Dołącz do czytelników
Brak wyników

Podstawa programowa

13 listopada 2017

NR 20 (Październik 2016)

Poznajemy litery drukowane
Małe i wielkie

0 394

W bieżącym numerze prezentujemy kształcenie umiejętności opisanych w 14. obszarze działalności edukacyjnej przedszkola, określonym w podstawie programowej wychowania przedszkolnego jako: tworzenie warunków do doświadczeń językowych i komunikacyjnych w zakresie reprezentatywnej i komunikatywnej funkcji języka (ze szczególnym uwzględnieniem nabywania umiejętności czytania). Propozycja kształcenia umiejętności: dziecko zna drukowane małe i wielkie litery (z wyłączeniem dwuznaków, zmiękczeń i liter oznaczających w języku polskim samogłoski nosowe).

Nowa podstawa programowa, która będzie realizowana od nowego roku szkolnego, wprowadza inną nazwę obszaru 14., a także poszerza w nim katalog umiejętności, które powinno opanować dziecko kończące edukację przedszkolną. Przy przywróceniu 6. r.ż. jako granicy wieku przedszkolnego koniecznością stało się również przywrócenie umiejętności rozróżniania, nazywania liter drukowanych i pisanych przez absolwentów przedszkola. Już w najmłodszej grupie przedszkolaków należy tworzyć warunki do doświadczeń pozwalających na nabywanie umiejętności czytania (organizowanie różnorodnych zabaw, które ukierunkują zainteresowanie maluchów znakami literowymi, chciałoby się rzec: zainteresowania literami, tak jak każdym innym stanem, zjawiskiem!).

Charakterystyka poziomu rozwoju umiejętności trzylatka

Trudno myśleć, że trzylatek zna litery. Jakiekolwiek. Nie znaczy to jednak, że w tym wieku nie zdarzają się pytania maluchów o tego typu znaki graficzne. W jakich okolicznościach mogą się pojawić? Na przykład w prozaicznej sytuacji czytania dzieciom książeczek. Maluchy, które na co dzień obcują z książką, chociażby podczas czytania przez rodziców przed wieczornym zaśnięciem, znacznie wcześniej zadadzą pytania, co oznaczają poszczególne litery. Czy w przedszkolu zdarzą się sytuacje, które pozwolą dzieciom na poznanie liter drukowanych czy pisanych? Może być ich bardzo wiele, jeśli ukierunkujemy aktywność i poznawanie dzieci na ich oglądanie, identyfikowanie przy okazji wyjaśniania np. znakowania za pomocą symboli literowych miejsc i pomieszczeń przedszkolnych. Sposobem na zwrócenie uwagi na litery jest podpisanie indywidualnych miejsc przechowywania dziecięcych rzeczy w przedszkolu: szafek w szatni, indywidualnych szufladek, kubeczków do płukania zębów. Odczytywanie „globalne” własnych imion to dobry początek, aby w przedszkolu już u najmłodszych dzieci rozwijać poznawanie liter.

Rozwijanie umiejętności w praktyce 
Scenariusz dla dzieci trzyletnich

Temat zajęć: Czytam moje imię!

Cele zajęć:
Dziecko:

  • koncentruje uwagę na słuchaniu utworów literackich ilustrowanych obrazami,
  • interesuje się znakami literowymi,
  • rozumie sens wykorzystywania symboli, np. w znakowaniu miejsc,
  • czyta globalnie swoje imię,
  • aktywnie uczestniczy w proponowanych zadaniach,
  • aktywnie uczestniczy w rozmowach zespołowych

Metody:

  • czynne: udział w zabawie ruchowej, plastycznej,
  • oglądowe: oglądanie inscenizacji utworu literackiego, oglądanie zapisu własnego imienia,
  • słowne: uczestniczenie w rozmowach zespołowych

Środki i pomoce dydaktyczne: inscenizacja utworu Ireny Suchorzewskiej Nasze znaczki, sylwety znaczków, znaczki rozpoznawcze przydzielone dzieciom, ofoliowane etykiety z imionami dzieci, kontury imion, kredki 

Formy pracy: grupowa

Przebieg zajęć:

  • Oglądanie inscenizacji utworu Nasze znaczki.
  •  Rozmowa na temat treści inscenizacji: miejsc, w których umieszczane są znaczki rozpoznawcze (szafki w szatni, materace, indywidualne szafki w sali, wieszaki na ręczniki) i celowości oznakowania tych miejsc.
  • Zabawa dydaktyczna rozwijająca pamięć i słownictwo: „Raz, dwa, trzy, jaki masz… (wypowiadamy imię dziecka) znaczek ty?”
  • Wprowadzenie imion dzieci do czytania globalnego. Nauczycielka informuje dzieci, że pokaże im inny sposób znakowania miejsc, w których maluchy przechowują swoje rzeczy, czyli za pomocą zapisu ich imion. Każde dziecko otrzyma kartonik ze swoim imieniem. Dzieci kolejno będą odczytywać swoje imię.
  • Umieszczenie przez każde dziecko kartonika ze swoim imieniem przy znaczku rozpoznawczym znajdującym się na indywidualnej szafce (szufladzie).
  • Próby odszukiwania własnego imienia w zbiorze imion dzieci z całej grupy. (Ponieważ będzie to pierwsza próba, aby odszukiwanie zakończyło się powodzeniem, proponuję oddzielić imiona dziewczynek i chłopców. Mniejsza liczba kartoników ułatwi odszukiwanie).
  • Zabawa orientacyjno-porządkowa: „Raz wesoło, a raz…” – dzieci swobodnie poruszają się po sali z kartonikiem ze swoim imieniem. Na hasło np. „wesoło!” – zatrzymują się i „wesoło” wypowiadają swoje imię. Proponujemy zadanie o różnym zabarwieniu emocjonalnym.
  • Chętne dzieci – kolorowanie kartonika ze swoim imieniem. Przyklejenie np. na krzesełko, które zajmuje dziecko przy stoliku. 


Charakterystyka poziomu rozwoju umiejętności czterolatka 

W świecie czterolatka wszystko jest ciekawe i intrygujące. Dotyczyć to może także liter, o które dziecko często pyta. 
Z praktyki wiadomo, że zdarzają się czterolatki, które nie tylko znają poszczególne litery, ale podejmują próby odczytywania napisów, wyrazów. To duże wyzwanie dla nauczyciela, aby podtrzymywać i rozwijać tę umiejętność. Większość dzieci jednak potrzebuje ukierunkowania zainteresowania poznawaniem liter. Nie róbmy tego w sztucznych sytuacjach, ale wykorzystujmy obecność znaków literowych w różnych miejscach, które także odwiedza dziecko.

Rozwijanie umiejętności w praktyce 
Scenariusz dla dzieci czteroletnich

Temat zajęć: Znak drogowy… Z literą!

Cele zajęć: 
Dziecko:

  • potrafi słuchać utworów literackich,
  • poznaje zasady ruchu drogowego,
  • aktywnie uczestniczy w proponowanych zadaniach,
  • poznaje kształty liter, 
  • aktywnie uczestniczy w rozmowach zespołowych

Metody:

  • czynne: udział w zabawach ruchowych, konstrukcyjnych,
  • oglądowe: oglądanie znaków drogowych,
  • słowne: słuchanie recytacji wiersza, uczestniczenie w rozmowie na temat treści utworu, zasad przechodzenia przez jezdnię, parkowania aut

Środki i pomoce dydaktyczne: wiersz Heleny Bechlerowej Kto przechodzi przez ulicę, szarfy (czerwone, zielone – po jednej dla każdego dziecka), krążki papierowe (czerwone i zielone), bębenek, znaki drogowe – „Parking”, arkusze niebieskiego papieru, białe kształty litery „P”, klej, pędzelki

Formy pracy: grupowa

Przebieg zajęcia:

  • Słuchanie recytacji wiersza Kto przechodzi przez ulicę.
  • Rozmowa na temat treści wiersza, zasad przechodzenia przez jezdnię.
  • Inscenizowanie sposobu przechodzenia przez jezdnię przy wykorzystaniu tekstu utworu.
  • Zabawa ruchowa bieżna: „Samochody jadą – samochody ustawiają się na parkingu”. Dzieci zostają podzielone na dwa zespoły. Jedne otrzymują szarfy w kolorze zielonym, a maluchy z drugiego zespołu – w kolorze czerwonym. Przy akompaniamencie wystukiwanym na bębenku, „samochody” jadą. Gdy akompaniament milknie, „samochody” ustawiają się w garażach; dzieci z czerwonymi szarfami ustawiają się w miejscach oznakowanych czerwonymi krążkami; dzieci z zielonymi szarfami – w miejscach oznakowanych krążkami zielonymi.
  • Zaproszenie dzieci na spacer w celu obejrzenia miejsc przeznaczonych do parkowania samochodów.
  • Obserwacja miejsc parkingowych i sposobu ich oznakowania podczas spaceru.
  • Wyjaśnienie dzieciom, że za pomocą oglądanego znaku, na którym umieszczona jest litera „P”, oznacza się miejsca do parkowania aut. Ustalenie celowości wyznaczania miejsc parkingowych.
  • Po powrocie do przedszkola – powtórne oglądanie znaku „parking”. Powtórzenie, że na znaku znajduje się litera „P” jak „parking”.
  • Powtórzenie zabawy „Samochody jadą – samochody ustawiają się na parkingu”. Tym razem miejsca parkingowe zostają oznakowane znakiem drogowym „parking”. 
  • Zabawa rozwijająca słuch fonematyczny: „Co słyszysz na początku słowa (wyrazu)?” – pasy, pojazd, policjant.
  • Naklejanie na arkusz niebieskiego papieru kształtu litery „P”.
  • Chętne dzieci – konstruowanie ulicy z drewnianych klocków.

Charakterystyka poziomu rozwoju umiejętności pięciolatka

W wieku pięciu lat nauka czytania, podobnie jak w młodszych grupach wiekowych, ma nadal charakter mimowolny, okolicznościowy i okazjonalny. Jednak znaczny rozwój procesów orientacyjno-poznawczych i intelektualnych pozwala pięciolatkowi na odbiór informacji, ich przechowywanie, 
a także przetwarzanie. Wzrasta też samodzielność i potrzeba bycia niezależnym od dorosłych. Dziecko w tym wieku ma też szerokie zainteresowania, znacznie wykraczające poza najbliższe otoczenie. Bogata wyobraźnia i fantazja pozwalają pięciolatkowi na przekraczanie granic rzeczywistości i swobodne manipulowanie zdobytymi doświadczeniami. Warto wykorzystać tę cechę pięciolatków w toku nabywania przez nich nowego języka, jakim jest język pisany. Poprzez używanie języka jako tworzywa do zabaw twórczych warto kształtować ich gotowość do nauki czytania w aspekcie słownikowo-pojęciowym. W przyszłości zaprocentuje to wysokim poziomem umiejętności czytania w płaszczyźnie krytyczno-twórczej.

Rozwijanie umiejętności w praktyce 
Scenariusz dla dzieci pięcioletnich 

Temat zajęć: Bunt literek, czyli co by było, gdyby literki zniknęły?

Cele zajęć:
Dziecko:

  • doskonali słuch fonematyczny,
  • poznaje cechy dystynktywne litery „o, O”,
  • kojarzy małe i wielkie litery alfabetu z jej odpowiednikiem dźwiękowym,
  • rozwija wyobraźnię twórczą, snując domysły i przypuszczenia na temat pytań otwartych „Co by było, gdyby…?”,
  • doskonali sprawność manualną,
  • uczy się pracować w zespole, dostrzegając zalety wspólnego wysiłku

Metody:

  • czynne: wycinanie obrazków ze starych czasopism i przyklejanie ich na sylwecie domku; ozdabianie konturów litery „o, O”,
  • słowne: wysłuchanie i omówienie utworu literackiego Doroty Wierzbickiej W Abecadłowie, czyli bunt literek; dobieranie rymów w utworze Małgorzaty Strzałkowskiej Przetwory; recytacja z różną intonacją początkowego fragmentu rymowanki Strzałkowskiej,
  • oglądowe: oglądanie ilustracji w książce; wyszukiwanie w sali ukrytych literek; wyszukiwanie w czasopismach i ulotkach obrazków na określoną głoskę i przyporządkowanie ich do odpowiedniej litery na sylwecie domku

Formy pracy: zbiorowa, zespołowa, zróżnicowana

Środki i pomoce dydaktyczne: książeczka W Abecadłowie, czyli bunt literek Wierzbickiej; sylwety domków z inicjałami mieszkańców Abecadłowa; klej, nożyczki, stare czasopisma dla dzieci i ulotki reklamowe; arkusze szarego papieru z wyrysowanymi konturami wielkiej i małej litery „o”; farby plakatowe, połówki owoców do stemplowania, plastelina, wycinanki, kontury owoców, ołówki; karta poetycka formatu A3 z tekstem wiersza Strzałkowskiej oraz kserokopie A4 karty poetyckiej dla każdego dziecka; karty literowo-obrazkowe rozwieszone w całej sali; owoce, tacki, nożyki, słoje, cukier, dzbanek z wodą

Przebieg zajęć:

  • „Co by było, gdyby zniknęły wszystkie literki?” – swobodne wypowiedzi dzieci na pytanie otwarte zadane przez nauczycielkę w celu pobudzenia ich ciekawości i aktywności.
  • W Abecadłowie, czyli bunt literek – wysłuchanie opowiadania Wierzbickiej, oglądanie ilustracji do książeczki. Omówienie z pięciolatkami wydarzeń, jakie nastąpiły w Abecadłowie w celu aktywizacji ich pamięci słownej: „Kto był mieszkańcem Abecadłowa?”, „Dlaczego literki się zbuntowały?”, „Co wydarzyło się w miasteczku, gdy zniknęły kolejno literki?”, „Czy ta historia zakończyła się szczęśliwie?”.
  • „Tropimy zbiegłe literki” – nauczycielka mówi dzieciom, że uciekinierów z Abecadłowa można jeszcze wytropić w naszej sali, więc dzieci się rozchodzą, by odnaleźć rozwieszone przed zajęciami w różnych miejscach sali karty obrazkowo-literowe. 
  • „Ukryte literki” – prowadząca pokazuje dzieciom złożone kartki A4 z napisanymi literami, dzięki złożeniu pewne fragmenty liter są widoczne, a reszta – schowana. Zadaniem dzieci jest domyślić się po widocznym fragmencie, jak litera ukryła się na kartce.
  • „Z Abecadłowa odeszła literka „o” – nauczycielka lamentuje, że w Abecadłowie nie ma już zdrowych owoców, które dostarczają jego mieszkańcom witamin, zniknęły też ołówki, którymi dzieci uczyły się pisać literki, nie ma owiec, orzechów, ogórków i okulistów, którzy wypisują recepty na okulary. Pyta dzieci, dlaczego?
  • „O – jak owoce” – polisensoryczne zabawy z...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy