Dołącz do czytelników
Brak wyników

PRACA Z TEKSTEM LITERACKIM

24 kwietnia 2020

NR 56 (Kwiecień 2020)

Czytanie w ruchu i w przestrzeni Eksploracja tekstu literackiego w metodzie dynamicznych obrazów

155

Dzieci potrzebują wrażeń i możliwości wyrażania swej ekspresji. Tekst literacki wpisany i zamknięty w konwencję książki to przestrzeń do eksploracji, doświadczeń, badania oraz inicjacji aktywności prowadzącej do wyrażania twórczej ekspresji.

Tekst prozatorski kierowany do dzieci zawsze jest pewną próbą kontaktu autora z wyobraźnią dziecka i jego marzeniami, pytaniami, oczekiwaniami. Dorośli lubią malować dzieciom świat słowami, biorąc pod uwagę własne doświadczenia oraz istotę otaczającego dziecko świata. Tekst oraz sposób czytania tekstu dzieciom odgrywa ważną rolę w rozwoju językowym – dobrze, gdy pozostaje z dziećmi na dłużej jako przestrzeń do eksploracji, doświadczeń, badania w zabawie. Praca z tekstem literackim zawsze powinna wieść w kierunku tworzenia dzieciom możliwości wyrażania się przez różnorodne formy ekspresji, których źródłem i inicjacją są wrażenia zmysłowe uruchamiające procesy przekształcania, przetwarzania i tworzenia. W metodzie dynamicznych obrazów systemu Edukacja przez ruch nauczyciel, organizując pracę z tekstem prozatorskim, przede wszystkim zabiega o to, aby dzieciom zorganizować w oparciu o tekst przestrzeń do wielokierunkowego działania, bo tylko tak wspiera procesy przekształcania, przetwarzania i tworzenia. Każdy tekst zawiera w sobie obrazy, które jako słuchacze lub czytelnicy tworzymy w swym umyśle, dokonując także indywidualnej, osobistej ich interpretacji. Gdybyśmy mogli zrobić faktyczne zdjęcia obrazów powstających w umysłach dzieci w tej samej minucie czytanego tekstu, okazałoby się, iż nie byłyby wcale takie same, różniłyby się znacznie, choć ich główne przesłanie byłoby adekwatne do tekstu. 

POLECAMY

Czytanie w ruchu i w przestrzeni

Gdy myślimy o czytaniu książek dzieciom, najczęściej przed oczami jawi nam się grupa siedzących przedszkolaków, która patrzy w kierunku czytającego im nauczyciela i słucha. Nieco inną formę przybiera czytanie dzieciom przy wykorzystaniu metody dynamicznych obrazów. Tekst literacki to źródło różnorodnych aktywności dzieci, aby w ich umysłach powstawały szerokie konteksty wynikające z tekstu i pełne jego rozumienie. Podczas czytania dzieci podejmują się różnych aktywności, a nauczyciel inicjuje je na podstawie zadań stawianych do tekstu. Pierwsze zadanie realizuje zawsze sam nauczyciel. Czyta cały tekst, dzieli go na części, które stają się w metodzie konkretnymi sytuacjami edukacyjnymi dla dzieci. Kolejne zadania stawiane do tekstu są już realizowane z dziećmi. Przedszkolaki zatem nie muszą siedzieć zawsze na dywanie czy wokół nauczyciela, aby słuchać. Słuchając, wykonują szereg dodatkowych czynności, które wzmacniając wrażenia, powodują lepsze zrozumienie tekstu oraz dają możliwość spełnienia naturalnej potrzeby wyrażania się poprzez różne formy ekspresji: ruchowo-mimicznej, ruchowo-muzycznej, werbalnej, słowno-muzycznej, muzycznej, plastycznej, konstrukcyjno-technicznej czy zabawowej. Podstawowym aspektem realizacji metody dynamicznych obrazów jest ruch dzieci w przestrzeni oraz taka realizacja każdej sytuacji edukacyjnej, aby istota tekstu literackiego bezpośrednio stała się przyczyną tworzenia dzieł – dynamicznych obrazów, plastycznych lub konstrukcyjnych impresji, a także wypowiedzi dzieci, pomysłów na kolejną zabawę czy innych form wyrazu tworzonych wyłącznie spontanicznie przez same dzieci. Powstałe dzieła służą również do interpretacji tekstu, czytania tekstu ponownie czy twórczego przekształcania tekstu. W trakcie realizacji kolejnych sytuacji edukacyjnych nauczyciel korzysta z pojęć, zwrotów, związków wyrazowych zawartych w tekście, używając ich do komunikacji z dziećmi. 

Odwiedziła mnie żyrafa – zadanie wywoławcze

Zadanie wywoławcze, stawiane do tekstu, może odwoływać się bezpośrednio do tytułu książki czy rozdziału lub przewodniej myśli czytanego fragmentu. Przytoczę dla przykładu tytuł sympatycznej książeczki dla przedszkolaków napisanej przez Stanisława Wygodzkiego Odwiedziła mnie żyrafa1. Wykorzystując ten tytuł, można skierować do grupy przedszkolaków zadanie wywoławcze. W jaki sposób byśmy musieli się przygotować do zabawy, gdyby nagle chciała naszą grupę odwiedzić żyrafa i pobawić się z nami? Krótka humorystyczna rozmowa z dziećmi tworzy pomysł. Dzieci pracujące systemem Edukacja przez ruch bardzo często mażą, kreślą, pląsają, a żeby mazać, przyklejają różnej wielkości papierowe płaszczyzny do podłogi, stołów czy nawet ścian. W oczekiwaniu na żyrafę dzieci wraz z nauczycielem wykonują zadanie wywoławcze. Przyklejają jak najwyżej do ścian czy szafek, za zgodą nauczyciela i we wskazanym miejscu, kartki. To bardzo profesjonalna praca. Trzeba opracować strategię działania, przeliczyć liczbę kartek, oszacować, czy wystarczy miejsca na kartki, podzielić się w pary, aby jedno dziecko trzymało kartkę, a drugie przylepiało narożniki fragmentami taśmy malarskiej itd. Nauczyciel, ku zadowoleniu dzieci, sam przylepia kartki bardzo wysoko, a dzieci podają mu skrawki taśmy malarskiej naprzemiennie. Praca wre, dynamiczny obraz zespołu przedszkolaków przedstawia działanie intencjonalne w przestrzeni, relacje społeczne, współpracę i atmosferę przygotowania do ważnego wydarzenia. Dobrze, gdy w czasie pracy nauczyciel zdradza dzieciom kilka ważnych informacji, które zaczerpnięte są z tekstu, np. żyrafa przyjedzie ze Szczecina, będzie chciała się przewietrzyć, uczesać, wypić kawę. Tajemnicze uśmiechy nauczyciela i wypowiedzi o tym, co żyrafa będzie chciała uczynić, to znak, że nauczyciel będzie się z dziećmi bawił. 
Zadanie wywoławcze w metodzie dynamicznych obrazów to rozpoczęcie zabawy z dziećmi z bezwzględnie koniecznym udziałem nauczyciela. Nauczyciel w tej metodzie bowiem wykonuje wszystkie czynności, które wykonują dzieci. Razem z dziećmi rysuje, wycina, biega, skacze, komunikując się z nimi wybranymi fragmentami tekstu, symbolami zaczerpniętymi z tekstu, a także symbolami, które są zawartością ilustracji z wybranej czytanej książki. Pracując z tekstem literackim w tej metodzie, mówimy o udziale dzieci w tzw. tekście kultury symbolicznej. Tekst literacki jako dzieło pisarza przeznaczone jest do eksploracji, przeżycia, odkrycia, zachwytu, fascynacji przez dzieci i nauczyciela. Zadanie wywoławcze to wprowadzenie przedszkolaków do procesu eksploracji tekstu kultury, zaproszenie do wspólnego badania obrazów zawartych w tekście. „Świat kultury symbolicznej stanowi istotny komponent środowiska, w którym człowiek wzrasta i dzięki któremu może rozwijać się w ciągu całego życia indywidualnego”2. Dzieci wprowadzane do zabaw z tekstem literackim poprzez udział w nich nauczyciela spotykają i eksplorują sztukę razem z nim, przygotowując się do przyszłego pełnego, samodzielnego tworzenia tekstów kultury lub udziału w tekstach kultury. Dlatego tak ważna jest w metodzie dynamicznych obrazów rola nauczyciela, który oczywiście czyta, ale nie tylko. Pracuje dynamicznie razem z dziećmi, tworząc środowisko wielokierunkowej aktywności. Zadanie wywoławcze jako przygotowanie do zdarzenia, które ma nastąpić. W rzeczywistości metodycznej może być traktowane jako swoistego rodzaju praca użyteczna, bo dzięki niej dzieci mogą się dalej bawić, dzięki niej same organizują sobie zabawę. Nauczyciel zachęca dzieci do małej próby, eksperymentu, zbadania, czy wystarczy miejsca w sali, aby żyrafa, tak jak my, mogła sobie pobrykać. Nauczyciel ustawia mała drabinkę przy ścianie, na której wysoko przylepiona została kartka dla żyrafy. Dzieci próbują, biegając po sali, pląsając, skacząc, mazać na kartkach plamki, bo przecież w plamki jest ubrana żyrafa. Nauczyciel stoi przy drabince i od czasu do czasu wywołując imię kolejnego dziecka, zaprasza, aby weszło w rolę żyrafy, która maże na wysokości. Nauczyciel oczywiście asekuruje wchodzące na drabinkę dziecko. Mazanie plamek odbywa się przy skocznej muzyce i trwa tak długo, aż każde dziecko będzie miało możliwość wejść w rolę żyrafy. Same plamki powstają poprzez mazanie między palcem wskazującym a rozwartym kciukiem dłoni ułożonej na kartce. Zatem jedna ręka maże, a druga pomaga w mazaniu poprzez stosowne jej ułożenie. Jaką formę będą miały plamki, nie jest istotne. Dzieci mają prawo mazać zgodnie z ich indywidualną potrzebą wyrażania ekspresji, w tym wypadku: muzyczno-ruchowej i plastycznej. Generalnie, zadanie wywoławcze wprowadza dzieci w atmosferę tekstu literackiego. Dzieci wiedzą, że być może odwiedzi ich żyrafa lub żyrafa odwiedzi kogoś, o kim nauczyciel im opowie albo przeczyta. 

Dynamiczny obraz – karta pracy 

Po wykonaniu zadania wstępnego nauczyciel zachęca dzieci do wykorzystania ich dzieł, pomalowanych plamek. To moment bardzo istotny dla rozwoju dzieci, ponieważ dokonają przekształcenia pomazanej kartki w formę żyrafy. Nauczyciel nie przedstawia dzieciom żadnego wzoru, a jedynie zachęca do poprzecinania kartki w taki sposób, aby zawsze odcięte kawałki papieru były np. trójkątami. Cięcie odbywa się przy skocznej muzyce, dzieci pracują w parach: aby ułatwić sobie cięcie, jedno dziecko trzyma kartkę, a drugie wycina. Z powycinanych skrawków papieru dzieci układają żyrafę i próbują ją umocować na kartce. Nauczyciel także odcina skrawki i układa żyrafę. Jest to istotny element zadania, ponieważ niektóre dzieci potrzebują wsparcia w kompozycji formy żyrafy. Gdy ułożone skrawki papieru przyjmują formę żyrafy, a dzieci rozpoczynają jej przyklejanie, nauczyciel rozpoczyna czytanie tekstu. Okazuje się, że dzieci słuchają go z wielką uwagą, a nawet chcą swój indywidualny obrazek uzupełnić o pewne szczegóły z tekstu, np. dorysowują na grzbiecie żyrafy włosy, gdy słyszą, że żyrafa chciała się uczesać; dorysowują głowę prysznicową, gdy słyszą, iż chciała wziąć prysznic. Czytanie nauczyciela wspomaga pracę dzieci nad wydobyciem takiej formy żyrafy, która pasuje do tej przedstawionej w tekście. Obrazki dzieci są zaskak...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy