Dołącz do czytelników
Brak wyników

Origami a rozwój dziecka

4 czerwca 2019

NR 47 (Maj 2019)

Mały człowiek i jego dzieła. Origami jako narzędzie ekspresji twórczej dziecka

0 77

Każda aktywność małego dziecka prowadzi do określonego celu. Oczekiwania poznawcze tkwiące w dzieciach są niesamowitym motorem ich działania i przyczyną wielkiej determinacji w osiąganiu celów. Jednak oprócz chęci zaspokojenia oczekiwań poznawczych, dziecko podejmuje się aktywności sprawczej – chce wykonać, stworzyć wartość w postaci konkretnego nowego obiektu, dobra kultury, który będzie wyrazem czynienia dobra i kształtowania piękna.

Ten fenomenologiczny aspekt aktywności dzieci1 zawarty w celu obecnej podstawy programowej dla wychowania w przedszkolu2 można zaobserwować, patrząc na zabawę, szczególnie tę swobodną, której treść wypełniają pomysły samych dzieci. Dzieła małe i duże z plasteliny, kartonów, klocków, rysunki, poskładane liściki, karteczki, książeczki wędrują do rąk rodziców przychodzących do przedszkola po swe pociechy. Niektóre ze wspomnianych dzieł na chwilę pozostają w przedszkolu z uwagi na ich użyteczność. Im więcej takiej użyteczności spotka w przedszkolu mały człowiek, tym bardziej świat, w którym się znajduje i rozwija, będzie dla niego bezpieczny, prawdziwy, ludzki. 

Origami jako „wytworzona wartość” 

W ogromie modeli sztuki origami i różnorodności technik nauczyciel nie powinien koncentrować się na tym, co bardzo spektakularne, oryginalne i niespotykane. Wiele modeli tej sztuki to arcydzieła bardzo skomplikowane, które mogą stać się indywidualnym celem w rozwoju sprawności manualnej człowieka na etapie szkoły i później. Szukać należy natomiast takich propozycji modeli do składania, których wartością jest ich użyteczność w pracy z dziećmi, wielorakie zastosowanie oraz możliwość ich przekształcenia w kolejne nowe formy. Dziecko, które raz odkryło sposób składania małego kubeczka, bawi się nim i pokazuje swą radość związaną z faktem, iż samo kubeczek zrobiło. Ta „wytworzona wartość” powinna być ubierana w różnorodne znaczenia: raz kubek będzie po prostu kubkiem, innym razem – złożony z dużej kartki – stanie się czapką. W kolejnej nowej sytuacji nauczyciel nada formie następne znaczenie, wiedząc, iż każdą umiejętność dziecko powinno ćwiczyć i zastosować w sytuacji nowej, bo przez takie właśnie doświadczenia prowadzi droga w kierunku integracji wiedzy, umiejętności, zachowania, ekspresji twórczej, droga ku zdobyciu kompetencji. Papierowy model nie musi być także celem samym w sobie. Jego istnienie i sposób konstruowania powinny być jedynie drogą prowadzącą do odkrycia przez dziecko istoty owego dobra, a więc praktycznego zastosowania w otaczającym dziecko świecie doświadczeń. Dobrze, gdy proces składania formy wiąże się z wielokierunkową aktywnością dzieci, także ruchową, także ekspresją muzyczną oraz zaangażowaniem w budowę relacji. Takie składanie wzbogacane rozmową rówieśniczą to przestrzeń kształtowania wielu pojęć, w tym matematycznych.

Oto, w jaki sposób składanie papierowego kubka, modelu bardzo znanego i stosowanego w wychowaniu przedszkolnym już od czasów freblowskich, stało się przyczyną do powstania pięknego dzieła w jednym z norweskich przedszkoli w Oslo, w którym pracuje polska nauczycielka, trenerka systemu Edukacja przez ruch, Małgorzata Białkowska. Dzieci swą aktywność badawczą nakierowały na pracę w przestrzeni ogromnego arkusza papieru. Kreślenie zielonych kresek, animacja papierem i ukrycie koloru zielonego do spodu, wykreślenie kształtu w oparciu o dłoń, wycięcie kształtu doprowadziło do utworzenia kaktusa. Bardzo dobry aspekt ruchu w obrębie dużej motoryki koncentruje dzieci i integruje w działaniu, kapitalnie przygotowuje także do indywidualnej pracy, czyli składania papierowego kubka. Dlaczego kubka? To sposób na osadzenie kaktusa w realnej doniczce. 
 

Zdjęcia z zajęć w przedszkolu – Eventyrstua Barnehage w Lørenskog, prowadzone przez trenera systemu Edukacja przez
ruch p. Małgorzatę Białkowską


Origami jako model w tego rodzaju zajęciach jest rzeczywiście bardzo użyteczny. Dzieci same odkrywają zastosowanie kubka, no i uczą się, iż w rzeczywistym świecie między przedmiotami istnieją określone zależności. Pragnę tutaj zaznaczyć, że zanim dziecko zacznie składać model – a składanie zawsze ma znamiona pracy precyzyjnej, wykorzystuje ruch parcjalny, a nie swobodny całego ciała – nauczyciel powinien do tego ruchu dzieci przygotować, co widać na poniższych zdjęciach. Składanie odbyło się po wspólnej zabawie, brykaniu, rytmicznym kreśleniu kresek, rysowaniu i wycięciu owalnej, niezbyt szczegółowej formy z papieru, dlatego atrakcyjnej i niezniechęcającej do pracy takie małe dzieci. Papierowy kubek nie stał się także celem samym w sobie, ale wartościowym dziełem, które umożliwiło prezentację pięknych kaktusów. Model zatem, w swej wartości utylitarny, uporządkował aktywność dzieci i podkreślił jej znaczenie. W takim podejściu do pracy z dzieckiem sztuka origami staje się narzędziem ekspresji twórczej dziecka, drogą do tworzenia dóbr kultury i świata wokół dzieci naprawdę ludzkiego. Warto przy okazji stosowania takich składanek w zajęciach kierowanych zwrócić uwagę na diagnozujący charakter zabawy z papierem. Nie wszystkie dzieci bowiem składają bardzo dokładnie, estetycznie, precyzyjnie. Nauczyciel obserwujący ten proces otrzymuje od dzieci informacje o nich samych, aby zaplanować kolejne zajęcia wspierające ich rozwój. Papierowe kubeczki prezentują się imponująco jako doniczki. Dzieci uczestniczą za przyczyną zatem sztuki origami w procesie nadawania znaczeń formom, które tworzą, a przy okazji stają się konstruktorami własnej wiedzy. 

Papierowy konkret 

Nietrudno zauważyć, że składanie papierowej doniczki w przypadku przedszkolaków z Oslo to także konkretna praca praktyczna, ważna dla kształtowania pojęć matematycznych. Okres przedszkolny to, według J. Piageta, czas tzw. myślenia konkretno-wyobrażeniowego. Dziecko kieruje się w swej aktywności „instynktem ciekawości” oraz „dziecięcym prawem do zainteresowania”3. Jest to czas, kiedy schematy poznawcze dzieci zaczynają się dynamicznie rozwijać w kierunku coraz bardziej złożonych struktur. Przedszkolak myśląc, opiera się na konkrecie; dodaje, gdy układa kaktusy w doniczkach, tworząc realną prezentację swoich dzieł. Każda realna składanka może stać się liczmanem, istotą zadania matematycznego, jego ilustracją, a nawet odpowiedzią na zadane matematyczne pytanie. Układanie, przesuwanie, dokładanie doniczek to czynności potrzebne w tzw. procesie kształtowania pojęcia liczby naturalnej, który trwa długo, a zaczyna się w przedszkolu poprzez działanie na konkretnych modelach. Dzieci operując rzeczywistymi modelami, nadają wykonywanym czynnościom znaczenie, które pomaga w procesie rozumowania matematycznego. Modele sztuki origami, których struktura geometryczna implikuje możliwość konstruowania ich przez przedszkolaków, stają się niezwykle cennym atrybutem kształcenia matematycznego dzieci. Sam proces bowiem, liczba zgięć, kierunek zgięć to dynamiczne doświadczanie przyczyny i skutku, zjawisk odwracalnych, częściowo odwracalnych, symetrii osiowej, relacji i ułożenia obiektów w przestrzeni itd. Dzieci składając, permanentnie doświadczają integracji czynnościowej, ich działania praktyczne integrują się bowiem z podejmowaną aktywnością intelektualną. Trudno zatem nie zauważyć, iż wartość papierowego kubka stale wzrasta, utylitarna funkcja składanki mieści się w tym konkrecie, ale i w konkretnych jego zastosowaniach. 

Dobro i piękno

Istotą, można także powiedzieć naturą, człowieka jest wytwarzanie dzieł, obiektów, dóbr, wartości, które go charakteryzu...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy