Dołącz do czytelników
Brak wyników

PRACA Z TEKSTEM LITERACKIM

19 stycznia 2021

NR 62 (Styczeń 2021)

Jak połączyć Walentynki i Dzień Dobrego Słowa

72

Dzieci w spontaniczny sposób okazują swe uczucia. Jeśli kogoś lubią i darzą zaufaniem, z przywiązaniem wtulają się w jego ramiona i szczerze wołają: Kocham cię! Dzieci nieustannie przeżywają emocje i uczą się je nazywać. Jak w zabawie uczyć dzieci odkrywania świata emocji i radzenia sobie z nimi? Pomysłów dostarczają np. nietypowe święta – Dzień Dobrego Słowa i walentynki.

Dzień Dobrego Słowa i walentynki

W podstawie programowej wychowania przedszkolnego w emocjonalnym obszarze rozwoju dziecka czytamy m.in.: Dziecko przygotowane do podjęcia nauki w szkole:

POLECAMY

  • rozpoznaje i nazywa podstawowe emocje, próbuje radzić sobie z ich przeżywaniem;
  • szanuje emocje swoje i innych osób;
  • przeżywa emocje w sposób umożliwiający mu adaptację w nowym otoczeniu, np. w nowej grupie dzieci, nowej grupie starszych dzieci, a także w nowej grupie dzieci i osób dorosłych;
  • przedstawia swoje emocje i uczucia, używając charakterystycznych dla dziecka form wyrazu;
  • rozróżnia emocje i uczucia przyjemne i nieprzyjemne, ma świadomość, że odczuwają i przeżywają je wszyscy ludzie; 
  •  zauważa, że nie wszystkie przeżywane emocje i uczucia mogą być podstawą do podejmowania natychmiastowego działania, panuje nad nieprzyjemną emocją, np. podczas czekania na własną kolej w zabawie lub innej sytuacji;
  • wczuwa się w emocje i uczucia osób z najbliższego otoczenia1

W lutym w kalendarzu świąt nietypowych widnieją dwie ciekawe uroczystości. Trzynastego lutego obchodzony jest Dzień Dobrego Słowa, a dzień później – walentynki. Proponuję, by połączyć radość płynącą z tych dwóch interesujących świąt i przygotować w przedszkolu oryginalne zajęcia, na których dzieci uczą się nazywać swoje emocje, mówią o uczuciach, a przez to poznają się lepiej i zaczynają coraz bardziej świadomie budować swoje wyobrażenie o drugim człowieku jako osobie, która może mieć inne zdanie. 

Dzień Dobrego Słowa został wymyślony przez Iwonę Majewską-Opiełko. To pomysł na codzienny nawyk zmieniania świat na lepsze poprzez używanie życzliwych słów, budowanie serdecznego stosunku do ludzi, używanie właściwych sformułowań pięknych w swej istocie, jak również wymowie oraz intencji. Idea projektu jest prosta: każdego trzynastego dnia miesiąca podejmujemy świadome, konkretne zadania, które mają wprowadzać pozytywne zmiany w otoczeniu, w którym przebywamy.

Dotyczą one stosowania konkretnych, miłych, pozytywnych komunikatów, jakie wysyłamy do innych, jak również dbałości o poprawne, staranne wypowiadanie słów w języku polskim. Kulturalny język, wzmacniające słowa, uprzejmość i łagodność – to wszystko składa się na wytworzenie dobrego klimatu w naszym otoczeniu oraz pewnej siły sprawczej w nas, w ludziach, która ma moc zmieniania świata na lepsze.

Pomysły na zajęcia w Dzień Dobrego Słowa i na walentynki 

Bukiet Dobrych Życzeń

Na arkuszu papieru narysujcie ogromny bukiet kwiatów, a w kielichy kwiatów wpiszcie życzenia, które dzieci mają w stosunku do siebie, do przedszkola, do nauczyciela, np. Życzę Pani, by się często uśmiechała; Życzę moim przedszkolakom, by w przedszkolu znajdowały wiele niespodzianek; Życzę dzieciom, by się dobrze bawiły; Życzę dzieciom, by nie chorowały… Jak wygląda to działanie w konkretnych grupach? 

Z trzylatkami życzenia można narysować, w kielichy kwiatów wrysować np. uśmiechniętą buzię – życzę wam uśmiechów, serce – życzę wam dobrego czasu w przedszkolu, zabawki – życzę wam dobrej zabawy itp. 

Ze starszymi przedszkolakami można najpierw porozmawiać, zebrać pomysły na dobre życzenia dla dzieci, dla przedszkola, dla pani, a potem na oczach dzieci zapisać je w kielichach kwiatów. Zadaniem dzieci będzie pokolorowanie arkuszy z takim nietypowym bukietem. 

W grupie sześciolatków dzieci próbują same napisać lub narysować życzenia. Wcześniej na kartce formatu A4 rysują wielki kwiat (sam kielich) i wpisują lub wrysowują w niego swoje życzenia, a następnie podzieleni na grupy przyklejają go do arkusza szarego papieru, dorysowują łodygi, liście, ewentualnie wazon czy wstążkę.

Drzewo dobrych życzeń

W holu przedszkola, w szatni, tam, gdzie jest miejsce na wyeksponowanie prac plastycznych dzieci, w Dniu Dobrego Słowa przygotowujemy drzewo – albo jego kontury rysujemy na arkuszach papieru, albo wymyślamy przestrzenną konstrukcję. Obok przygotowane są kolorowe kartki w kształcie liści, kwiatów, ptaków, serc. Wchodzący do przedszkola rodzice, dziadkowie, opiekunowie wybierają jedną sylwetę, wypisując na niej życzenia dla dzieci i pracowników przedszkola, a następnie przyklejają lub przywieszają ją na papierowej konstrukcji drzewa. Taki kącik dobrych słów może stanowić ozdobę przedszkola aż do mikołajek.

Gimnastykowanie języka

Tak jak codziennie dbamy o czystość jamy ustnej, szczotkując zęby i język, oraz wykonujemy ćwiczenia buzi i języka, tak równie często możemy bawić się w „słowne porządki”, czytając wiersze zawierające łamańce językowe oraz zestawienia skomplikowanie brzmiących słów. 

Mistrzynią w żonglowaniu słowami jest językoznawczyni Agnieszka Frączek, która z wirtuozerią podrzuca czytelnikowi – zarówno temu małemu, jak i towarzyszącemu mu dorosłemu – niebanalne porównania, zaskakujące połączenia wyrazów i brzmiące jak muzyka frazy. Jej wiersze żyją bogactwem dźwięków, mocą obrazowości i siłą przekazu. 

W wierszu Budzik, który pochodzi ze zbioru Chichopotam wydawnictwa Bis, tytułowy bohater cyka, wymachuje wskazówkami, pobrzękuje sprężynkami, skrzypi i terkocze oraz robi mnóstwo krzyku. Podczas czytania tego utworu przez nauczyciela dzieci mogą aktywnie słuchać, wydając z siebie dźwięki wszędzie tam, gdzie pojawia się onomatopeja. Dzięki takiemu zabiegowi dzieci koncertują się na tekście, bardziej angażują się w uważne słuchanie i łatwiej zapamiętują treść utworu. 

Przygotowanie się do pracy z tym tekstem wymaga od nauczyciela jedynie zaznaczenia wyrazów dźwiękonaśladowczych i czasowników oznaczających dźwięki oraz przerywania na kilka sekund czytania, by dzieci miały możliwość zareagowania szmerem, skrzypieniem, terkotaniem czy brzęczeniem. Jak to mają zrobić? Jeśli nauczyciel pozostawi przedszkolakom swobodę w interpretowaniu onomatopei, dzieci wykażą się pomysłowością i oryginalnością myślenia i ekspresji. Dodatkowo można zapytać dzieci, jak się czuły, wypowiadając określone dźwięki, czy taki sposób wspólnego czytania wiersza im się podoba, czy może przeszkadza w spokojnym słuchaniu. 

Wnioski z takiej rozmowy warto wykorzystać, planując kolejne spotkanie z innym tekstem literackim, w myśl zasady, że dzieci są naszymi najlepszymi nauczycielami i słuchając ich, mądry wychowawca najpełniej realizuje zadania pedagogiki małego dziecka, by wspierać, podążać za potrzebami i organizować przyjazne środowisko do aktywnego, coraz bardziej samodzielnego uczenia się.

W innym wierszu pt. Wirus (z tomiku Słoń na hulajnodze, wyd. Bis) Agnieszka Frączek uwrażliwia w wesołej opowieści o wirusie z komputera, że każda litera w wyrazie ma swoje miejsce i ważną rolę. Bo gdy zmienia się układ liter albo zabraknie choć jednego znaku, to zmienia się znaczenie i powstaje nowy wyraz. Po wysłuchaniu barwnej rymowanej historii zapraszamy dzieci do rozmowy kierowanej pytaniami otwartymi, a następnie do zabaw słownych – słuchowych i wzrokowych typu: znajdź jedną różnicę w wyrazach: jajka – bajka (pierwsza litera), kieszonka – kiszonka (brakuje e w drugim wyrazie), taczka – kaczka (pierwsza litera). W zależności od możliwości percepcyjnych dzieci proponujemy im zabawy, uaktywniając kanał słuchowy lub wzrokowo-słuchowy (sześciolatki). 

Rozmowa kierowana pytaniami otwartymi może zawierać następujące pytania: Jak się czułeś/ czułaś, słuchając wiersza? Co wiesz o wirusach? Co myślisz, gdy słyszysz słowo „wirus”? Kto się boi wirusów? Co robisz, gdy jesteś chory? To może być bardzo ciekawy dialog z dziećmi. Choć treść wiersza nie wskazuje na bakcyla, który dotyka ludzi, gdyż mowa o wirusie komputerowym, to jednak samo hasło „wirus” może wywołać w dzieciach skojarzenia z pandemią. Wszak codzienne doniesienia o aktualnej sytuacji w najbliższej i dalszej okolicy na pewno są w zasięgu ich przyswajania.

W tym samym zbiorze wierszy (Słoń na hulajnodze) znajduje się króciutki utwór Mola dola, który może być doskonałym przykładem łamańca językowego do wesołej nauki mówienia z pamięci. Wszak pamiętajmy, by regularnie ćwiczyć z dziećmi ich pamięć, a jednym ze sposobów takiego treningu jest nauka wierszy, piosenek czy rymowanek. Ten wiersz może wywołać uśmiech, a nawet rozbawienie. Zatem oprócz przeczytania, opowiedzenia sobie o treści i nauki na pamięć zalecana jest rozmowa o tym, co tak śmieszy i raduje w opowiastce o molu na molo. Rozmowa może pójść w kierunku głębszych rozważań wokół tematu, co nas w życiu raduje, po czym to poznajemy, jak się wtedy zachowujemy, jakich słów używamy itp.

Idealna chwila na czynienie dobra

Jak pokazać dzieciom, że najmniejsze nawet dobro, które wysyłamy w kierunku innych ludzi i świata, wraca do nas w najmniej oczekiwanym momencie? Jednym ze sposobów jest zapoznanie z tekstem literackim, w którym ta tematyka jest poruszana.

Dobrym przykładem na opowieść otwierającą rozmowę o dobrych uczynkach, bezinteresowności oraz serdeczności, która okazana innym powraca do ofiarodawcy, jest książka Susanny Isern i Marco Soma Idealna chwila z wydawnictwa Tako. Oto pewnego ranka wiewiórka dostaje list i po jego przeczytaniu (czytelnik nie wie, jaka jest treść listu) raptownie wyrusza z domu. Wyraźnie się spieszy. Możemy się o tym przekonać, gdy spotyka różne zwierzęta, które proszą ją o pomoc: jeleń nie potrafi sam przyozdobić swoich rogów, żółwica potrzebuje wełny na szalik, a niedźwiedź chce wybrać miód, jednak sam nie potrafi. Za każdym razem główna bohaterka wszystkim pomaga, ale przez to za późno dociera do celu. Jak się okazuje, jest to domek zajęczycy. Na dodatek tuż przed wejściem do domku wiewiórka odkrywa, że zapomniała o prezencie. Bezradna wkłada rękę do – jak jej się wydaje – pustego plecaka. A tam ku jej niespodziewanej radości znajdują się prezenty, niepostrzeżenie wkładane przez jej przyjaciół, którym bezinteresownie i ochoczo pomogła. Nie zdradzając zakończenia opowieści, można nadmienić tylko tyle, że zawsze jest idealna chwila na czynienie dobra. Po wysłuchaniu tej pięknie ilustrowanej historii koniecznie należy zapytać dzieci o ich odczucia i przeżycia: Co czuliście, słuchając tego opowiadania? 

Co było dla was ciekawe? Co podobało wam się najbardziej? Czy było coś niezrozumiałe? 

W drugiej części rozmowy warto zastanowić się nad emocjami, które pojawiły się u głównej bohaterki – wiewiórki. Co czuła wiewiórka po przebudzeniu, gdy czytała list (radość, zaskoczenie, podekscytowanie)? To doskonała okazja, by poszerzać słownictwo dzieci o nowe słowa związane z nazwami emocji i uczuć oraz odnosić te treści do dziecięcych doświadczeń i przeżyć: Kiedy czujecie podekscytowanie? Zaskoczenie? Radość? Po czym poznajecie, że takie emocje i uczucia mam towarzyszą?

Ozdabiamy naszą salę

Człowiek dostrzegający wokół siebie piękne przedmioty, zjawiska czy krajobrazy z większą wrażliwością spojrzy na najdrobniejsze przejawy życzliwości i serdeczności między ludźmi. W Dniu Dobrego Słowa można wraz z dziećmi przygotować odświętny wystrój sali, np. ozdabiając ją kolorowymi sercami, przynosząc do sali odnóżki roślin domowych albo wykonując własnoręcznie kwiaty z krepy, bibuły lub kolorowego papieru. Następnego dnia, w walentynki, dzieci wejdą do przyozdobionej przez siebie sali i w takiej nietypowej scenerii wysłuchają opowieści z książki Susanny Isern i Mar Ferrero Najlepsza zupa świata, wyd. Tako. 

W lesie rozpętała się burza śnieżna, a do domku żółwia, w którym unosi się dym z komina, przychodzą kolejno przyjaciele: królik i jeleń, lis i niedźwiedź, wilk, jeż i mysz. Przynoszą smakołyki, które wrzucają do wielkiego garnka z gotującą się zupą i tak powstaje coś najlepszego na świecie – spotkanie w gronie przyjaciół, które ma...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy