Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , Świat przyrody

3 września 2019

NR 49 (Wrzesień 2019)

Odkrywamy świat przyrody
Projekt jabłko

0 64

Odkrywać to znaczy widzieć to, co wszyscy widzą, i myśleć tak, jak nikt dotąd nie myślał.
Albert Szent-Györgyi

Rozpoczął się nowy rok szkolny. Zapraszam do wspólnego odkrywania z dziećmi świata przyrody podczas zajęć prowadzonych metodą projektów. W kolejnych artykułach będą prezentowane przykładowe tematy projektów badawczych do realizacji w przedszkolu. Z pewnością są wśród nas nauczyciele zaczynający karierę zawodową bądź poszukujący ciekawych metod aktywizujących dzieci, dlatego zachęcam do wykorzystywania metody projektów i spojrzenia na zajęcia pod kątem jej potencjału edukacyjnego wspierającego całościowy rozwój dziecka.

Słów kilka o metodzie projektów


Zgodnie z założeniem metody projektów to dzieci podejmują decyzję, jaki obiekt chciałyby badać – nauczyciel pełni w tym momencie jedynie funkcję wspierającą. Mogą pojawić się także takie sytuacje: dzieci z dużym zainteresowaniem bawią się tematycznie, rozmawiają, wymieniając wiadomości i doświadczenia w konkretnym obszarze, przynoszą i oglądają książki o pasjonujących je tematach. Nauczyciel staje się wówczas negocjatorem, a jego zadaniem jest obserwowanie stopnia zainteresowania dzieci danym obiektem. Przedmiot badania powinien być bliski dzieciom, dostępny i budzić ich zainteresowanie poznawcze. Ważne, aby można było zbadać go samodzielnie, a pomoc osoby dorosłej była konieczna tylko w niewielkim stopniu, dlatego zachęcam do włączenia metody projektów do swoich działań pedagogicznych.

Struktura metody składa się z trzech etapów.

Etap I – rozpoczęcie projektu


Pojawienie się tematu, który jest związany z zainteresowaniami dzieci lub podany (podpowiedziany) przez nauczyciela. Nauczyciel przygotowuje siatkę wstępną, uwzględniając wymogi dydaktyczne realizowanego programu. Zajęcia wprowadzające w temat mogą być oparte na historyjce, opowiadaniu. Istotę stanowi tu podjęcie tematu przez dzieci, swobodne poruszanie się w tym kręgu tematycznym i chęć jego zgłębienia. Jeżeli temat nie wzbudza aż tak dużego zainteresowania dzieci, odrzucamy go i przystępujemy do kolejnych poszukiwań.

Następnym krokiem etapu I (w przypadku wyboru tematu do dalszej eksploracji) jest wspólne opracowanie tematycznej siatki wiedzy – „Co już wiemy?”, a następnie siatki pytań – „Czego chcemy się dowiedzieć?”. Możemy teraz rozpocząć przygotowania do planowania poszczególnych zajęć projektu, wypraw terenowych, wizyt ekspertów, gości. Organizujemy „kącik projektowy”, w którym znajdą się książki, ilustracje i inne materiały tematycznie związane z projektem.


Etap II – realizacja projektu


Analizując siatkę wiedzy i siatkę pytań, tworzymy z dziećmi wspólną nową siatkę tematyczną, aby powiązać ich wiadomości z umiejętnościami. Rozpoczyna się aktywność badawcza dzieci, poszukiwanie odpowiedzi, rozwiązań, odkrywanie nowych umiejętności. Następnie powracamy do siatki i zaznaczamy, na które pytania udało nam się znaleźć odpowiedzi. Efektem działalności badawczej dzieci jest zaprezentowanie zdobytej wiedzy w formie rysunków, prac przestrzennych, zabaw itp. W ten sposób siatka jest na bieżąco aktualizowana i uzupełniana. Podczas trwania etapu II należy pamiętać o całościowym wspieraniu rozwoju dziecka i realizowaniu zaplanowanych działań dydaktycznych wynikających z realizacji opracowanego planu pracy zgodnie z obowiązującą podstawą programową.

 

Etap III – zakończenie projektu


To etap, w którym następuje podsumowanie zdobytej wiedzy, pochwalenie się nabytymi umiejętnościami, prezentacja wytworów swoich prac oraz efektów działań. Jest to także czas na ostateczne uzupełnienie siatki pytań. Bardzo ważny jest moment, w którym dzieci wyrażają swoją opinię na temat realizacji projektu: z czego są zadowolone, co udało im się doskonale, a co sprawiło im trudności lub się nie udało. pytania, a obszar badań i poszukiwań został rozszerzony. Istotne jest wspólne zaplanowanie wydarzenia będącego podsumowaniem projektu. Jest to wydarzenie kulminacyjne. Może to być np. zorganizowanie przedstawienia muzycznego lub teatralnego, wystawa prac powiązana ze spotkaniem z inną grupą i opowiadanie przez dzieci o przebiegu projektu, pokaz dla rodziców lub dzień otwarty, album-kronika projektu itp. 

Analiza i ewaluacja stanowią ostateczne podsumowanie podjętej przez dzieci aktywności badawczej w trakcie realizacji projektu oraz przebiegu wydarzenia kulminacyjnego. Omawiamy z dziećmi, czy udało im się zaprezentować całą zdobytą podczas trwania projektu wiedzę, czy zaplanowane działania były dobrze dobrane, czy sprawdziły się w realizacji i czy pomogły w pogłębianiu wiadomości. Należy także zwrócić uwagę na działania, które być może nie do końca nam się udały; poszukać lepszych rozwiązań, aby przy realizacji kolejnych projektów unikać takich sytuacji. Ewaluacja powinna budzić u dzieci poczucie odniesionego sukcesu z własnej aktywności, wytrwałości i zaangażowania. Trzeba podkreślić indywidualny wkład pracy każdego dziecka, ponieważ każde z nich na miarę swoich możliwości i umiejętności wykazało się dużą aktywnością i dążyło do wykonania swojego zadania badawczego. Ważne jest podkreślenie dużego znaczenia przeprowadzonych badań, zaangażowania i aktywności dzieci oraz dokonanie personalizacji ich działań. Istotne znaczenie ma zaakcentowanie pracy całej grupy, współdziałanie dzieci i wzajemna pomoc. 

Ważne! W trakcie realizacji poszczególnych etapów projektu należy dokumentować wszystkie prowadzone działania (zdjęcia, nagrania, wytwory prac dzieci, kącik projektowy, wystawy itp.). 


Przykładowy temat projektu badawczego


Krąg tematyczny: „Jabłko”

Cele ogólne:

  • rozwijanie zainteresowań przyrodniczych dzieci,
  • rozwijanie ciekawości i chęci aktywnego poznawania świata,
  • kształtowanie postaw proekologicznych i prozdrowotnych.

Cele szczegółowe:

  • nabywanie umiejętności poszukiwania informacji,
  • rozwijanie umiejętności dokonywania obserwacji i wnioskowania,
  • doskonalenie umiejętności wykonywania eksperymentów i ćwiczeń badawczych,
  • doskonalenie umiejętności formułowania pytań i wypowiedzi,
  • budowanie poczucia własnej wartości i wzmacnianie poczucia sprawstwa,
  • nabywanie umiejętności występowania w roli eksperta,
  • wzbogacanie słownictwa czynnego dzieci, 
  • doskonalenie umiejętności współdziałania w grupie, 
  • rozwijanie twórczego i logicznego myślenia,
  • wyrażanie swoich spostrzeżeń w formie słownej i plastycznej,
  • rozwijanie umiejętności wyrażania swoich emocji werbalnie i w innych formach przekazu,
  • wdrażanie do przestrzegania zasad bezpieczeństwa. 

Jabłko, owoc powszechnie znany i ogólnie łatwo dostępny, zaczęło wzbudzać duże zainteresowanie dzieci. Zainspirowało to nauczyciela do podsunięcia pomysłu na realizację projektu „Jabłko”. W celu rozbudzenia motywacji do aktywności badawczej w temacie „Jabłko” nauczyciel zaprasza dzieci do wysłuchania swojej przygody związanej z tym owocem (można przynieść ilustracje, książkę z obrazkami, a po jej lekturze zainicjować dyskusję). Jeżeli temat zyska zainteresowanie dzieci, nauczyciel wspólnie z nimi podejmuje decyzję o przystąpieniu do realizacji projektu „Jabłko”, włączając w treść projektu zagadnienia realizujące podstawę programową. Na tym etapie działań istotne jest poinformowanie rodziców o projekcie i wprowadzenie ich w jego realizację. Angażowanie rodziców do udziału w projekcie z pewnością przyczyni się do jego uatrakcyjnienia, wzrostu poziomu aktywności dzieci i co bardzo ważne – do nawiązania ściślejszej współpracy rodziców z przedszkolem.

Etap I – rozpoczęcie projektu


„Jabłko” – wędrówka tematyczna (opowiadania, historyjki, swobodne wypowiedzi).

Zajęcia wprowadzające dzieci w temat, który został wybrany jako obiekt naszych badań. Dzieci/nauczyciel dzielą się swoimi spostrzeżeniami, doświadczeniami i opowiadają o jabłkach – zachęcanie do swobodnych wypowiedzi:

  • Lubię z mamą kupować jabłka, mogę zawsze wybierać te bardzo czerwone.
  • Moja babcia robi pyszne smażone jabłka i daje na ciasto.
  • Najbardziej smakują mi takie jabłka, co mają dużo soku, jak się gryzie.
  • Myślałem, że zielone jabłka są kwaśne, ale też są słodkie.
  • A ja lubię sok jabłkowy.
  • Widziałem, że wszystkie jabłka mają brązowe pestki w środku.
  • Wiecie, wcale nie wszystkie jabłka są okrągłe.
  • Każde jabłko ma ogonek, tylko w sklepie nie ma tych ogonków.

Zaproszenie dzieci do wykonania rysunków nt. „Jabłko” pastelami olejnymi w celu umieszczenia ich na siatce wiedzy.

Stworzenie siatki wiedzy – „Co już wiemy?”


Podczas burzy mózgów dzieci przedstawiają posiadane przez siebie wiadomości na temat „Jabłko”. Tworzymy siatkę wiedzy poprzez zapisanie udzielanych przez dzieci informacji. Dzieci swoją wiedzą mogą się dzielić z grupą w sposób bardzo indywidualny, poprzez opowiadanie o jabłku, zaśpiewanie piosenki, wykonanie rysunku lub powiedzenie wiersza. 

Dołączamy do siatki wiedzy ilustracje wykonane przez dzieci nt. „Jabłko”.

Przykładowe informacje o jabłku udzielane przez dzieci:

  • Jabłka mają różne kolory.
  • Nie wszystkie jabłka są okrągłe.
  • Czerwone jabłka są bardzo słodkie.
  • Jabłka mają brązowe pestki.
  • Każde jabłko ma ogonek.
  • Jabłka rosną na drzewach.
  • Jabłka można gotować.
  • Najlepsze są jabłka bez skórki.
  • Jabłka są potrzebne do ciasta i do bułek.
  • Jabłka rosną w sadzie.
  • Jabłka mają różne nazwy.
  • Jedne jabłka mają grubą skórkę, a inne cienką.
  • Z jabłek można zrobić sok.

Stworzenie siatki pytań – „Czego chcemy się dowiedzieć?”


Siatka pytań zawiera tematy – zagadnienia badawcze. Stawiane przez dzieci pytania określają tym samym kierunek naszych działań badawczych. Dzięki pytaniom możemy poznać szczegółowy obszar zainteresowań dzieci. Jest to także doskonały moment na inspiracyjną rolę nauczyciela i wskazanie kierunku aktywności badawczej, podczas której będą realizowane zagadnienia programowe.

Przykładowe pytania zadawane przez dzieci:

  • Czy wszystkie czerwone jabłka są słodkie?
  • Jakie witaminy mają jabłka?
  • Dlaczego niektóre jabłka są okrągłe, a inne takie dłuższe?
  • Czy zielone jabłka są kwaśne?
  • Czy do zbierania jabłek są potrzebne specjalne maszyny?
  • Jakie potrawy możemy zrobić z jabłkami?
  • Czy pestki w jabłku zawsze są brązowe?
  • Czy każde jabłko ma tyle samo pestek?
  • Czy jabłko utonie?
  • Dlaczego jabłko ma ogonek?
  • Które zwierzęta jedzą jabłka?
  • Jak działa wyciskarka do owoców?

 

Przed realizacją projektu

 

Kącik projektowy


Wspólnie z dziećmi wybieramy odpowiednie miejsce w sali na kącik projektowy. Warto takie miejsce wyeksponować. Znajdą się w nim materiały związane z realizowanym projektem. Dzieci i rodzice z pewnością chętnie będą wzbogacać kącik o nowe elementy. W kąciku dobrze jest umieszczać informacje przypominające o zbliżających się wydarzeniach związanych z naszym projektem (plakaty, bileciki). Dostęp do kącika powinien być swobodny, a kącik na bieżąco aktualizowany o nowe książki, ilustracje itp.

 

Nasi eksperci, czyli od kogo zdobędziemy informacje 


Kto może być ekspertem? Mamy tu cały wachlarz możliwości wyboru takiej osoby. W roli eksperta może wystąpić pani z sąsiadującego z przedszkolem sklepu warzywno-owocowego, dziadek dziecka, który ma na działce jabłonie i chętnie podzieli się swoją wiedzą, przedszkolny kucharz, może to też być rodzic, a także dziecko z grupy, które postanowiło zdobyć informacje na postawione pytanie zapisane w siatce pytań / siatce tematycznej. 

 

Planowanie terminów realizacji poszczególnych zajęć projektu


Dobre planowanie to strategiczny element przebiegu projektu. Należy pamiętać o prowadzeniu aktywności badawczej w przedszkolu, w tym celu również o terminowym przygotowaniu pomocy, zaplanowaniu czasu na wizyty ekspertów oraz przygotowaniu się do wyprawy terenowej. Przemienność aktywności sprawia, że dzieci są zaangażowane i zmotywowane do działania. Dlatego tak ważna jest różnorodność zajęć. Po zajęciach wymagających wysiłku umysłowego zaplanujmy działania plastyczne, muzyczne, ruchowe itp. Polecam zaplanowanie i zorganizowanie wielu zabaw i gier ruchowych.

 

Planowanie wypraw terenowych


Wspólnie z dziećmi dokonujemy wyboru miejsc wypraw, aby można było zrealizować nasze zamierzenia badawcze. Istotne jest dobre rozplanowanie terminów i miejsc ewentualnych wycieczek. W przypadku realizowania omawianego projektu wyjazd do sadu w czasie zbioru owoców z pewnością byłby bardzo interesujący. Z siatki pytań wybieramy te, na które chcemy uzyskać odpowiedzi od eksperta na wycieczce lub wyprawie. Może zaistnieć taka sytuacja, że w trakcie wycieczki pojawią się nowe pytania. Przed wyruszeniem na wyprawę wspólnie omawiamy jej cel i wybieramy pytania do eksperta. Chętne dzieci mogą same zadać je ekspertowi. Zachęcamy dzieci do dokonywania uważnych obserwacji. Aby utrwalać na bieżąco swoje wrażenia z wyprawy, dzieci mogą również szkicować elementy, które je interesują, lub za pozwoleniem eksperta zebrać eksponaty z wyprawy.

Etap II – realizacja projektu


Cechy etapu II:

  • opracowanie z dziećmi siatki tematycznej,
  • przygotowanie dokładnego planu kolejnych zajęć projektu z uwzględnieniem zajęć terenowych, wizyt ekspertów, gości, przeprowadzenia badań, eksperymentów oraz obserwacji,
  • powrót do siatki tematycznej – w trakcie rozmowy ustalamy, co już wiemy, i zastanawiamy się, czy mamy jeszcze dodatkowe pytania. Jeżeli poziom zainteresowania i zaangażowania dzieci nadal jest wysoki, a dodatkowo pojawiły się nowe pytania i obszary do eksploracji, podejmujemy decyzje o kontynuowaniu projektu. W sytuacji przeciwnej projekt zostaje zakończony. 

Poszukiwanie odpowiedzi na pytania postawione w siatce pytań, aktywność badawcza dzieci oraz stawianie nowych pytań mogących się pojawić w trakcie realizacji zadań projektu to charakterystyczne cechy etapu II. 

Jest to moment powrotu i dokonania analizy wcześniej utworzonych siatek. Wspólne tworzenie nowej siatki tematycznej, któ...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy