Dołącz do czytelników
Brak wyników

Podstawa programowa

28 maja 2018

NR 37 (Maj 2018)

„Podstawa tkwi w programie”. Program wychowania przedszkolnego w kontekście nowej podstawy

0 387

Opracowanie i opublikowanie nowej podstawy wychowania przedszkolnego jest aktem sprawczym, którego rzeczywista moc jest uzależniona od wdrożenia jej w praktykę nauczycielską. Zapewne proces zmiany zainicjowany nowym prawem oświatowym wymaga dyskusji wokół tego, co ma się zmienić, co natomiast jest dobrym doświadczeniem, które należy uobecnić w koncepcji pracy opierającej się na nowej podstawie.

Awers i rewers zmiany

Wydaje się, że zmiana, reforma to zaklęcia, wokół których wciąż kumulujemy duży wysiłek, tworzymy kolejne zapisy, aby zadośćuczynić formalnym wymogom. W teczkach gromadzą się kolejne i kolejne wersje programów, planów. Co jednak naprawdę zmienia się w naszej pracy? Jak głęboko modyfikujemy nasze działania? Czy rozpoznanie nowych dokumentów prawnych nie pozostaje jedynie na poziomie wymagań szczegółowych i tradycyjnej rozterki: „uczymy liter czy nie”? 
Obowiązująca od 2017 roku podstawa wychowania przedszkolnego – mamy taką nadzieję – ma kreatywną moc przeobrażania rzeczywistości i nie da się ograniczyć jedynie do formalnych zapisów w biurokratycznych zapędach. Autorom bardzo zależy, aby wokół tego dokumentu były prowadzone rzeczywiste rozmowy, których efektem będą interpretacje – zgodne z założeniami dokumentu i współbrzmiące ze stylem pracy nauczyciela oraz potrzebami dziecka.
Taka interpretacja jest nieodzowna, zwłaszcza w rzeczywistości, w której praktyka nie znajduje jednoznacznego i silnego wsparcia ze strony pedagogiki akademickiej, której przedstawiciele dokonują krytycznej autorefleksji, wskazując na oddalenie od rzeczywistości i niemożność „integracji języków” tych dwóch rzeczywistości.
Co właściwie jest nośnikiem trwałych i powtarzalnych wzorów kształcenia, wychowania i oświaty jako podsystemu społecznego? Na pewno nie jest nim naukowa pedagogika akademicka, oskarżana o oderwanie od życia, codzienności i wyzwań teraźniejszości i o to, że opanowawszy główny nurt myślenia o edukacji, zepchnęła na margines żywą myśl kreowaną przez badania jakościowe i „pedagogikę alternatywną”. Moim zdaniem, nie jest ona owym przenośnikiem trwałości wzorów edukacyjnych nie tylko dlatego, że jest oderwana od rzeczywistości, jest nieprzekładalna na zadania oświatowe, kształceniowe i wychowawcze, ale dlatego bardziej jeszcze, że pedagogika naukowa wcale nie leży w głównym nurcie refleksji nad edukacją.1
Ten prowokacyjny głos wzmocnił w nas przekonanie, że jako środowisko praktyków powinniśmy szukać wsparcia w świecie nauki, aby nasze nauczycielskie działania tworzyły klarowną, spójną koncepcję, co pozwoli nam na odpowiedź nie tylko na pytanie: „Co robię?”, ale też: „Dlaczego to robię?” i „Dokąd zmierzam z moimi wychowankami?”.
W tworzeniu podstawy wychowania przedszkolnego odwołaniem naukowym stała się koncepcja pedagogiczna prof. Ryszarda Więckowskiego. Humanistyczny i fenomenologiczny aspekt tej pedagogiki ma swoje odzwierciedlenie zarówno w konstrukcji dokumentu, jak i w zapisach ogólnych oraz szczegółowych. 
Wzmocnieniem dla przyjętej koncepcji pedagogicznej podstawy wychowania przedszkolnego stają się zapisy w prawie oświatowym, które m.in. nakładają na system oświatowy zapewnienie wychowania rozumianego jako:

  1. wspieranie dziecka w rozwoju ku pełnej dojrzałości w sferze fizycznej, emocjonalnej, intelektualnej, duchowej i społecznej, wzmacniane i uzupełniane przez działania z zakresu profilaktyki problemów dzieci i młodzieży.2

Świadomy wybór…

Świadome uczenie zobowiązuje nas do świadomych wyborów programów, pomocy dydaktycznych. Świadomy wybór oznacza m.in. rozpoznanie założeń filozoficznych, pedagogicznych i psychologicznych programu. Rozpoznanie, czy rzeczywiście cele, ich sformułowanie, pozwalają na osiągnięcie celu ogólnego zapisanego w podstawie wychowania przedszkolnego, czyli: wsparcie całościowego rozwoju dziecka. Wsparcie to realizowane jest przez proces opieki, wychowania i nauczania – uczenia się, co umożliwia dziecku odkrywanie własnych możliwości, sensu działania oraz gromadzenie doświadczeń na drodze prowadzącej do prawdy, dobra i piękna. W efekcie takiego wsparcia dziecko osiąga dojrzałość do podjęcia nauki na pierwszym etapie edukacji.
Program, realizując zasadę zgodności z podstawą wychowania przedszkolnego, ma odzwierciedlać i pokazać sposób realizacji zadań przedszkola, uwzględniając cele rozwoju w czterech sferach rozwojowych dziecka: emocjonalnej, społecznej, fizycznej, poznawczej. Natomiast w sposobie osiągania celów wskazywać na integrację tychże sfer, integrację metodyczną z wykorzystaniem poszczególnych strategii oraz integrację tematyczną.
Przyjęcie programu wychowania przedszkolnego jest aktem nadania naszej placówce specjalnego charakteru, dookreśleniem kierunku i kontekstu działania. Paradoks tej sytuacji polega na tym, że jednocześnie deklarujemy współistnienie w ogólnopolskim systemie oświatowym oraz wskazujemy na to, co nas charakteryzuje i wyróżnia jako środowisko lokalne czy indywidualne osoby. W tym kontekście korzystne staje się podjęcie próby tworzenia własnego programu lub modyfikacji dostępnych (szczegółowo przeanalizowanych) programów, aby „wyprofilować je” do potrzeb naszej grupy.
Program nauczania w liniowej koncepcji nauczania możemy zdefiniować jako „plan działań, czyli dokument wskazujący strategie osiągania założonych celów albo rezultatów”3. Tak rozumiany program odpowiada podejściu behawiorystycznemu i obejmuje „początek, koniec i proces (lub sposoby), dzięki czemu można kroczyć od stanu początkowego do końcowego”4. Poddajemy jednak refleksji Czytelników, czy łatwiej, pełniej nie da się przetransponować założeń i zapisów nowej podstawy wychowania przedszkolnego na program, który można zdefiniować szeroko jako „zajmowanie się doświadczeniami wychowanka”. Doświadczeniami, czyli przeżyciem przez dziecko dynamicznej sytuacji, na którą składa się to, czego i jak się uczy, środowisko, działania dziecka i nauczyciela, relacje, emocje, potrzeby.
W takie rozumienie programu wpisuje się np. propozycja Doroty Dziamskiej i Marzeny Buchnat pt. Zbieram, poszukuję, bad...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy