Dołącz do czytelników
Brak wyników

PRACA Z TEKSTEM LITERACKIM

9 października 2020

NR 59 (Październik 2020)

Graficzne nadawanie znaczeń
Zabawy z tekstem literackim w metodzie dynamicznych obrazów systemu Edukacja przez ruch

10

Metoda dynamicznych obrazów bardzo często wykorzystuje graficzną aktywność dzieci. Jest to rytmiczne kreślenie, mazanie, rysowanie, a nawet pisanie, także malowanie, stemplowanie z wykorzystaniem najróżniejszych narzędzi i technik. Ruch i aktywność polisensoryczna proponowane w metodzie doskonalą systematycznie proces przetwarzania danych zmysłowych, co także wpływa na coraz większą sprawność motoryczną dzieci. Oczywiście wszystkie tego typu aktywności podejmowane są przez dzieci według przyjętych charakterystycznych dla systemu Edukacja przez ruch założeń. Przede wszystkim metoda, aby być rzeczywiście metodą wspierania edukacyjnej aktywności dziecka, musi być ściśle określonym sposobem działania, które warunkuje istotę powstania tejże metody. 

Umiejętności sensomotoryczne kształtują się na zasadzie sprzężenia zwrotnego; doskonalenie procesu przetwarzania danych zmysłowych często wspiera odpowiednie umiejętności ruchowe; natomiast praktyka określonych umiejętności ruchowych może wpływać na dalsze doskonalenie przetwarzania danych zmysłowych1
Sally Goddard Blythe 

POLECAMY

 

Metoda dynamicznych obrazów bardzo często wykorzystuje graficzną aktywność dzieci. Jest to rytmiczne kreślenie, mazanie, rysowanie, a nawet pisanie, także malowanie, stemplowanie z wykorzystaniem najróżniejszych narzędzi i technik. Ruch i aktywność polisensoryczna proponowane w metodzie doskonalą systematycznie proces przetwarzania danych zmysłowych, co także wpływa na coraz większą sprawność motoryczną dzieci.

Oczywiście wszystkie tego typu aktywności podejmowane są przez dzieci według przyjętych charakterystycznych dla systemu Edukacja przez ruch założeń. Przede wszystkim metoda, aby być rzeczywiście metodą wspierania edukacyjnej aktywności dziecka, musi być ściśle określonym sposobem działania, które warunkuje istotę powstania tejże metody. 

Pojęcia metoda używamy najczęściej w celu określenia pewnego sposobu systematycznego działania, powtarzalnego, intencjonalnego. Metoda wspierania aktywności edukacyjnej dzieci jest w takim ujęciu właśnie sposobem stosowanym systematycznie. Sposób jest tokiem intencjonalnego działania, ale czy rzeczywiście każde działanie jest intencjonalne, świadome? Nie. Istnieje także działanie nieświadome. Profesor Ryszard Więckowski przytaczał, „iż sposobem danego działania będzie tylko to działanie, które składa się z określonych czynności stanowiących jego stadia, zgodnym ze świadomym zamierzeniem osoby działającej”. Zatem metoda wspierania aktywności edukacyjnej dziecka to pewien określony sposób działania stosowany świadomie, systematycznie, posiadający stadia i czytelny tok, przebieg, który spełnia określoną funkcję, dla której metoda została stworzona.

Metoda dynamicznych obrazów wspiera aktywność edukacyjną dzieci, jest reprezentatywna dla systemu Edukacja przez ruch, mieści się w definicji ogólnej pojęcia metody: 

  • jest określonym sposobem działania wykorzystującym intencjonalnie proste i złożone techniki systemu EPR, które można wykorzystywać systematycznie, wielokrotnie, a nie jedynie jednostkowo, w tym techniki graficzne;
  • posiada określony tok, przebieg i stadia działania, charakterystyczne dla samej metody i całego systemu Edukacja przez ruch, który charakteryzuje przede wszystkim doskonalenie umiejętności sensomotorycznych; 
  • jej stosowanie spełnia określoną funkcję w rozwoju dziecka, dotyczy wsparcia konkretnych sprawności, umiejętności, np. rozwoju mowy, logicznego myślenia, rozumienia pojęć, pisania, czytania, nadawania znaczeń, tworzenia własnych strategii działania, planowania działania itd.

Ponadto wspieranie aktywności edukacyjnej dzieci w metodzie dynamicznych obrazów charakteryzują: aktywność twórcza dzieci, niekonwencjonalne działania, tzw. „wychodzenie poza dostarczone informacje”, tworzenie informacji nowych, aktualizacja sytuacyjna – przyjmowanie innej niż przewidywana ścieżki działania, sytuacyjna nieokreśloność, zaskoczenie, zdziwienie, integracja czynnościowa, praktyczne wykorzystanie dzieł dzieci i wszelkich wytworów ich pracy w dalszym działaniu, możliwość wielowymiarowego wyrażania ekspresji twórczej. Metoda oparta jest na podstawie naukowej – Poznawczej teorii rozwijającego się dziecka prof. Ryszarda Więckowskiego, jest reprezentatywna dla pedagogiki oczekiwań dziecka, przynależy do tzw. metod heurystycznych, za przyczyną których dzieci: zbierają, poszukują, badają, znajdują, odkrywają, nadają znaczenia, używają twórczego myślenia i kombinacji logicznych. 

Funkcja metody dynamicznych obrazów w rozwoju dziecka 

Istotnym elementem metody jest specyficzna praca z tekstem literackim, która ma na celu wspieranie edukacyjnej aktywności dzieci w kierunku rozwoju umiejętności językowych. Praca metodą oparta jest na naturalnej strategii pojawiających się w życiu małego dziecka czynności praktycznych i intelektualnych. Małe dziecko słyszy dźwięki wokół siebie i ogląda przestrzeń wokół siebie, stąd wykonuje czynności, które nazwać możemy ćwiczeniami słuchania dźwięków i czytania obrazów, później zaczyna mówić, czasami nieudolnie, a słysząc swe dźwięki i porównując np. z mową rodziców, zaczyna ćwiczyć aparat mowy, artykulację. Można zatem powiedzieć, iż wraz z dojrzewaniem organizmu pojawiają się w zachowaniu dzieci kolejno praktyczne ćwiczenia: słuchania, mówienia, artykulacji, czytania obrazu, czytania tekstów, kreślenia, pisania, nawet jeżeli osoby dorosłe nie zaczną same dzieciom ich proponować. 

Stosując metodę dynamicznych obrazów nauczyciel, wspierając proces rozwoju umiejętności językowych, zawsze konstruuje w zabawie lub z niej wyprowadza wszystkie ze wskazanych ćwiczeń, zachowując naturalną proporcję w ich występowaniu. Funkcją tych ćwiczeń opracowanych na podstawie tekstu literackiego nie jest wyłącznie nauka czytania, ale wsparcie wszystkich umiejętności językowych, ponieważ w rzeczywistości czytanie jako umiejętność złożona pojawia się jako konsekwencja: rozumienia pojęć, logicznego myślenia, rozumienia związków między pojęciami, mówienia, poprawnej artykulacji, umiejętności pełnienia roli nadawcy i odbiorcy informacji, rozróżniania i wyróżniania cząstek składających się na dźwięki mowy, kodowania, dekodowania informacji, także kreślenie znaków i pisanie w konsekwencji są potrzebne, aby to, co zapisane, potem odczytać. Wskazane ogólne ćwiczenia w metodzie dynamicznych obrazów przeprowadza się tak, aby stawały się dla dzieci doświadczeniem wielozmysłowym, angażującym wszystkie formy ruchu przedstawione w tzw. pierwszej zasadzie systemu EPR, ponieważ to właśnie ruch pomaga w podniesieniu tzw. poziomu integracji sensorycznej, czyli wspomaga i doskonali proces przetwarzania danych zmysłowych. Ponieważ doskonalenie jest konsekwencją uczenia się w ruchu, osiągnięcia w zakresie umiejętności sensomotorycznych warunkują także usprawnianie ruchowe dzieci. Ponieważ ruch jest podstawą procesu uczenia się dziecka, stosując metodę dynamicznych obrazów, posługujemy się następującymi formami ruchu, które powinny występować w przygotowanym i improwizowanym przez nas zajęciu:

  • ruch zgodny z fizjologią – doskonalący koordynację wzrokowo-ruchowo-słuchowo-przestrzenną i cały układ motoryczny (nie proponujemy w zabawach takich form ruchu, które są nieosiągalne dla dzieci w ich wieku i wymagałyby żmudnych ćwiczeń pod okiem specjalisty); 
  • ruch dowolny i swobodny – aby dziecko mogło eksperymentować i samodzielnie nauczyć się planowania ruchu; 
  • zintegrowany ruch całego ciała – sprzyjający równowadze, która umożliwia aktywność prowadzącą do nauki czynności bardziej złożonych;
  • ruch parcjalny – np. ruch dłoni podczas kreślenia, mazania, wprowadzający do tzw. integracji obustronnej;
  • ruch rytmiczny i poza rytmem – doskonalący płynność poruszania się, świadomość własnego ciała, planowanie ruchu, zmianę procedur ruchowych oraz koordynację wzrokowo-ruchowo-słuchowo-przestrzenną;
  • bezruch jako odpoczynek i początek nowej procedury ruchu – doskonalący świadomość ciała, świadomość ruchu, wzmocnienie myślenia o samym ruchu, panowanie nad własnym poruszaniem się;
  • nowe doświadczenie ruchowe – doskonalenie i wyostrzanie zmysłów, eksperymentowanie ruchem, wsparcie intelektualne, nowe procedury ruchu trzeba zrozumieć. 

Zatem tekst literacki, z którym nauczyciel chciałby pracować z dziećmi, powinien zapraszać do takiej zabawy, aby wszystkie przedstawione formy ruchu występowały w zajęciu. Czytanie nie może z uwagi na to założenie być jedynie klasycznym obrazkiem, na którym siedzące dzieci są wsłuchane i wpatrzone w nauczyciela. Czytanie w metodzie dynamicznych obrazów to długofalowe działanie nauczyciela i dzieci, w którym występować powinny wszystkie przedstawione przeze mnie formy ruchu. 

Tok, przebieg, stadia działania, techniki systemu 

Obowiązkowe formy ruchu, jako założenie metody, mają wpływ na specyficzny tok, przebieg czy stadia działania. Tekst literacki, który jest zbiorem obrazów namalowanych słowem przez pisarza, to punkt odniesienia, aby te obrazy stworzyć w rzeczywistości otaczającej dziecko. Dziecko w zabawie eksploruje te obrazy, tworzy je, rozwija krok po kroku, przybliżając się intelektualnie do rozumienia wszystkich pojęć w tekście zawartych. Eksploracja takiego obrazu to ciąg logicznie połączonych ćwiczeń wspierających doskonalenie umiejętności sensomotorycznych. 

Nauczyciel przygotowując pracę z tekstem literackim, wyodrębnia dla potrzeb realizacji metody obrazy zawarte w tekście. Mogą to być kolejne zdarzenia jako obrazy, mogą to być także pojedyncze zdania jako obrazy. W szczególnych wypadkach, gdy teksty są bardzo proste, dla najmłodszych dzieci obrazem może być także jeden wyraz. Z wyodrębnionego obrazu nauczyciel tworzy zabawę doskonalącą umiejętności sensomotoryczne, zachowując w niej naturalną strategię pojawiających się samoczynnie ćwiczeń słuchania, mówienia, artykulacji, czytania obrazu (czytania tekstu), kreślenia/rysowania, a nawet pisania. 

Przedstawiona powyżej zabawa jest techniką metody dynamicznych obrazów, to zabawa interakcyjna z elementami ćwiczeń graficznych (potrzebnych do procesu nadawania znaczeń), matematycznych (potrzebnych do procesu czytania obrazami i ćwiczeń poszerzania pola widzenia), artykulacyjnych – doskonalących mowę, jej wyrazistość, ekspresję i samą dykcję. Powstała w trakcie działania karta pracy – zabawy to obraz kolorowych plam, który w kolejnym etapie pracy z tekstem ulegnie przekształceniu wiodącym dzieci w kierunku pełniejszego rozumienia pojęć: puma, karakal, irbis, manul. 

Przykład – stadia i przebieg zabawy 

Zabawa zostanie wyprowadzona z pierwszego obrazu, który pojawia się w sympatycznym tekście książki napisanej przez Małgorzatę Węgrzecką pt. Kotek Mamrotek i regulator chęci. Pierwszy obraz w tekście to przedstawienie się samego kota. Kilka prostych zdań. 

Mam na imię Mamrotek. Jestem kotem. Jestem kotem – tak jak manul, irbis, karakal czy puma. 
Te proste zdania zawierają bardzo dużo informacji, które mogą być rozumiane przez dzieci, albo nie. Słowo...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy