Dołącz do czytelników
Brak wyników

Podstawa programowa

3 września 2019

NR 49 (Wrzesień 2019)

Jaki jest cel wychowania przedszkolnego?

0 66

W czerwcu bieżącego roku Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustanowił rok 2020 Rokiem Romana Ingardena , najwybitniejszego polskiego filozofa, twórcy fenomenologicznej koncepcji człowieka. Być może nie wszyscy nauczyciele wychowania przedszkolnego, edukacji wczesnoszkolnej czy w ogóle pedagodzy pracujący z najmłodszym dzieckiem wiedzą, iż fenomenologiczna koncepcja człowieka stworzona właśnie przez tego filozofa stała się podstawą do budowy koncepcji pedagogiki wczesnoszkolnej i wczesnej edukacji dziecka w ogóle u schyłku XX w., której twórcą jest prof. Ryszard Więckowski. 

Cel ogólny wychowania przedszkolnego zawiera syntetyczne ujęcie istoty organizacji procesu rozwoju dziecka w kontekście fenomenologicznej koncepcji człowieka.1

Rozważania o pedagogice przyszłości opartej na tzw. oczekiwaniach dzieci, nazwanej przez profesora pedagogiką oczekiwań dziecka1, zakrył czas i mnogość najróżniejszych publikacji z zakresu pedagogiki teoretycznej. Choć koncepcja całościowego rozwoju dziecka w postaci kształcenia zintegrowanego w przedszkolach była zawsze, począwszy od reformy w 1999 r. trafiła do edukacji wczesnoszkolnej. Był to pierwszy krok integracji działań edukacyjnych przedszkola i szkoły (klas I–III) w kierunku zmiany myślenia o wczesnej edukacji dziecka. Holistyczna koncepcja rozwoju człowieka, czyli całościowa wizja osoby ludzkiej, która ucząc się, tworzy dzieła kultury i jednocześnie rozwija swój niepowtarzalny indywidualny świat doznań wewnętrznych, stała się filarem filozoficznym zmian w edukacji końca XX w. w Polsce. W 2017 r. wprowadzenie nowej podstawy programowej stało się drugim krokiem ku wczesnej edukacji dziecka rozumianej jako wsparcie rozwoju poprzez realizację potrzeb rozwojowych i spełnianie oczekiwań poznawczych. Cel wychowania przedszkolnego odnosi się tym razem bezpośrednio do fenomenologicznej koncepcji człowieka Romana Ingardena. 

Celem wychowania przedszkolnego jest wsparcie całościowego rozwoju dziecka. Wsparcie to jest realizowane przez proces opieki, wychowania i nauczania – uczenia się, co umożliwia dziecku odkrywanie własnych możliwości, sensu działania oraz gromadzenie doświadczeń na drodze prowadzącej do prawdy, dobra i piękna. W efekcie takiego wsparcia dziecko osiąga dojrzałość do podjęcia nauki na pierwszym etapie edukacji. 

Aby odnaleźć w celu wychowania przedszkolnego istotę myśli fenomenologicznej, warto przyjrzeć się wypowiedziom o samym człowieku i jego rozwoju największego polskiego filozofa oraz pedagoga, twórcy pedagogiki oczekiwań dziecka. Według prof. Romana Ingardena świadoma aktywność człowieka „wyraża się przede wszystkim w trzech zasadniczych formach: jako poznawanie tego, co prawdziwe, jako czynienie Dobra i jako kształtowanie Piękna”2. Widzimy zatem, że sformułowany cel wychowania przedszkolnego odnosi się właśnie do podstawowej świadomej aktywności człowieka, o której wspomina Roman Ingarden, oraz wartości, które na drodze tejże aktywności spotyka. 

Profesor Ryszard Więckowski, zanurzając się w filozofii Romana Ingardena, odnosił tę świadomą aktywność człowieka już bezpośrednio do dziecka: „Dziecko […] pokazuje swoją istotę (naturę) poprzez wytwarzanie obiektów wyrażających atrybuty człowieka, takie jak dobro, piękno. Aktywność dziecka urzeczywistnia się poprzez poznawanie tego, co prawdziwe, czynienie tego, co dobre, i kształtowanie tego, co piękne. W ten sposób dziecko nastawione w swej aktywności na wytwarzanie dzieł użytecznych wyraża swą oryginalność, indywidualność jako twórca kultury, twórca historii samego siebie”3

Obydwie wypowiedzi wielkich twórców i naukowców potwierdzają, że aktywność dziecka prowadzi do wytworzenia dóbr, dzieł. Proces ich tworzenia to droga poznawcza, przestrzeń, w której dziecko zbiera doświadczenia i jednocześnie tworzy: obrazki, konstrukcje, makiety, instalacje, układanki, składanki itd., wszystko, co w rzeczywistości i w świecie dziecka ma dlań ważną intencjonalną wartość. Dlatego cel wychowania przedszkolnego ujmuje aktywność dziecka w postaci drogi zbierania doświadczeń ku wartościom wskazanym przez prof. Romana Ingardena, na której odbywa się proces odkrywania własnych możliwości i sensu działania, proces tworzenia historii samego siebie, o którym wspomina prof. Ryszard Więckowski.

Eksperyment. Tworzenie dzieła


Wyobraźmy sobie sytuację, w której podstawą działalności przedszkola, pracy każdego w nim nauczyciela, jest właśnie ten jedyny cel wychowania przedszkolnego. Pozostałe zapisy podstawy programowej nie istnieją. Taki mały eksperyment dla potrzeb rozumienia myśli fenomenologicznej ukrytej w celu wychowania przedszkolnego. Jeżeli aktywność człowieka według fenomenologicznej koncepcji człowieka to poznawanie prawdy, czynienie dobra i kształtowanie piękna, to czy nie można zatem, korzystając z tak rozumianej koncepcji, posłużyć się jedynie celem wychowania przedszkolnego do organizacji całego procesu wparcia rozwoju dzieci? Można, oczywiście, że można. 

Celem wychowania przedszkolnego jest wsparcie całościowego rozwoju dziecka.

Już pierwsze zdanie celu wychowania przedszkolnego wskazuje – wyznacza nauczycielowi konkretne zadanie do realizacji. Nauczyciel ma organizować wsparcie całościowego rozwoju dzieci. Rozwój całościowy, cały to podejście holistyczne. Zdanie dotyczy wsparcia dzieci we wszystkich obszarach ich rozwoju: fizycznym, emocjonalnym, społecznym i poznawczym. Zatem nasze przedszkole w codziennej pracy zajmuje się wspieraniem rozwoju, stąd wszelkie zajęcia powinny dotyczyć możliwości zbierania doświadczeń w zakresie rozumienia i usprawniania swej fizyczności, rozumienia i panowania nad emocjonalnością, rozumienia i tworzenia relacji społecznych, wreszcie poznania funkcjonalności świata. Drugie zdanie określa, za przyczyną jakich konkretnych procesów wsparcie ta...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy