Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , Świat przyrody

3 września 2019

NR 49 (Wrzesień 2019)

Odkrywamy świat przyrody
Projekt jabłko

387

Odkrywać to znaczy widzieć to, co wszyscy widzą, i myśleć tak, jak nikt dotąd nie myślał.
Albert Szent-Györgyi

Rozpoczął się nowy rok szkolny. Zapraszam do wspólnego odkrywania z dziećmi świata przyrody podczas zajęć prowadzonych metodą projektów. W kolejnych artykułach będą prezentowane przykładowe tematy projektów badawczych do realizacji w przedszkolu. Z pewnością są wśród nas nauczyciele zaczynający karierę zawodową bądź poszukujący ciekawych metod aktywizujących dzieci, dlatego zachęcam do wykorzystywania metody projektów i spojrzenia na zajęcia pod kątem jej potencjału edukacyjnego wspierającego całościowy rozwój dziecka.

Słów kilka o metodzie projektów


Zgodnie z założeniem metody projektów to dzieci podejmują decyzję, jaki obiekt chciałyby badać – nauczyciel pełni w tym momencie jedynie funkcję wspierającą. Mogą pojawić się także takie sytuacje: dzieci z dużym zainteresowaniem bawią się tematycznie, rozmawiają, wymieniając wiadomości i doświadczenia w konkretnym obszarze, przynoszą i oglądają książki o pasjonujących je tematach. Nauczyciel staje się wówczas negocjatorem, a jego zadaniem jest obserwowanie stopnia zainteresowania dzieci danym obiektem. Przedmiot badania powinien być bliski dzieciom, dostępny i budzić ich zainteresowanie poznawcze. Ważne, aby można było zbadać go samodzielnie, a pomoc osoby dorosłej była konieczna tylko w niewielkim stopniu, dlatego zachęcam do włączenia metody projektów do swoich działań pedagogicznych.

Struktura metody składa się z trzech etapów.

POLECAMY

Etap I – rozpoczęcie projektu


Pojawienie się tematu, który jest związany z zainteresowaniami dzieci lub podany (podpowiedziany) przez nauczyciela. Nauczyciel przygotowuje siatkę wstępną, uwzględniając wymogi dydaktyczne realizowanego programu. Zajęcia wprowadzające w temat mogą być oparte na historyjce, opowiadaniu. Istotę stanowi tu podjęcie tematu przez dzieci, swobodne poruszanie się w tym kręgu tematycznym i chęć jego zgłębienia. Jeżeli temat nie wzbudza aż tak dużego zainteresowania dzieci, odrzucamy go i przystępujemy do kolejnych poszukiwań.

Następnym krokiem etapu I (w przypadku wyboru tematu do dalszej eksploracji) jest wspólne opracowanie tematycznej siatki wiedzy – „Co już wiemy?”, a następnie siatki pytań – „Czego chcemy się dowiedzieć?”. Możemy teraz rozpocząć przygotowania do planowania poszczególnych zajęć projektu, wypraw terenowych, wizyt ekspertów, gości. Organizujemy „kącik projektowy”, w którym znajdą się książki, ilustracje i inne materiały tematycznie związane z projektem.


Etap II – realizacja projektu


Analizując siatkę wiedzy i siatkę pytań, tworzymy z dziećmi wspólną nową siatkę tematyczną, aby powiązać ich wiadomości z umiejętnościami. Rozpoczyna się aktywność badawcza dzieci, poszukiwanie odpowiedzi, rozwiązań, odkrywanie nowych umiejętności. Następnie powracamy do siatki i zaznaczamy, na które pytania udało nam się znaleźć odpowiedzi. Efektem działalności badawczej dzieci jest zaprezentowanie zdobytej wiedzy w formie rysunków, prac przestrzennych, zabaw itp. W ten sposób siatka jest na bieżąco aktualizowana i uzupełniana. Podczas trwania etapu II należy pamiętać o całościowym wspieraniu rozwoju dziecka i realizowaniu zaplanowanych działań dydaktycznych wynikających z realizacji opracowanego planu pracy zgodnie z obowiązującą podstawą programową.

 

Etap III – zakończenie projektu


To etap, w którym następuje podsumowanie zdobytej wiedzy, pochwalenie się nabytymi umiejętnościami, prezentacja wytworów swoich prac oraz efektów działań. Jest to także czas na ostateczne uzupełnienie siatki pytań. Bardzo ważny jest moment, w którym dzieci wyrażają swoją opinię na temat realizacji projektu: z czego są zadowolone, co udało im się doskonale, a co sprawiło im trudności lub się nie udało. pytania, a obszar badań i poszukiwań został rozszerzony. Istotne jest wspólne zaplanowanie wydarzenia będącego podsumowaniem projektu. Jest to wydarzenie kulminacyjne. Może to być np. zorganizowanie przedstawienia muzycznego lub teatralnego, wystawa prac powiązana ze spotkaniem z inną grupą i opowiadanie przez dzieci o przebiegu projektu, pokaz dla rodziców lub dzień otwarty, album-kronika projektu itp. 

Analiza i ewaluacja stanowią ostateczne podsumowanie podjętej przez dzieci aktywności badawczej w trakcie realizacji projektu oraz przebiegu wydarzenia kulminacyjnego. Omawiamy z dziećmi, czy udało im się zaprezentować całą zdobytą podczas trwania projektu wiedzę, czy zaplanowane działania były dobrze dobrane, czy sprawdziły się w realizacji i czy pomogły w pogłębianiu wiadomości. Należy także zwrócić uwagę na działania, które być może nie do końca nam się udały; poszukać lepszych rozwiązań, aby przy realizacji kolejnych projektów unikać takich sytuacji. Ewaluacja powinna budzić u dzieci poczucie odniesionego sukcesu z własnej aktywności, wytrwałości i zaangażowania. Trzeba podkreślić indywidualny wkład pracy każdego dziecka, ponieważ każde z nich na miarę swoich możliwości i umiejętności wykazało się dużą aktywnością i dążyło do wykonania swojego zadania badawczego. Ważne jest podkreślenie dużego znaczenia przeprowadzonych badań, zaangażowania i aktywności dzieci oraz dokonanie personalizacji ich działań. Istotne znaczenie ma zaakcentowanie pracy całej grupy, współdziałanie dzieci i wzajemna pomoc. 

Ważne! W trakcie realizacji poszczególnych etapów projektu należy dokumentować wszystkie prowadzone działania (zdjęcia, nagrania, wytwory prac dzieci, kącik projektowy, wystawy itp.). 


Przykładowy temat projektu badawczego


Krąg tematyczny: „Jabłko”

Cele ogólne:

  • rozwijanie zainteresowań przyrodniczych dzieci,
  • rozwijanie ciekawości i chęci aktywnego poznawania świata,
  • kształtowanie postaw proekologicznych i prozdrowotnych.

Cele szczegółowe:

  • nabywanie umiejętności poszukiwania informacji,
  • rozwijanie umiejętności dokonywania obserwacji i wnioskowania,
  • doskonalenie umiejętności wykonywania eksperymentów i ćwiczeń badawczych,
  • doskonalenie umiejętności formułowania pytań i wypowiedzi,
  • budowanie poczucia własnej wartości i wzmacnianie poczucia sprawstwa,
  • nabywanie umiejętności występowania w roli eksperta,
  • wzbogacanie słownictwa czynnego dzieci, 
  • doskonalenie umiejętności współdziałania w grupie, 
  • rozwijanie twórczego i logicznego myślenia,
  • wyrażanie swoich spostrzeżeń w formie słownej i plastycznej,
  • rozwijanie umiejętności wyrażania swoich emocji werbalnie i w innych formach przekazu,
  • wdrażanie do przestrzegania zasad bezpieczeństwa. 

Jabłko, owoc powszechnie znany i ogólnie łatwo dostępny, zaczęło wzbudzać duże zainteresowanie dzieci. Zainspirowało to nauczyciela do podsunięcia pomysłu na realizację projektu „Jabłko”. W celu rozbudzenia motywacji do aktywności badawczej w temacie „Jabłko” nauczyciel zaprasza dzieci do wysłuchania swojej przygody związanej z tym owocem (można przynieść ilustracje, książkę z obrazkami, a po jej lekturze zainicjować dyskusję). Jeżeli temat zyska zainteresowanie dzieci, nauczyciel wspólnie z nimi podejmuje decyzję o przystąpieniu do realizacji projektu „Jabłko”, włączając w treść projektu zagadnienia realizujące podstawę programową. Na tym etapie działań istotne jest poinformowanie rodziców o projekcie i wprowadzenie ich w jego realizację. Angażowanie rodziców do udziału w projekcie z pewnością przyczyni się do jego uatrakcyjnienia, wzrostu poziomu aktywności dzieci i co bardzo ważne – do nawiązania ściślejszej współpracy rodziców z przedszkolem.

Etap I – rozpoczęcie projektu


„Jabłko” – wędrówka tematyczna (opowiadania, historyjki, swobodne wypowiedzi).

Zajęcia wprowadzające dzieci w temat, który został wybrany jako obiekt naszych badań. Dzieci/nauczyciel dzielą się swoimi spostrzeżeniami, doświadczeniami i opowiadają o jabłkach – zachęcanie do swobodnych wypowiedzi:

  • Lubię z mamą kupować jabłka, mogę zawsze wybierać te bardzo czerwone.
  • Moja babcia robi pyszne smażone jabłka i daje na ciasto.
  • Najbardziej smakują mi takie jabłka, co mają dużo soku, jak się gryzie.
  • Myślałem, że zielone jabłka są kwaśne, ale też są słodkie.
  • A ja lubię sok jabłkowy.
  • Widziałem, że wszystkie jabłka mają brązowe pestki w środku.
  • Wiecie, wcale nie wszystkie jabłka są okrągłe.
  • Każde jabłko ma ogonek, tylko w sklepie nie ma tych ogonków.

Zaproszenie dzieci do wykonania rysunków nt. „Jabłko” pastelami olejnymi w celu umieszczenia ich na siatce wiedzy.

Stworzenie siatki wiedzy – „Co już wiemy?”


Podczas burzy mózgów dzieci przedstawiają posiadane przez siebie wiadomości na temat „Jabłko”. Tworzymy siatkę wiedzy poprzez zapisanie udzielanych przez dzieci informacji. Dzieci swoją wiedzą mogą się dzielić z grupą w sposób bardzo indywidualny, poprzez opowiadanie o jabłku, zaśpiewanie piosenki, wykonanie rysunku lub powiedzenie wiersza. 

Dołączamy do siatki wiedzy ilustracje wykonane przez dzieci nt. „Jabłko”.

Przykładowe informacje o jabłku udzielane przez dzieci:

  • Jabłka mają różne kolory.
  • Nie wszystkie jabłka są okrągłe.
  • Czerwone jabłka są bardzo słodkie.
  • Jabłka mają brązowe pestki.
  • Każde jabłko ma ogonek.
  • Jabłka rosną na drzewach.
  • Jabłka można gotować.
  • Najlepsze są jabłka bez skórki.
  • Jabłka są potrzebne do ciasta i do bułek.
  • Jabłka rosną w sadzie.
  • Jabłka mają różne nazwy.
  • Jedne jabłka mają grubą skórkę, a inne cienką.
  • Z jabłek można zrobić sok.

Stworzenie siatki pytań – „Czego chcemy się dowiedzieć?”


Siatka pytań zawiera tematy – zagadnienia badawcze. Stawiane przez dzieci pytania określają tym samym kierunek naszych działań badawczych. Dzięki pytaniom możemy poznać szczegółowy obszar zainteresowań dzieci. Jest to także doskonały moment na inspiracyjną rolę nauczyciela i wskazanie kierunku aktywności badawczej, podczas której będą realizowane zagadnienia programowe.

Przykładowe pytania zadawane przez dzieci:

  • Czy wszystkie czerwone jabłka są słodkie?
  • Jakie witaminy mają jabłka?
  • Dlaczego niektóre jabłka są okrągłe, a inne takie dłuższe?
  • Czy zielone jabłka są kwaśne?
  • Czy do zbierania jabłek są potrzebne specjalne maszyny?
  • Jakie potrawy możemy zrobić z jabłkami?
  • Czy pestki w jabłku zawsze są brązowe?
  • Czy każde jabłko ma tyle samo pestek?
  • Czy jabłko utonie?
  • Dlaczego jabłko ma ogonek?
  • Które zwierzęta jedzą jabłka?
  • Jak działa wyciskarka do owoców?

 

Przed realizacją projektu

 

Kącik projektowy


Wspólnie z dziećmi wybieramy odpowiednie miejsce w sali na kącik projektowy. Warto takie miejsce wyeksponować. Znajdą się w nim materiały związane z realizowanym projektem. Dzieci i rodzice z pewnością chętnie będą wzbogacać kącik o nowe elementy. W kąciku dobrze jest umieszczać informacje przypominające o zbliżających się wydarzeniach związanych z naszym projektem (plakaty, bileciki). Dostęp do kącika powinien być swobodny, a kącik na bieżąco aktualizowany o nowe książki, ilustracje itp.

 

Nasi eksperci, czyli od kogo zdobędziemy informacje 


Kto może być ekspertem? Mamy tu cały wachlarz możliwości wyboru takiej osoby. W roli eksperta może wystąpić pani z sąsiadującego z przedszkolem sklepu warzywno-owocowego, dziadek dziecka, który ma na działce jabłonie i chętnie podzieli się swoją wiedzą, przedszkolny kucharz, może to też być rodzic, a także dziecko z grupy, które postanowiło zdobyć informacje na postawione pytanie zapisane w siatce pytań / siatce tematycznej. 

 

Planowanie terminów realizacji poszczególnych zajęć projektu


Dobre planowanie to strategiczny element przebiegu projektu. Należy pamiętać o prowadzeniu aktywności badawczej w przedszkolu, w tym celu również o terminowym przygotowaniu pomocy, zaplanowaniu czasu na wizyty ekspertów oraz przygotowaniu się do wyprawy terenowej. Przemienność aktywności sprawia, że dzieci są zaangażowane i zmotywowane do działania. Dlatego tak ważna jest różnorodność zajęć. Po zajęciach wymagających wysiłku umysłowego zaplanujmy działania plastyczne, muzyczne, ruchowe itp. Polecam zaplanowanie i zorganizowanie wielu zabaw i gier ruchowych.

 

Planowanie wypraw terenowych


Wspólnie z dziećmi dokonujemy wyboru miejsc wypraw, aby można było zrealizować nasze zamierzenia badawcze. Istotne jest dobre rozplanowanie terminów i miejsc ewentualnych wycieczek. W przypadku realizowania omawianego projektu wyjazd do sadu w czasie zbioru owoców z pewnością byłby bardzo interesujący. Z siatki pytań wybieramy te, na które chcemy uzyskać odpowiedzi od eksperta na wycieczce lub wyprawie. Może zaistnieć taka sytuacja, że w trakcie wycieczki pojawią się nowe pytania. Przed wyruszeniem na wyprawę wspólnie omawiamy jej cel i wybieramy pytania do eksperta. Chętne dzieci mogą same zadać je ekspertowi. Zachęcamy dzieci do dokonywania uważnych obserwacji. Aby utrwalać na bieżąco swoje wrażenia z wyprawy, dzieci mogą również szkicować elementy, które je interesują, lub za pozwoleniem eksperta zebrać eksponaty z wyprawy.

Etap II – realizacja projektu


Cechy etapu II:

  • opracowanie z dziećmi siatki tematycznej,
  • przygotowanie dokładnego planu kolejnych zajęć projektu z uwzględnieniem zajęć terenowych, wizyt ekspertów, gości, przeprowadzenia badań, eksperymentów oraz obserwacji,
  • powrót do siatki tematycznej – w trakcie rozmowy ustalamy, co już wiemy, i zastanawiamy się, czy mamy jeszcze dodatkowe pytania. Jeżeli poziom zainteresowania i zaangażowania dzieci nadal jest wysoki, a dodatkowo pojawiły się nowe pytania i obszary do eksploracji, podejmujemy decyzje o kontynuowaniu projektu. W sytuacji przeciwnej projekt zostaje zakończony. 

Poszukiwanie odpowiedzi na pytania postawione w siatce pytań, aktywność badawcza dzieci oraz stawianie nowych pytań mogących się pojawić w trakcie realizacji zadań projektu to charakterystyczne cechy etapu II. 

Jest to moment powrotu i dokonania analizy wcześniej utworzonych siatek. Wspólne tworzenie nowej siatki tematycznej, którą uzupełniamy o posiadane już przez dzieci wiadomości i umiejętności oraz o takie, których dzieci będą poszukiwały. Siatka ta będzie podlegać zmianom w związku z nanoszeniem na nią informacji zdobytych podczas kolejnych działań dzieci. Na tym etapie nauczyciel obserwuje zakres aktywności badawczej dzieci i umiejętnie wplata w nie treści dydaktyczne. Etap II to autentyczny czas dzieci na dokonywanie badań, obserwacji, na wizyty ekspertów, przeprowadzanie eksperymentów. To czas na samodzielne zdobywanie umiejętności i pogłębianie wiedzy poprzez poszukiwanie odpowiedzi na postawione w projekcie pytania. To także wspaniały czas poznawania polisensorycznego, do którego angażują dzieci podejmowane aktywności badawcze, zabawowe, twórcze, ruchowe i inne.

W nowo utworzonej siatce tematycznej znajdą się m.in. zagadnienia do zbadania, które były zawarte w siatce pytań (zawarłam tylko kilka przykładowych propozycji), dzieci same formułują pytania i wspólnie ustalamy kierunek prowadzonych działań poszukujących (pytania do eksperta w sali, działania w terenie, zadanie do wykonania w domu, samodzielne doświadczenia badawcze, eksperymenty).

Przykłady pytań do zadań badawczych


Pytanie 1. i 4.: „Czy wszystkie czerwone jabłka są słodkie?”, „Czy zielone jabłka są kwaśne?” – ćwiczenie badawcze będzie wykonane w sali.
Degustujemy czerwone i zielone jabłka, zapisujemy spostrzeżenia, dzieci mogą narysować buzię – minę/emotikon.
Pytanie 2.: „Jakie witaminy mają jabłka?” – ustaliliśmy, że będzie to zadanie domowe do wykonania z rodzicami.
Pytanie 3.:  „Dlaczego niektóre jabłka są okrągłe, a inne takie dłuższe?” – pytanie skierujemy do zaproszonego eksperta lub zadamy je na wyprawie w teren.
Pytanie 8.: „Czy każde jabłko ma tyle samo pestek?” – zadanie badawcze wykonamy w sali w parach.
Poszukiwanie odpowiedzi na pytania z siatki tematycznej trwa nadal. Dzieci udzielają także odpowiedzi hipotetycznych, które będziemy weryfikować podczas działań badawczych. 

Przykłady

1. „Jak powstaje jabłko?”

  • Odpowiedź dzieci: z pestki – Ola; z kwiatka – Tomek.
  • Kierunek działań: odpowiedź eksperta; poszukiwanie odpowiedzi w książkach.
  • Efekt działań: aby powstało jabłko, kwiat jabłoni musi zostać zapylony przez pszczoł...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy