Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

11 grudnia 2018

NR 42 (Grudzień 2018)

Jak wspierać rozwój emocjonalny dziecka w przedszkolu?

0 48

Rozwój emocjonalny dziecka w okresie przedszkolnym przebiega dynamicznie, obejmując różne stany i zachowania emocjonalne. Czasami mają one intensywny charakter, a innym razem ich siła jest niewielka, ale w efekcie dzieci popadają z jednej skrajności emocjonalnej w drugą. Emocje przejmują wtedy kontrolę nad zachowaniem i zamiast pomagać, utrudniają radzenie sobie z otaczającą rzeczywistością. W jaki sposób nauczyciel może pomóc dzieciom w zrozumieniu tego, co się dzieje? Jakimi narzędziami dysponuje? Jakimi swoimi działaniami może stopniowo rozwijać u dzieci kontrolę nad emocjami?

Okazuje się, że jednym z ważnych obszarów jest edukacja emocjonalna, związana z umiejętnością identyfikowania, nazywania i wyrażania emocji. W skrócie: chodzi o rozmowę z dzieckiem o towarzyszących mu emocjach. To dzięki umiejętności odczuwania i odczytywania emocji u siebie i u innych budujemy relacje z otaczającymi nas ludźmi (Dziedziak-Wawro, 2018). Rozmowy te powinny być prowadzone z uwzględnieniem wieku i dojrzałości młodego człowieka. Z drugiej strony, przedstawiciele prężnie rozwijającego się paradygmatu psychologii pozytywnej (Seligman, 2011), a także czołowi przedstawiciele neuropsychologii (Hanson, 2017) zwracają szczególną uwagę na tzw. pozytywne emocje1, jako podstawę psychicznego funkcjonowania człowieka. Bardzo często zarówno dzieci, jak i osoby dorosłe mają tendencję do koncentrowania się na przykrych, nieprzyjemnych czy traumatycznych sytuacjach oraz poświęcania im większej ilości czasu i uwagi w porównaniu z doświadczeniami pozytywnymi. Tymczasem jednym z ważnych czynników prowadzących do budowania odporności psychicznej (Strycharczyk, Clough, 2017), radzenia sobie ze stresem i wymaganiami otoczenia jest właśnie umiejętność zatrzymania się na dłużej w pozytywnej, wspierającej sytuacji i uczynienie z niej doświadczenia, a nie tylko krótkotrwałego i szybko przemijającego zdarzenia. 

Rola pozytywnych emocji 

Łagodne i przelotne stany przyjemności mają bardzo duże znaczenie. Jedna z czołowych postaci tego nurtu, Barbara Fredrickson (2011), na postawie prowadzonych przez siebie badań podaje, że pozytywne emocje oddziałują bezpośrednio na nasze samopoczucie oraz zachowanie. Wdzięczność, nadzieja, przyjemność, radość, inspiracja, ciekawość, miłość itp. mają ogromne znaczenie w stymulacji aktywności kognitywnej (poznawczej) oraz behawioralnej (zachowanie) dzieci i dorosłych. Pozytywne emocje znacząco zwiększają nasze zdolności do przetrwania, zachęcają do rozpoznawania szans, zwiększają repertuar naszych zachowań i potencjalnych działań, jakie możemy podjąć w konkretnej sytuacji (Lyubomirsky, Sheldon, Schkade, 2005). Nasze myślenie i zdolności intelektualne zyskują na elastyczności i kreatywności w sytuacji przeżywania pozytywnych emocji, które mocno przekładają się również na jakość budowanych przez nas relacji interpersonalnych. 

Emocje pozytywne warunkują nasz rozwój 

Osadzenie w pozytywnych doświadczeniach buduje dobre uczucia, wewnętrzne siły, spokój, zdrowy rozsądek, prawość, współczucie dla siebie i innych, poczucie własnej wartości oraz wytrzymałość (Hanson, 2017; Southwick i Charney, 2012). Osoby o pozytywnym usposobieniu lepiej radzą sobie z wyzwaniami, bardziej są skłonne angażować się w różnego typu działania, sprawniej rozwiązują problemy i łatwiej im jest dojść do wewnętrznej równowagi po niepowodzeniach. Emocje pozytywne są tymi, które warunkują nasz rozwój. Idąc za słowami Fredrickson (2011), można je porównać do swego rodzaju kapitału, dzięki któremu każdy z nas buduje swoje zasoby. Otwierają one umysł na nową wiedzę, doświadczenia; poszerzają perspektywę, zakres uwagi, uelastyczniają myślenie oraz zwiększają repertuar zachowań. Oczywiście nie chodzi o to, by odczuwać wyłącznie pozytywne emocje – to byłoby kompletnie nierealne. Rolą emocji nieprzyjemnych jest zadbanie o nasze przeżycie. Wywołując u nas poczucie dyskomfortu, przekazują nam tym samym ważną dla nas informację, co mamy zrobić, jakie działanie mamy podjąć, aby poczuć się lepiej (Steinke-Kalembka, 2017). Warto jednak zadbać, by emocje pozytywne regularnie się pojawiały, żebyśmy je dostrzegali u siebie, dzieci, celebrowali, tworzyli na nie przestrzeń i przeżywali je w pełni. Tak więc warto rozwijać u dzieci radość, dumę, wdzięczność, spokój, ciekawość, nadzieję, optymizm, poczucie przynależno...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy