Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zajęcia na czasie , Otwarty dostęp

6 grudnia 2021

NR 71 (Grudzień 2021)

Relaksacja − skuteczna metoda na obniżenie napięcia emocjonalnego u dzieci, zmniejszenie uczucia zmęczenia

0 525

Dla dzieci, które z różnych powodów są napięte emocjonalnie czy pobudzone, bardzo korzystne są zabawy i ćwiczenia relaksująco-wyciszające. Poniżej garść inspiracji, zabawy i ćwiczenia najczęściej stosowane w pracy z dziećmi w wieku przedszkolnym.

Ćwiczenia oddechowe

Na umiejętność relaksacji duże znaczenie ma sposób, w jaki oddychamy. Z jednej strony oddychanie jest czynnością automatyczną, z drugiej – możemy mieć na nią ogromny wpływ. Oddychanie jest silnie związane z właściwym radzeniem sobie w sytuacjach wywołujących strach, lęk, pobudzenie. Sposób oddychania jest podstawową reakcją na wszelkie emocje. Mają one wpływ na tempo, głębokość i łatwość naszego oddychania. Ale jest też i odwrotnie. 
To, w jaki sposób oddychamy, ma wpływ na to, jak się czujemy. Oddychanie jest istotne dla naszego fizycznego i psychicznego funkcjonowania. Za pomocą oddechu można zmniejszyć, a nawet całkowicie zlikwidować emocjonalne i fizyczne blokady istniejące w naszym ciele.

Skutecznym ćwiczeniem, które sprawia, że dziecko prawidłowo oddycha, jest nabieranie powietrza nosem, aż kilkulatek poczuje, że jego brzuszek rośnie. Później powoli i spokojnie należy wypuścić to powietrze nosem lub buzią, aż brzuch opadnie. Takie oddychanie uspokaja i odpręża. Głębokie oddychanie przeponowe zwiększa ponadto wydzielanie endorfin (hormonów szczęścia).

Innym świetnym ćwiczeniem dla dzieci jest… ziewanie. Dotlenia i rozluźnia organizm. Dzięki ziewaniu momentalnie sobie pomagamy w sytuacji stresowej. Dlatego warto nawet samemu wywoływać w sobie ten odruch i zachęcać do tego dzieci. Dobrze jest znaleźć codziennie chociaż kilka minut na skupienie się z dziećmi na oddechu. W wygodnej pozycji z zamkniętymi oczami i w ciszy wsłuchajmy się w swój oddech. Takie koncentrowanie się na oddechu sprawia, że czujemy się bardziej rozluźnieni. Powinniśmy troszczyć się o powietrze w pomieszczeniach, w których najczęściej z dziećmi przebywamy. Powietrze nie powinno być przegrzane ani przesuszone, regularnie powinniśmy też usuwać z niego kurz. Do ćwiczeń i zabaw oddechowych z dziećmi szczególnie nadają się lekkie przedmioty, które poruszają się w trakcie oddechu (np. watki, piórka, balony itd.) oraz bańki mydlane.

Ćwiczenia relaksacyjne przy muzyce

Ćwiczenia relaksacyjne mogą być prowadzone o stałej porze w trakcie dnia albo na zakończenie zajęć wymagających od dzieci dużej aktywności i skupienia. Czas trwania zabawy relaksacyjnej powinien zależeć od zapotrzebowania dzieci na wypoczynek i od ich kondycji psychoruchowej. Ważne jest, aby w czasie ćwiczeń dziecko jak najbardziej rozluźniło swoje ciało.

Bardzo dobrym sposobem na relaks jest opowiadanie dzieciom historii, które pomagają rozluźnić całe ciało. Dziecko rozluźnia się, wyobrażając sobie jakieś miłe miejsce i ulubione czynności, które tam wykonuje. Relaksacji sprzyja też koncentracja na kolejnych częściach ciała, odczuciu ich i rozluźnieniu. Relaksowi bardzo sprzyja muzyka. Pod wpływem dobrze dobranej muzyki w organizmie dziecka zachodzą zmiany fizjologiczne, które pozwalają na odprężenie. Działa ona uspokajająco, jeżeli ma wolne tempo. Polecana jest zwłaszcza muzyka klasyczna bądź typowa muzyka relaksacyjna – na przykład z odgłosami przyrody. Dodając do muzyki na przykład delikatne kołysanie, możemy odciążyć system nerwowy dziecka.

Słuchanie odpowiednich rodzajów muzyki może być bardzo pomocne w zmniejszeniu poczucia lęku, niepokoju czy zagrożenia. Jest udowodnione naukowo, że muzyka wywiera wpływ na układ wegetatywny i psychikę człowieka. I tak na przykład muzyka relaksacyjna bardzo dobrze pomaga opanować lęk i strach. Jej słuchanie potrafi rozładować zablokowane emocje i odprężyć się. Tym samym muzyka relaksacyjna obniża poziom stresu.

POLECAMY

Ćwiczenia fizyczne oparte na ruchu i dotyku

Na zrelaksowanie całego organizmu bardzo dobrze wpływają odpowiednio dobrane ćwiczenia fizyczne. Przykładowo, bardzo lubiane przez dzieci ćwiczenie „koci grzbiet” pozwala przedszkolakowi na prawidłowe rozciągnięcie się i rozładowanie nagromadzonego w ciele napięcia. Dzięki ćwiczeniom fizycznym dziecko ma możliwość poznania własnego ciała. Wskazane są na przykład zabawy kontaktowe w parach. Bycie blisko innego człowieka wytwarza w dziecku poczucie bezpieczeństwa emocjonalnego i fizycznego. Uspokaja je to, o ile oczywiście ma pozytywny kontakt z partnerem zabawy.

Do zabaw ruchowych, dzięki którym dziecko rozluźnia się i relaksuje, należy na przykład sporo zabaw zaczerpniętych z Metody Ruchu Rozwijającego Weroniki Sherborne, dlatego warto po te zabawy sięgać. Dobrze dobrany ruch, jak w przypadku tych zabaw, pozwala na poprawę krążenia, dotlenienie organizmu, zrytmizowanie go. A to wszystko może stabilizująco wpływać na układ nerwowy dziecka i co za tym idzie – na jego zachowanie.

Zabawy śmiechem

Śmiech pełni bardzo pozytywną rolę w zmniejszaniu napięć, nawet gdy jest udawany (jego wpływ na nasz organizm jest podobny do wpływu autentycznego śmiechu). Zabawy śmiechem są bardzo skuteczne w pracy z dziećmi. Warto śmiać się z dziećmi różnymi samogłoskami, czyli: ha, he, hi, ho, hu. Wszystkie te rodzaje śmiechu pozwalają na odprężenie całego organizmu i poprawę samopoczucia. Zabawy śmiechem są też rodzajem ćwiczeń oddechowych. Pozwalają na dotlenienie całego organizmu.

Zabawy relaksujące – przykłady

Poniżej zaprezentowano szereg zabaw, które można przeprowadzić z dziećmi, aby ułatwić im zrelaksowanie się, wyciszenie czy rozładowanie negatywnych emocji w sposób akceptowany społecznie. Można zaproponować jedną lub kilka zabaw, w zależności od sytuacji i potrzeb dzieci. W zależności od okoliczności nauczyciel decyduje też o tym, które to będą zabawy czy ćwiczenia. Warto wracać do tych ćwiczeń i zabaw, które najbardziej odpowiadały dzieciom i przy których najbardziej się odprężały czy uspokajały.

  1. „Dmuchanie balonów w wyobraźni”. Nauczyciel prosi, by dzieci nabrały w policzki dużo powietrza. A teraz dzieci wypuszczają powietrze z „baloników”; wypuszczają je porcjami, lekko uderzając piąstkami w policzki.
  2. Nauczyciel prosi dzieci o wzięcie oddechu i jak najdłuższe wydawanie z siebie odgłosu syczącej żmii: „ssssssss”.
  3. „Malowanie oddechem”. Dziecko bierze głęboki wdech, następnie za pomocą powolnego wydechu maluje, co chce.
  4. Dzieci siadają przy stoliku. Nauczyciel kładzie na każdy stolik watkę lub piórko. Zadanie dzieci polega na dmuchaniu w ten przedmiot w taki sposób, by nie spadł on ze stolika.
  5.  Dzieci w pozycji stojącej udają, że wąchają kwiatki. Robią wdech i jednocześnie unoszą ramiona do góry, robią wydech z jednoczesnym opadnięciem ramion, wydają przy tym dźwięk: „aaaa…”.
  6. Dzieci dmuchają na wiatraczki i wprawiają je w delikatny ruch.
  7. Dzieci naśladują śmiech:

Ha ha ha
He he he
Hi hi hi
Ho ho ho
Hu hu hu

  1. „Koci grzbiet”. Nauczyciel pyta dzieci, czy widziały kiedyś kota i jak się zachowuje po przebudzeniu Co robi kot? Najpierw przeciąga się i pręży wszystkie części ciała. Nauczyciel prosi dzieci, by spróbowały zrobić podobnie.
  2. Dzieci leżą wygodnie na dywanie. Nauczyciel prosi je, by wyobraziły sobie, że są tabliczką czekolady. Ta tabliczka leży na słońcu i roztapia się. Dzieci wyobrażają sobie, że się całe roztapiają.
  3. Słuchając muzyki – spokojnej, w wolnym tempie – dzieci bardzo spokojnie oddychają. Dłonie mają ułożone na brzuchu i czują, jak w czasie wdechu te dłonie są wypychane do góry. W czasie wydechu dzieci czują, jak dłonie opadają.
  4. „Ćwiczenia oddechowe z piórkami”. Dzieci dmuchają na piórka tak, by te utrzymywały się w powietrzu, wirowały i nie spadły na podłogę.
  5. Nauczyciel prosi, by każde dziecko znalazło w sali wolne miejsce, a następnie, by wyobraziły sobie, że są małymi drzewkami. Lekko wieje wietrzyk. Drzewka łagodnie się kołyszą. Wiatr staje się coraz silniejszy. Teraz słabnie. Całkiem przestaje wiać.
  6. Masaż relaksacyjny piłeczkami. Dwoje dzieci leży na ziemi na brzuchach. Ręce schowane mają w ramionach. Gra spokojna muzyka. Pozostała część grupy stoi nad tymi dziećmi i trzyma nad nimi rozciągnięte prześcieradło bądź inne płótno wypełnione piłeczkami (takimi jak do suchego basenu).
    Uczestnicy zabawy masują dzieci piłeczkami w rytm muzyki. Po jakimś czasie następuje zmiana leżących dzieci na inne, które czują potrzebę takiego masażu.
  7. Nauczyciel podaje samogłoskę, np. „a”. Dzieci biorą wdech i na wydechu mówią ten dźwięk jak najdłużej: „aaaaa…”. Nauczyciel podaje kolejną samogłoskę. Dzieci kontynuują zabawę.
  8. Masaż relaksacyjny. Dzieci dobierają się parami. Znajdują sobie swobodne miejsce do przeprowadzenia zabawy. Jedno dziecko na plecach drugiego naśladuje sposób poruszania się różnych zwierząt:
  • pełzanie węża,
  • ciężkie kroki słonia,
  • kicanie zająca,
  • galop konia,
  • pełzanie ślimaka itd.
  1. Dzieci siadają jedno przed drugim. Ostatnia osoba wykonuje na plecach siedzącej przed nią osoby jakieś ruchy − rodzaj masażu. Osoba masowana przekazuje te ruchy dalej, aż dojdą one do pierwszej osoby. Wtedy pierwsza osoba idzie na koniec i ona wykonuje wymyślone przez siebie ruchy na plecach dziecka siedzącego przed nim.
  2. Dzieci kładą się wygodnie na dywanie. Nauczyciel pyta, czy potrafią zamknąć oczy. Nauczyciel tłumaczy dzieciom, że jak powie „jeden”, dzieci mają zamknąć oczy, a jak doliczy do pięciu – otworzyć je. W kolejnym ćwiczeniu nauczyciel mówi, iż jak powie „jeden”, dzieci mają zamknąć oczy, a jak doliczy do dziesięciu – mogą je otworzyć. Następnie nauczyciel prosi dzieci, by poleżały z zamkniętymi oczami tak długo, jak długo mają na to ochotę.
  3. Dzieci kładą się na dywanie. Zamykają oczy. Wyobrażają sobie jakąś rzecz, np. jabłko. Wyobrażają sobie, że trzymają je w ręce, czują pod palcami skórkę. Teraz wąchają je i próbują. Gryzą to jabłko.
  4. A teraz niech dzieci wyobrażą sobie owoc, który najbardziej lubią. Trzymają go w rękach. Delikatnie dotykają. Wciągają noskiem jego zapach. A teraz próbują tego owocu. Być może muszą najpierw obrać go ze skórki. Czują smak owocu.
  5. Nauczyciel prosi uczestników zabawy, żeby znaleźli sobie swobodne miejsce w sali i wygodnie położyli się na plecach na dywanie. Kto chce, może zamknąć oczy. Prowadzący może włączyć łagodną muzykę instrumentalną. Teraz nauczyciel prosi dzieci, żeby skupiły się na swoim ciele. Zaczyna od stóp. Prosi, by dzieci poczuły, gdzie ich stopy dotykają podłogi. Niech dzieci delikatnie ruszają palcami jednej i drugiej stopy. Niech poczują łydki, kolana, niech poruszają kolanami. Teraz niech poczują swoje ręce, dłonie. Niech poruszają palcami. Niech poczują swój brzuch. Niech czują, jak ich oddech łagodnie unosi i obniża brzuch. Mogą delikatnie położyć ręce na brzuchu. Poczują, jak ręce podnoszą się i opadają.
  6. „Mokry pies”. Nauczyciel pyta dzieci, czy widziały kiedyś psa, który wychodzi z wody. W jaki sposób ten pies się osusza? Nauczyciel proponuje dzieciom, by najpierw wyobraziły sobie, że mają kropelki wody na rękach. Niech dzieci spróbują strząsnąć te kropelki. Teraz niech wyobrażą sobie, że mają całe ręce mokre. Niech potrząsną tak rękami, by się osuszyły. A teraz niech sobie wyobrażą, że są całe mokre. Niech otrząsną się z wody tak, jak to robi pies po wyjściu z wody. Dzieci wytrząsają wodę kolejno z każdej części ciała: z rąk, nóg, pleców itd.
  7. Mruczenie. Dzieci kładą się wygodnie na dywanie. Jeżeli mają ochotę, zamykają oczy. Wydają dźwięki podobne do kociego mruczenia. Oddychają spokojnie. Nauczyciel mówi do dzieci: „Czujecie, jak całe ciało się rozluźnia: czoło… twarz… usta… ramiona… klatka piersiowa… brzuch… stopy”.
  8. Dzieci kładą się na dywanie, zamykają oczy i skupiają się na swoim oddechu. Oddychają powoli, spokojnie. Nauczyciel mówi: Czujecie, jak powietrze przepływa przez wasz nos, przez szyję, jak wchodzi do płuc, jak porusza klatkę piersiową i brzuch, dochodzi aż do stóp. A teraz wyobraźcie sobie, że oddychacie różnymi częściami ciała. Wyobraźcie sobie na przykład, że oddychacie stopami. Powietrze wchodzi do waszego ciała przez stopy i wędruje aż do głowy. Kiedy je wydychacie, wychodzi również stopami.
  9. Nauczyciel prosi dzieci, by znalazły sobie swobodne miejsce na sali. Każde dziecko niech wyobrazi sobie, że jest wielkim olbrzymem i cały czas rośnie. A teraz nagle olbrzym zmniejsza się, staje się coraz mniejszy i mniejszy, aż zamienia się w krasnoludka.
  10. Dzieci wyobrażają sobie różne sytuacje, kiedy na coś dmuchają. Na przykład studzenie gorącej zupy (złączone ręce tworzą talerz), chuchanie na przemarznięte ręce, zdmuchiwanie paproszków itd.
  11. Uczestnicy ćwiczenia kładą się na podłodze. W tle może być słyszalna spokojna, relaksująca muzyka. Nauczyciel prosi dzieci, by wyobraziły sobie miejsce, w którym bardzo dobrze się czują. Może to być na przykład jakaś łąka, morze, plaża. Mogą być to góry. Co tylko chcą. W tym miejscu dzieci robią to, co najbardziej lubią robić. Rozglądają się dookoła. Chłoną zapachy. Cieszą się pobytem. Kiedy muzyka się kończy, nauczyciel mówi: „Wracamy teraz powoli do przedszkola. Poruszajcie delikatnie palcami stóp i rąk. Poruszajcie głową. Otwórzcie oczy, przeciągnijcie się.”
  12. Na dużym prześcieradle, kocu lub chuście animacyjnej kładziemy kilka maskotek – misiów itp. Włączamy nagranie jakiejś kołysanki. Dzieci stają dookoła. Unoszą materiał z maskotkami. W takt muzyki kołyszą materiałem tak, by zabawki kołysały się w rytm muzyki i nie wypadły na zewnątrz. Gdy muzyka cichnie, dzieci zatrzymują się. Delikatnie kładą płachtę na ziemi.
  13. Dzieci dobierają się w pary. Znajdują w sali swobodne miejsce do wykonania tego ćwiczenia. Uwaga: dzieci powinny być mniej więcej podobnego wzrostu i podobnej wagi. Dzieci stają plecami do siebie, chwytają się mocno za ręce i wzajemnie na siebie naciskają, tak jakby próbowały przepchnąć plecami drugą osobę. Dzieci powinny się mocno zaprzeć stopami o podłogę. Nie powinny wykonywać tego ćwiczenia zbyt siłowo, żeby nie zrobić drugiej osobie krzywdy.
  14. Zabawa z balonami. Dzieci podrzucają kolorowe balony do góry i starają się, żeby żaden nie spadł na ziemię.
  15. Jeżeli dzieci są zmęczone lub rozdrażnione, można z nimi przeprowadzić zmodyfikowaną zabawę w lustra. Zabawa w lustra polega na tym, że jedna osoba pokazuje jakiś ruch, a pozostałe go naśladują. W tym przypadku nauczyciel wykonuje ruchy bardzo powoli − najpierw na przykład samymi rękami, później włącza inną część ciała. Dzieci zachowują się tak, jakby były jego odbiciem w lustrze.
  16. Dzieci tworzą pociąg – stają jedno za drugim, pomiędzy jednym dzieckiem a następnym umieszczają balon. Pociąg rusza. Dzieci idą powoli i ostrożnie, starają się, aby balony nie uciekły.
  17. Jak się śmieją zwierzęta? Dzieci siedzą w kole. Nauczyciel prosi je, by pomyślały, jak się śmieją poszczególne zwierzęta. Mówi na przykład: „Pokażcie, jak się śmieje pies? Jak się śmieje lew? Jak się śmieje mała myszka? Żaba? Świnka? itd.”
  18. Badanie przedmiotów dotykiem. Nauczyciel przygotowuje worek z różnymi przedmiotami codziennego użytku. Dzieci siedzą w kole. Jedno chętne dziecko ma zasłonięte oczy. Wyjmuje z worka jakiś przedmiot i próbuje odgadnąć, co to jest. Pozostałe dzieci nie mogą się odzywać. Gdy dziecko odgadnie, kolejne dziecko, które spokojnie czekało na swoją kolej, bierze udział w zabawie. Ta zabawa pomaga dzieciom nadmiernie pobudzonym wyciszyć się, skoncentrować.
  19. Uczestnicy zabawy siadają wygodnie. Nogi trzymają wyciągnięte przed siebie. Nauczyciel tłumaczy, że dzieci wykonają spacer za pomocą swoich rąk na swoich udach. Nauczyciel prosi, by dzieci wyobraziły sobie, że idą na spacer. Najpierw idą powolutku, lekko, teraz biegną, biegną bardzo szybko, zmęczyły się, idą ciężko, wolnym krokiem. Teraz muszą podejść pod górę. Idą bardzo ciężko. Teraz jest droga w dół. Schodzą z niej lekko, bez trudu. Dochodzą do ławki. Oklepują zmęczone nogi.
  20. Malowanie całymi dłońmi i palcami. Muszą być do tego odpowiednie farby, nadające się do kontaktu ze skórą. Dzieci mogą malować, co chcą.
  21. Przekazywanie uśmiechu. Uczestnicy zabawy siedzą w kręgu. Zabawę zaczyna nauczyciel: „Przesyłam uśmiech dziecku siedzącemu obok mnie po prawej stronie”. Dotyka ramienia tego dziecka i uśmiecha się do niego. „Teraz ty przekaż mój uśmiech następnej osobie, ta osoba następnej, tak żeby mój uśmiech do mnie wrócił”. Dzieci przekazują kolejno uśmiech, aż ten wróci do nadawcy.
  22. Dzieci leżą na dywanie, słuchają wyciszającej muzyki. Nauczyciel mówi, że będzie głaskać dzieci po główkach. Jeśli któreś dziecko chce, aby je pogłaskał, niech zamknie oczy.

Przykładowe scenariusze zajęć

Od złości do wyciszenia

Cele zajęć:

  • uzmysłowienie dzieciom, co to jest złość i że czasami można czuć złość – każdemu człowiekowi się to zdarza,
  • nauczenie dzieci radzenia sobie ze złością w sposób akceptowany społecznie,
  • ćwiczenie samokontroli zachowania,
  • nauczenie dzieci prostych technik relaksacyjnych pomagających zmniejszyć napięcie towarzyszące złości.

Przebieg zajęć:

  1. Dzieci siedzą w kole. Nauczyciel pyta dzieci, czy zdarza im się, że czują złość? Co to jest złość? Z jakiego powodu czuły ostatnio złość? Nauczyciel pyta, co można zrobić, gdy jesteśmy zdenerwowani, żeby się uspokoić. Następnie podsumowuje odpowiedzi. Może też podać własne przykłady tego, co on robi, gdy jest zdenerwowany.
  2. Malowanie uczuć. Dzieci malują farbami – najlepiej za pomocą palców i dłoni, jak sobie wyobrażają złość.
  3. Nauczyciel mówi, że każdemu człowiekowi może się zdarzyć uczucie złości. Ważne jest, co się wtedy zrobi. Nauczyciel mówi, iż można spróbować „wyrzucić złość do kosza”. Przeprowadza z dziećmi ćwiczenie. Przyda się do niego kosz i stare gazety. Nauczyciel rozdaje dzieciom stare gazety. Mówi, że jeżeli jesteśmy zdenerwowani, możemy taką gazetę podrzeć albo ulepić z niej kulę i wyrzucić do kosza. Dzieci udają, że są zdenerwowane i drą gazety na kawałki. W...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy