Dołącz do czytelników
Brak wyników

Podstawa programowa

15 czerwca 2018

NR 38 (Czerwiec 2018)

Oczekiwania poznawcze dzieci

0 417

W zapisach podstawy programowej wychowania przedszkolnego wprowadzonej Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. odnajdujemy dwa pojęcia: „oczekiwania poznawcze dzieci„ oraz „potrzeby rozwojowe„. Ich prawidłowe zrozumienie stanowi fundament konstrukcji dobrego programu wychowania przedszkolnego. Rezygnacja ze spełnienia oczekiwań poznawczych dzieci skutkuje problemami w rozwoju emocjonalnym, realizacja programu wychowania przedszkolnego nierespektującego rzeczywistych potrzeb rozwojowych może doprowadzić do jego deprawacji. Spełnianie zatem oczekiwań poznawczych i potrzeb rozwojowych staje się misją, zadaniem i wielką odpowiedzialnością przedszkola. 

Gdy mały chłopiec czy dziewczynka wchodzą do przedszkola, nie wiedzą, iż w ich sali pojawił się nowy samochód, gra, maskotka, kukiełka czy książka. Idą do przedszkola z bagażem swoich potrzeb rozwojowych, np. potrzebą zabawy, potrzebą samodzielności, a przede wszystkim bezpieczeństwa. Być może idą do przedszkola z pewną nadzieją, iż dzisiaj pobawią się jeszcze raz ulubionymi klockami lub pomalują farbami kolejny obrazek. Nagle w ich otoczeniu pojawia się interesujący samochód, czyli nowa zabawka. Tu i teraz rodzi się zatem oczekiwanie poznawcze, ciekawość, chęć zabawy i rozmowy na temat nowego przedmiotu. W ich planach na bieżący dzień nie było takiej atrakcji. Ta nowość jest zaskoczeniem, które wywołuje u dzieci duże zaangażowanie emocjonalne, koncentrację właśnie na tej zabawce. Taką samą sytuację obserwujemy w trakcie spaceru po lesie z małym dzieckiem. Ogólnie wiemy, co może się w lesie wydarzyć, ale wiele sytuacji jest zaskakujących, pojawiają się znienacka i wywołują duże zaciekawienie u dziecka. 
Takie nagłe oczekiwanie poznawcze powinno być spełniane wtedy, gdy się pojawia, z uwagi na duże zaangażowanie emocjonalne dziecka, a także samoistnie rodzące się pytania w głowie malca. Dla niego świat w tym momencie przestaje istnieć, jest jedynie ta rzecz, ten problem, ta sytuacja. Istnieje także bardzo silne pragnienie włączenia do swej wiedzy i umiejętności doświadczenia związanego z tym oczekiwaniem. Doświadczenie takie trzeba zatem dziecku zorganizować lub pozwolić samemu maluchowi na jego organizację i realizację. 
Najmłodszy przedszkolak z realizacją oczekiwania poznawczego powinien spotkać się w momencie odkrycia nowego obiektu, zjawiska itd., względem którego rodzi się takie oczekiwanie. Im dziecko jest starsze, tym bardziej realizację takiego oczekiwania można – a nawet trzeba – odraczać w czasie, jednak powinno być ono zaspokojone. 
Prawidłowa praca z oczekiwaniami poznawczymi dzieci prowadzi nie tylko do rozwoju w zakresie poznawczym, ale jednocześnie ma wpływ na szereg rozwijających się cech charakteru, takich jak: „zdolność motywacji i wytrwałość w dążeniu do celu mimo niepowodzeń”1, umiejętność panowania nad emocjami, czyli szeroko rozumianą inteligencję emocjonalną, umiejętność odkładania na później spełnienia swoich potrzeb, panowanie nad ich realizacją i wiele innych. Niezrealizowane oczekiwania poznawcze, działania dziecka tylko zadaniowe, na wyraźne polecenie nauczyciela, brak czasu na realizację tego, co najistotniejsze w tzw. sferze najbliższego rozwoju2, wszystko to może skutkować także brakiem samodzielności w decydowaniu o własnym życiu uczuciowym w przyszłości oraz brakiem w samodzielności uczenia się. Dlatego tak ważnym aspektem organizacji pracy przedszkola jest czas poświęcony na realizację oczekiwań poznawczych, jak również potrzeb rozwojowych. Każdy akt poznawczy u dziecka powinien wiązać się z przeżyciem stosownych uczuć z nim związanych. Czas na ich przeżywanie wyraźnie zabezpieczono dzieciom w podstawie programowej wychowania przedszkolnego. 

Zadania profilaktyczno-wychowawcze przedszkola 

Nauczyciele przedszkola są zobowiązani do wdrożenia zadań wynikających z podstawy wychowania przedszkolnego w codziennej pracy. Realizacja oczekiwań poznawczych dziecka jest zapisana w kilku miejscach podstawy programowej. Pierwsze zadanie odnoszące się do oczekiwań poznawczych brzmi:
„Tworzenie warunków umożliwiających dzieciom swobodny rozwój, zabawę i odpoczynek w poczuciu bezpieczeństwa”3.
Jeżeli tworzymy warunki do swobodnego rozwoju, umożliwiamy jednocześnie dziecku realizację oczekiwań poznawczych. Swobodny rozwój dotyczy samodzielnej eksploracji otoczenia, bez przesadnego programowania zajęć, z jednoczesnym towarzyszeniem dziecku w jego odkryciach. Służą do tego sytuacje edukacyjne pojawiające się spontanicznie, naturalnie, wraz z wyrażeniem przez dziecko oczekiwania poznawczego. Przy dużym zaangażowaniu emocjonalnym, a także zaciekawieniu wielu dzieci sytuacja taka może zamienić się w tzw. zajęcie kierowane, które organizuje nauczyciel, aby zrealizować oczekiwanie poznawcze. Taka wskazówka została zawarta w podstawie wychowania przedszkolnego w części dotyczącej sposobów i warunków realizacji jego zadań:
„Zgodnie z zapisami dotyczącymi zadań przedszkola nauczyciele organizują zajęcia wspierające rozwój dziecka. Wykorzystują do tego każdą sytuację i moment pobytu dziecka w przedszkolu, czyli tzw. zajęcia kierowane i niekierowane. Wszystkie doświadczenia dzieci płynące z organizacji pracy przedszkola są efektem realizacji programu wychowania przedszkolnego. Ważne są zatem zajęcia kierowane, jak i czas spożywania posiłków, czas przeznaczony na odpoczynek i charakter tego odpoczynku, uroczystości przedszkolne, wycieczki, ale i ubieranie, rozbieranie. Bardzo ważna jest samodzielna zabawa”.
Jak podkreślono w powyższym cytacie, bardzo ważna jest samodzielna zabawa, która przede wszystkim umożliwia dzieciom realizację potrzeb rozwojowych. Swobodna zabawa jest także przestrzenią pojawiania się nowych, zaskakujących, niecodziennych stymulacji rodzących oczekiwania poznawcze oraz naturalnym momentem ich realizacji.
Ważnym stwierdzeniem tej części podstawy programowej jest zapis, iż wszystkie doświadczenia dzieci płynące z organizacji przedszkola są efektem realizacji programu wychowania przedszkolnego. Zatem wybierając program wychowania przedszkolnego, nauczyciele powinni się skupić na takim programie, w którym autor wyraźnie podkreśla wagę realizacji oczekiwań poznawczych dzieci i wskazuje takie metody pracy, aby te oczekiwania były zaspokajane. 
Drugie zadanie podstawy programowej, które odnosi się do realizacji oczekiwań poznawczych dzieci, brzmi: 
„Przygotowywanie do rozumienia emocji, uczuć własnych i innych ludzi oraz dbanie o zdrowie psychiczne, realizowane m.in. z wykorzystaniem naturalnych sytuacji, pojawiających się w przedszkolu oraz sytuacji zadaniowych, uwzględniających treści adekwatne do intelektualnych możliwości i oczekiwań rozwojowych dzieci”4.
Podstawa podkreśla zatem dbałość o zdrowie psychiczne dziecka. Realiz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy