej aktywności badawczej dzieci, obserwacji, eksperymencie itp. aktualizujemy siatkę tematyczną. Istotne znaczenie ma tu personalizowanie umieszczanych prac, podkreślające w ten sposób zaangażowanie dzieci w realizację projektu. Jest to dla dzieci doskonała motywacja do podejmowania kolejnych działań i wpływa aktywizująco na dzieci.


Ciekawostki o wiewiórkach:

  • Co jedzą wiewiórki?
    Wiewiórki są roślinożerne, głównie jedzą orzechy, nasiona, owoce i grzyby; niektóre gatunki spożywają owady; jeden z gatunków wiewiórek zamieszkujących Stany Zjednoczone i Meksyk zjada także niewielkie myszy.
  • Gdzie żyją wiewiórki?
    Te niewielkie gryzonie możemy spotkać prawie wszędzie, wyjątkiem jednak jest Australia – tam wiewiórka nie występuje.
  • Latające wiewiórki
    Niektóre wiewiórki potrafią latać, nie są to loty tak długie jak loty ptaków, ale dorosła wiewiórka, wykonując skoki z drzewa na drzewo, jest w stanie pokonać w p...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy