Dołącz do czytelników
Brak wyników

Podstawa programowa

9 stycznia 2019

NR 43 (Styczeń 2019)

Implementacja podstawy programowej

510

Wdrażanie podstawy programowej wychowania przedszkolnego to proces długofalowej pracy dyrektora przedszkola i nauczycieli. Nie zaczyna się i nie kończy jednym szkoleniem. Wprowadza do pracy przedszkola refleksję i dyskusję dotyczącą warsztatu pracy, jej dokumentowania oraz tworzy formy przekształcania stylu pracy przedszkola w kierunku realizacji potrzeb i oczekiwań poznawczych współczesnych dzieci.

Wdrażanie podstawy programowej jako koncepcji, na której opierać się powinna praca każdego przedszkola w Polsce, pozornie jest zadaniem łatwym. Oto autor programu wychowania przedszkolnego, uwzględniając koncepcję zawartą w podstawie programowej, tworzy nauczycielom tzw. program wychowania przedszkolnego, dyrektor placówki zatwierdza go do realizacji, a nauczyciele realizują. 
Dlaczego zatem w rzeczywistości praca niektórych nauczycieli odbiega znacznie od koncepcji zawartej w podstawie programowej, a dyrektorzy w ramach tzw. nadzoru pedagogicznego zarzucają nauczycieli dodatkową pracą, np. nakazując oznaczanie bieżącej pracy w dzienniku zajęć z odnośnikami numerycznymi do podstawy programowej? Dlaczego młodzi nauczyciele, pisząc scenariusze (konspekty) swoich zajęć, zamiast czynić to w sposób jak najbardziej prosty, przejrzysty i jednoznaczny, wypisują nieadekwatne do rzeczywistości zapisy, które swymi korzeniami sięgają wyłącznie dydaktyki ogólnej z czasów prof. W. Okonia? Dlaczego nikt z nadzoru pedagogicznego nie zauważa, iż dawno koncepcja przedszkola odbiegła od tradycyjnych wzorców i rozwinęła się zgodnie z nurtami współczesnej pedagogiki? Dlaczego wreszcie nauczyciele permanentnie się doszkalają na warsztatach i innych formach doskonalenia zawodowego, uczą się tzw. metod aktywizujących, ale zapis tego, co robią z dziećmi, wrzucają do sztywnej formuły trzech metod: czynnej, słownej, oglądowej, a także form: indywidualnej, grupowej, zbiorowej? 
Bardzo trudno jest wytłumaczyć to niepokojące zjawisko. Zapewne swój udział – i to duży – w zakorzenianiu źle rozumianej tradycji dydaktycznej mają tutaj wydawnictwa, które szybko przygotowując pakiety edukacyjne, nie zastanawiają się nad faktyczną funkcją podstawy programowej i zawartą w niej koncepcją; tworząc do pakietów poradniki metodyczne, kierują się obiegowymi, powszechnymi praktykami, a nie zasadami dydaktyki, istotą metodologiczną, specyfiką danej metody, którą nauczyciel pracuje, czy samą podstawą programową.

POLECAMY

Rozumienie podstawy programowej

W podstawie programowej wychowania przedszkolnego skonstruowanej w 2008 roku na potrzeby reformy, w wyniku której dziecko sześcioletnie miało uczyć się w szkole, pierwsza jej część zawierająca tzw. cel ogólny była bardzo rozbudowana. Zawierała 10 celów ogólnych wychowania przedszkolnego. Cele te sformułowane były raczej jak zadania do realizacji, a nie rzeczywiste cele do osiągnięcia, natomiast zostały w tamtą podstawę programową wpisane jako cele wychowania przedszkolnego. Zatem każdy scenariusz (konspekt) zajęć w tamtych czasach w zakresie celu ogólnego mógł zawierać wybrane propozycje z dziesięciu podanych w podstawie programowej lub więcej, gdy autor programu takie cele ogólne przedstawił1.
Obecna podstawa programowa, której koncepcja oparta jest na holistycznej i konstruktywistycznej wizji rozwoju małego człowieka, zakłada jeden cel ogólny wychowania przedszkolnego – jest nim wsparcie całościowego rozwoju podczas wszelkich zajęć i form pracy z dzieckiem2.
To uproszczenie jest jednocześnie wskazówką dla nauczyciela, iż przedszkole to miejsce ogólnorozwojowych zajęć i propozycji pracy z dziećmi, a nie miejsce realizacji ambicji przedmiotowych osób dorosłych. Jeżeli cel ogólny jest jeden, to każdy zapis zajęć w postaci konspektu (scenariusza) zawierać powinien tylko jeden cel ogólny, adekwatnie do zapisów podstawy programowej, chyba że autor realizowanego w przedszkolu programu wychowania przedszkolnego ten jeden cel ogólny rozpisał inaczej, czego jednak nie zauważyłam w obecnych programach. 

Przykład3 
Konspekt zajęć – starsze przedszkolaki 
Temat: Mróz na szybie – zimowe czary
Cel: Wsparcie całościowego rozwoju dziecka na podstawie zabaw z tekstem literackim pt. Wróble i mróz A. Galicy
Zwróćmy zatem uwagę na własne zapisy w konspektach (scenariuszach) i nie wymyślajmy celów ogólnych, których nie ma, implementując jednocześnie obowiązującą podstawę programową. 
Z celu ogólnego wychowania przedszkolnego wynika kolejne uproszczenie zapisów w konspektach (scenariuszach). Jeżeli przedszkole to miejsce ogólnorozwojowych zajęć wspierających rozwój dziecka jednocześnie w fizycznym, emocjonalnym, społecznym i poznawczym obszarze, to zajęcia mają formę zintegrowanej aktywności dzieci. W takiej zintegrowanej zabawie zawsze występują niejako automatycznie trzy formy pracy: zbiorowa, grupowa, indywidualna. Zatem nie trzeba w konspekcie (scenariuszu) wypisywać tychże form, bo jest to oczywiste, że zawsze one występują. W zajęciach zintegrowanych zawsze występują wszystkie formy pracy, uzależnione od potrzeb i oczekiwań dzieci, a także od ich kondycji psychofizycznej. Ten klasyczny zapis form pracy nie ma żadnego znaczenia dla przebiegu zajęć, a dotyczy tak naprawdę późniejszego etapu edukacji, na którym pojawia się kształcenie przedmiotowe. Jest to bardzo dziwne zjawisko, tym bardziej że zintegrowany charakter uczenia dzieci jest już w systemie polskiej edukacji wiele lat, nie wyłącznie w przedszkolu, także w klasach I–III. 
Może warto przy okazji kolejnej rady pedagogicznej porozmawiać o ewolucji zapisów w dokumentacji przedszkola w odniesieniu do stosownych aktów normatywnych, aby zafunkcjonowały w przedszkolu takie ich formy, które są adekwatne do bieżących rozwiązań prawnych. 
Kolejnym problemem powtarzającym się permanentnie w wielu przedszkolach jest zamiłowanie do rozwlekłego zapisywania zajęć w dziennikach zajęć z uwzględnieniem odnośników numerycznych do podstawy programowej. Pomijam fakt, że jest to katorżnicza praca, która nie ma umocowania prawnego, czyli przedszkola czynią to na własne życzenie, ale jest jednocześnie absurdalna. Jeżeli nauczyciel, bawiąc się z trzylatkiem, organizuje mu doświadczenia słuchowe, aby w przyszłości na ich podstawie ukształtowała się mowa dziecka, to nie mogę zapisać w dzienniku...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy