Dołącz do czytelników
Brak wyników

Podstawa programowa

9 listopada 2017

NR 15 (Marzec 2016)

Gdy dobrze popatrzę… wszystko zobaczę!

604

W bieżącym numerze prezentujemy kształcenie umiejętności opisanych w czternastym obszarze działalności edukacyjnej przedszkola, określonym w podstawie programowej wychowania przedszkolnego jako: kształtowanie gotowości do nauki czytania i pisania. Propozycja kształcenia umiejętności: dziecko potrafi uważnie patrzeć (organizuje pole spostrzeżeniowe), aby rozpoznać i zapamiętać to, co jest przedstawione na obrazkach.

Bardzo ważnym zadaniem związanym z przygotowaniem do nauki czytania i pisania jest doskonalenie percepcji wzrokowej, a w szczególności procesu analizy i syntezy wzrokowej i pamięci wzrokowej, u których podstaw leżą procesy spostrzegania wzrokowego. Dziecko w wieku przedszkolnym ujmuje zazwyczaj przedmioty i sytuacje jako całość. Patrząc na obrazek, odpowie bez zastanowienia, że widzi plażę i bawiące się dzieci, a zapytane o szczegóły, będzie wnikliwie oglądać poszczególne fragmenty obrazka, a więc dokona analizy. Dobrze wykształcone procesy analizy i syntezy wzrokowej nie tylko ułatwiają orientację w codziennym życiu, ale ułatwiają proces nabywania umiejętności czytania i pisania. Dostrzeganie i określanie różnic pomiędzy różnego rodzaju przedmiotami, obrazkami, symbolami graficznymi to najlepsza droga do wyodrębniania liter poprzez zauważenie bardzo niekiedy nieznacznych różnic między nimi. Proces spostrzegania i dokonywania analizy i syntezy wzrokowej jest rozwijany w różnorodnych sytuacjach życia przedszkolnego, takich jak codzienna zabawa, prace samoobsługowe, porządkowanie zabawek, segregowanie materiałów przyrodniczych, a nie tylko podczas zajęć dydaktycznych. Istotną rolę odgrywają tu też zabawy konstrukcyjne, układanki, mozaiki, układanie i konstruowanie dowolne oraz w przypadku dzieci starszych również według wzoru, z uwzględnieniem kompozycji asymetrycznej i abstrakcyjnej. Sprzyjają one nie tylko doskonaleniu percepcji wzrokowej, ale ćwiczą także pamięć wzrokową i zdolność do dostrzegania wzajemnych stosunków, jakie zachodzą pomiędzy poszczególnymi elementami. Zajęcia te ćwiczą także pamięć wzrokową i zdolność do dostrzegania wzajemnych stosunków, jakie zachodzą pomiędzy poszczególnymi elementami. Podobną rolę może odgrywać układanie obrazków z części, których liczba stopniowo powinna wzrastać, a treść obrazków od pojedynczych elementów coraz bardziej powinna się komplikować. Zbliżoną rolę ma oglądanie przez dzieci i porównywanie wszelkich ilustracji, historyjek obrazkowych, fotografii. Podczas oglądania, podobnie jak w procesie odczytywania tekstu, dziecko koncentruje uwagę nie tylko na obrazie czy elemencie aktualnie oglądanym, lecz powraca myślą do tego, co widziało uprzednio, porównuje widziany obraz z dotychczasowym doświadczeniem. Jednak organizując sytuacje dydaktyczne, należy pamiętać, by w określaniu różnic i podobieństw między przedmiotami przechodzić stopniowo od operacji na konkretnych przedmiotach do ich wyobrażeń w postaci rysunków (obrazów graficznych), a następnie do coraz bliższych abstrakcji – symboli. Pamiętać też trzeba, że rozwój spostrzegania kształtów graficznych jest uzależniony od stopnia ich skomplikowania.

POLECAMY

Dostrzeganie i określanie różnic pomiędzy różnego rodzaju przedmiotami, obrazkami, symbolami graficznymi to najlepsza droga do wyodrębniania liter poprzez zauważenie niekiedy bardzo nieznacznych różnic między nimi. 

 

Charakterystyka poziomu rozwoju umiejętności trzylatka

Spostrzeganie najmłodszego przedszkolaka ma charakter jeszcze nieukierunkowany. Związane jest to oczywiście z małą koncentracja uwagi i jej mimowolnym charakterem. Stąd konieczne jest prowadzenie różnych ćwiczeń, zabaw, które w pierwszej kolejności rozwijałyby organizację pola spostrzeżeniowego, tak aby dziecko potrafiło skupiać uwagę na obserwowanym przedmiocie, ilustracji, dostrzegać ich szczegóły, wskazywać różnice, jeśli zostaną wprowadzone.

Rozwijanie umiejętności w praktyce Scenariusz dla dzieci trzyletnich

Temat zajęć: Patrzę na świat… I staram się wszystko widzieć.

Cele zajęć:
Dziecko:

  • potrafi koncentrować uwagę na obserwowanych przedmiotach, zjawiskach, osobach, 
  • potrafi skupić wzrok na oglądaniu ilustracji,
  • dostrzega brak elementów wcześniej eksponowanych,
  • rozumie funkcję wzroku i innych zmysłów,
  • aktywnie uczestniczy w proponowanych zabawach

Metody:

  • czynne: udział w zabawie ze śpiewem, plastycznej, udział w zabawach rozwijających sensorykę,
  • oglądowe: oglądanie ilustracji, ćwiczenie spostrzegawczości, analizy i syntezy wzrokowej,
  • słowne: uczestniczenie w rozmowie na określony temat, słuchanie wypowiedzi nauczycielki

Forma pracy: grupowa

Środki i pomoce dydaktyczne: worek z zabawkami, akcesoriami, np. pluszowy królik, wiklinowy koszyczek, metalowy samochód, klocek, opaska na oczy z tkaniny, ilustracja tematyczna Wiosenny obrazek skomponowana z ruchomych elementów; trawa, wiosenne kwiaty, ptaki, króliki, ptasie gniazda, arkusz kartonu z okienkami do przysłonięcia ilustracji, kontury ilustracji przebiśniegi (format A4), farby (żółta, zielona, brązowa), pędzle, pojemniki z wodą, ceraty, szmatki

Przebieg zajęć:

  • Nauczycielka poleca dzieciom, aby popatrzyły prosto w jej oczy i odpowiedziały po chwili „Jakie oczy ma Pani?” (nie chodzi w tym poleceniu o konkretne cechy, spostrzeżenia, tylko o skupienie wzroku na określonych elementach).
  • Rozmowa na temat funkcji oczu – „Do czego potrzebne są nam oczy?”.
  • Ćwiczenie rozwijające wrażenia sensoryczne – „Rozpoznaj zabawkę… po dotyku!”, „Rozpoznaj kolegę, który cię woła, po jego głosie!”. Dzieci uczestniczące w ćwiczeniu mają oczy zasłonięte opaską. Nauczycielka uświadamia maluchom, jak ważną rolę pełni wzrok, i wskazuje na rolę innych zmysłów wspomagających poznawanie i rozpoznawanie otoczenia.
  • Ćwiczenie rozwijające analizę i syntezę wzrokową: „Jaki rysunek częściowo ukrywa okienko?”. Nauczycielka wskazuje tablicę, na której jest umieszczona ilustracja zasłonięta kartonem z okienkami. Nauczycielka kolejno odkrywa okienka, w których są prezentowane fragmenty elementów ilustracji, np. przebiśniegi, ptasie gniazdo, słońce, królik, jaskółka… Dzieci próbują odgadnąć, co znajduje się w kolejno otwieranym okienku. Po odsłonięciu wszystkich okienek, nauczycielka odkrywa całość ilustracji.
  • Ćwiczenie rozwijające spostrzegawczość: „Czego brakuje na ilustracji?”. Dzieci oglądają całość ilustracji, wypowiadają się na temat tego, co przedstawia, następnie zasłaniają oczy. Nauczycielka zabiera jeden ruchomy element ilustracji, np. przebiśniegi, słońce itp. Dzieci po chwili odsłaniają oczy i odpowiadają, jaki element ilustracji został zabrany.
  • Zabawa ilustracyjna ze śpiewem poznanej piosenki Słonko.
  • Zabawa plastyczna: „Malujemy przebiśniegi”. Dzieci kolorują farbami ilustrację przebiśniegów.

Charakterystyka poziomu rozwoju umiejętności czterolatka

Spostrzeganie czterolatka poddawanego stymulacji poprzez organizowanie różnorodnych ćwiczeń i zabaw ma nieco bardziej usystematyzowany charakter niż dziecka trzyletniego. Niemniej jednak przedszkolak czteroletni wciąż charakteryzuje się uwagą mimowolną, globalnym spostrzeganiem otoczenia. Ukierunkowywanie „patrzenia” przez dziecko sprawi, że coraz lepiej i szybciej będzie dokonywało analizy i syntezy wzrokowej, a jego spostrzeganie będzie wykazywało dwubiegunowość – od globalnego do synkretycznego. To ostatnie niezwykle istotne w przygotowywaniu do nauki czytania i pisania, pozwalać będzie bowiem na dostrzeganie szczegółów w kształtach różnych elementów i znaków.


Rozwijanie umiejętności w praktyce 
Scenariusz dla dzieci czteroletnich

Temat zajęć: Coraz cieplej…

Cele zajęć:
Dziecko:

  • potrafi koncentrować uwagę na obserwowanych przedmiotach, zjawiskach, osobach, 
  • potrafi skupić wzrok na oglądaniu ilustracji, dostrzega różnice między ilustracjami, między prezentowanymi elementami,
  • doskonali spostrzegawczość; analizę i syntezę wzrokową,
  • poszerza wiedzę na temat pór roku,
  • dostrzega żart w zjawiskach, żart sytuacyjny; rozwija poczucie humoru,
  • uczestniczy w pracy w parze,
  • aktywnie uczestniczy w proponowanych zabawach

Metody:

  • czynne: segregowanie ilustracji przedstawiających pory roku, układanie puzzli o tematyce wiosennej, udział w zabawie ruchowej, plastycznej, układanie domina,
  • oglądowe: oglądanie ilustracji – pory roku, określanie różnic miedzy nimi, ćwiczenia spostrzegawczości, 
  • słowne: uczestniczenie w rozmowie na określony temat, słuchanie wypowiedzi nauczycielki, słuchanie piosenki o tematyce wiosennej

Formy pracy: grupowa, w parach

Środki i pomoce dydaktyczne: ilustracje przedstawiające pory roku, wielkoformatowe puzzle o tematyce wiosennej, ilustracja bazowa puzzli i ilustracja różniąca się kilkoma szczegółami, wiosenne domino, piosenka Wiosenny walczyk, ilustracje „wiosenne żarty”, arkusze papieru, pasmanteria, elementy nawiązujące do tematyki wiosennej, czasopisma, klej, pędzelki do kleju, miseczki na klej

Przebieg zajęć:

  • „Segregujemy ilustracje o porach roku”. Nauczycielka prezentuje ilustracje przedstawiające pory roku. Dzieci odkładają ilustracje o tematyce wiosennej. Następnie uzasadniają, dlaczego uważają, że te pozostawione są ilustracjami o tematyce wiosennej. 
  • Ćwiczenia analizy i syntezy wzrokowej:
  1. układanie na tablicy wielkoformatowych puzzli o tematyce wiosennej,
  2. odszukanie wśród ilustracji takiej samej, jak ilustracja puzzli, 
  3. wskazanie różnic pomiędzy dwoma ilustracjami (ilustracją taką, jak ilustracja bazowa puzzli i nową ilustracją).
  • Ćwiczenie spostrzegawczości: „Wiosenne domino”. Dzieci otrzymują po jednym kartoniku gry domino. Kartonik rozpoczynający grę kładzie dziecko, które zostanie wskazane przez nauczycielkę w wyniku recytowanej wyliczanki. Każde dziecko, które będzie dokładać swój kartonik domina, określa powód dołożenia (pasują elementy i ich liczba).
  • Słuchanie piosenki Wiosenny walczyk śpiewanej przez nauczycielkę.
  • Zabawa inhibicyjno-incytacyjna przy piosence Wiosenny walczyk. Dzieci dobierają się w pary. Gdy nauczycielka śpiewa piosenkę, dzieci tańczą walczyka. Gdy przestaje śpiewać, dzieci „zastygają” w bezruchu.
  • „Wiosenne żarty” – oglądanie ilustracji:
  1. zwierzęce hybrydy – określanie, jakie zwierzęta je tworzą, np. zając i jaskółka, żaba i bocian, kurczak i bocian itp., 
  2. dziwnych zjawisk: ptasie gniazdo w kapeluszu, kwiat rosnący kielichem kwiatowym w dół, słońce w kolorze trawy itp.
  • Tworzenie ilustracji wiosennej – praca w parach: wycinanie i naklejanie elementów z czasopism, wykorzystanie gotowych elementów pasmanteryjnych, koralików.
  • Ekspozycja prac. Dzielenie się spostrzeżeniami na temat pracy w parze z kolegą. 

Spostrzeganie czterolatka poddawanego stymulacji poprzez organizowanie różnorodnych ćwiczeń i zabaw ma nieco bardziej 
usystematyzowany charakter niż dziecka trzyletniego. Niemniej jednak przedszkolak czteroletni wciąż charakteryzuje się uwagą mimowolną, globalnym spostrzeganiem otoczenia.

 
Charakterystyka poziomu rozwoju umiejętności pięciolatka 

Dotychczasowa własna działalność rysunkowa i konstrukcyjna dzieci pięcioletnich oraz gromadzone dzięki niej doświadczenia mają decydujący wpływ na rozwój spostrzegania kształtu graficznego. Pięciolatek staje się stopniowo zdolny do spostrzegania analitycznego elementów, z jakich złożony jest kształt graficzny. W działalności grafomotorycznej zaczynają uwzględniać wzajemne zależności części do całości: ich miejsce, kierunek, nierozdzielność (styczność). Zaczynają też ujmować w spostrzeganiu odtwórczym proporcje wymiarów między składnikami jednej figury. 
Pamiętać należy, że odtwarzanie graficzne ze wzoru (modelu) nadal jest dla najstarszych przedszkolaków czynnością niezwykle skomplikowaną, wymaga bowiem łączenia kilku funkcji jednocześnie: wzrokowego spostrzegania kształtu wraz z dokonaniem jego analizy, przetworzenia go na dynamiczny obraz ruchowy, porównania oraz dokonania ostatecznej syntezy kształtu w działaniu motorycznym. 
Niezwykle pomocne w tym zakresie jest ukazywanie kształtów graficznych w ruchu (rysunek w powietrzu).

Rozwijanie umiejętności w praktyce Scenariusz dla dzieci pięcioletnich i starszych

Temat zajęć: Na ratunek planecie Ziemi.

Cele zajęć:
Dziecko:

  • organizuje pole spostrzeżeniowe,
  • zapamiętuje i odtwarza sekwencję ruchów,
  • składa obrazki z części,
  • ujmuje wzrokiem niewielkie różnice w wielkości przedmiotów i porządkuje je według wielkości (wyznacza konsekwentne serie),
  • zapamiętuje treść obrazków,
  • segreguje obrazki w zależności od ich tematyki,
  • układa wyrazy i zdania z rozsypanek według wzoru,
  • spostrzega różnice w szczegółach wyglądu i położenia w przestrzeni i odtwarza je według wzoru,
  • rozumie pojęcia: „recykling, makulatura”,
  • wie, jak prawidłowo segregować śmieci – zna kolory pojemników na odpady,
  • rozpoznaje znaczki recyklingu,
  • globalnie czyta wyrazy: „recykling”, „makulatura”, „plastik”, „szkło”, „papier”

Metody:

  • Metoda Bronisława Rocławskiego,
  • czynne: powtarzanie zapamiętanej sekwencji ruchów; wycinanie liter z makulatury; układanie kompozycji z kolorowych nakrętek i konstrukcji z puszek po napojach,
  • słowne: śpiewanie piosenki „Kolorowe kontenery”; wspólne czytanie tekstu wyrazowo-obrazkowego; słuchanie ciekawostek na temat produkcji śmieci przez człowieka oraz możliwości ich powtórnego wykorzystania (recyklingu); słowne opisywanie treści obrazków,
  • oglądowe: wyszukiwanie w makulaturze materiału literowego; układanie z wyciętych liter wylosowanego hasła dotyczącego Dnia Ziemi; dostrzeganie różnic w szczegółach wyglądu wzorów ułożonych z kolorowych plastikowych nakrętek; układanie z rozsypanek literowych podpisów na kontenery na śmieci; wyszukiwanie w starych gazetach materiału literowego i układanie z niego nowych słów; zabawa memo

Formy pracy: zbiorowa, zespołowa jednolita, indywidualna jednolita

Środki i pomoce dydaktyczne: sylwety kolorowych worków różnej wielkości z naklejonymi literami składającymi się na hasło dnia DZIEŃ ZIEMI; nagranie piosenki Kolorowe kontenery; ilustracje kolorowych kontenerów do segregowania śmieci; arkusze szarego papieru z wyrysowanymi workami na śmieci, nożyczki, klej, stare gazety; sylwety zalaminowanych kontenerów na śmieci pocięte na 6 elementów; worki na śmieci w różnych kolorach; mały kosz lub worek na śmieci z zadaniami napisanymi na kartkach; sylwety kontenerów na śmieci z naklejonymi wzorami ułożonymi z plastikowych nakrętek; ciekawostki na temat śmieci oraz skarbów ziemi, np. z książki Emilie Beaumont Odkrywanie świata. Ekologia; Bronisław Rocławski Nauka czytania i pisania; plansza przedstawiająca sposób pozyskiwania stłuczki szklanej; sylwety „potłuczonych” naczyń szklanych; labirynty wyrysowane na dużych arkuszach szarego papieru, lusterka kieszonkowe; puszki po napojach, kolorowe nakrętki posegregowane do woreczków, obrazkowe puzzle Na ratunek ziemi.

Przygotowanie do zajęć: Na około tydzień przed planowanymi zajęciami nauczycielka ogłasza wśród dzieci i rodziców zbiórkę surowców wtórnych, np. makulatury, plastikowych nakrętek, puszek po napojach. Następnie dokonuje wspólnie z dziećmi wstępnej selekcji i porządkowania tych surowców, tzn. gazety i ulotki wiązane są w paczki, z nakrętek wybierane są takie, które najczęściej się powtarzają, i zostają wsypane do małych przezroczystych woreczków w określonej liczbie kolorów potrzebnych do układania kompozycji. Podobnie należy postąpić z puszkami po napojach. 

Przebieg zajęć:

  • „Dzień Ziemi”. Nauczycielka wywiesza na tablicy sylwety różnej wielkości worków z naklejonymi literami składającymi się na hasło dnia (DZIEŃ ZIEMI) i prosi dzieci o ułożenie worków według wielkości i odczytanie hasła.
  • „Wesoła i smutna planeta”. Nauczycielka kładzie na dywanie ilustrację planety Ziemi z wesołą i smutną miną, a następnie prezentuje dzieciom ilustracje ukazujące pozytywne (segregowanie śmieci, sadzenie drzew – zalesianie, oczyszczalnie ścieków, elektrownie wiatrowe, elektrownie słoneczne, korzystanie z komunikacji miejskiej i rowerowej, kupowanie sprzętu AGD energooszczędnego) i negatywne działania człowieka (wycinka drzew, nielegalne wysypiska śmieci, elektrociepłownie, fabryki, ścieki komunalne i przemysłowe, komunikacja w godzinach szczytu) z prośbą o nazwanie, co obrazki przedstawiają i przyporządkowanie ich do uśmiechniętej lub smutnej planety.

Dotychczasowa własna działalność rysunkowa i konstrukcyjna dzieci pięcioletnich oraz gromadzone dzięki niej doświadczenia mają decydujący wpływ na rozwój spostrzegania kształtu graficznego. 

...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy