Dołącz do czytelników
Brak wyników

Podstawa programowa

16 listopada 2017

NR 22 (Grudzień 2016)

Kiedyś będę czytać!

0 302

W bieżącym numerze prezentujemy kształcenie umiejętności opisanych w 14. obszarze działalności edukacyjnej przedszkola, określonym  w podstawie programowej wychowania przedszkolnego jako: tworzenie warunków do doświadczeń językowych i komunikacyjnych w zakresie reprezentatywnej i komunikatywnej funkcji języka (ze szczególnym uwzględnieniem nabywania umiejętności czytania). Propozycja kształcenia umiejętności: dziecko interesuje się czytaniem, układa proste wyrazy z liter i potrafi je przeczytać.

Analizując zapis umiejętności opisanej w podstawie programowej, należy przypomnieć, że jest to umiejętność finalna, którą powinno opanować dziecko na koniec edukacji przedszkolnej, czyli przed rozpoczęciem nauki w klasie I. Proces, który ma doprowadzić do gotowości czytania, której wyznacznikiem jest m.in. układanie prostych wyrazów i odczytywanie ich, jest bardzo złożony. Należy też przypomnieć, że pojęcie gotowości do jakiegokolwiek uczenia się odnosi się do takiego stadium w rozwoju dziecka, w którym z łatwością uczy się czegoś nowego, bez napięcia emocjonalnego, które zawsze towarzyszy zadaniom zbyt trudnym, przekraczającym możliwości na danym etapie. 

Jakimi zatem właściwościami powinien cechować się rozwój dziecka, aby możliwe było mówienie o jego gotowości do czytania? Dziecko powinno widzieć różnice między czytaniem a opowiadaniem, między obrazkami a tekstem, między znakami w tekście a wypowiadanymi słowami. Ponadto dziecko powinno wiedzieć, po co ma się uczyć czytać i jaka jest wartość czytania. Do rejestru właściwości należy dołożyć jeszcze: umiejętność różnicowania kształtów, dźwięków, wyszukiwania różnic i podobieństw na obrazkach, między znakami. Konieczne jest także bogate słownictwo, umiejętność wypowiadania się na tematy bliskie maluchowi. Powyższy rejestr pokazuje, że przygotowanie dziecka do czytania polega na kształtowaniu takich umiejętności, które stanowią szeroką podstawę do nauczania czytania. Ich rozwijanie powinno następować od pierwszych chwil pobytu dziecka w przedszkolu.

Charakterystyka poziomu rozwoju umiejętności trzylatka

Jeśli w domu rodzinnym maluch obcował z książką, słuchał bajek, opowiadań dorosłych np. na dobranoc, to jest to już podstawa do kontynuacji działań w przedszkolu, których celem jest rozwijanie zainteresowania czytaniem. Dzieci 3-letnie, które wcześnie przechodzą inicjację literacką, bardzo chętnie słuchają opowiadań nauczyciela. Często same proszą o przeczytanie przez nauczyciela przyniesionej książeczki. Praca z trzylatkiem w zakresie kształcenia przywołanej umiejętności to organizacja różnorodnych zabaw, zajęć, które pozwolą na rozbudzenie zainteresowania książką, rozwijanie całego spektrum właściwości m.in. w zakresie spostrzegawczości, analizy i syntezy wzrokowej, wzrokowo-słuchowej, bogactwa słownictwa. Dobre przygotowanie analizatorów, organizacja czytelnictwa od najmłodszych lat pobytu dziecka w przedszkolu to baza do rozwijania zainteresowania czytaniem. Jeśli maluch wykazuje chęć poznawania znaków literowych, jest zainteresowany tekstami – pyta, „co tu jest napisane?”, to wykazywane zainteresowanie trzeba jak najbardziej pielęgnować i ułatwiać dziecku rozpoznawanie katalogu liter.

Rozwijanie umiejętności w praktyce 

Scenariusz dla dzieci trzyletnich

Temat zajęć: Dostrzegam różnice na obrazkach!

Cele zajęć: 
Dziecko:

  • koncentruje uwagę na słuchaniu recytacji utworów przez nauczyciela,
  • dostrzega różnice między tekstem właściwym (zapisanym) a tekstem wymyślonym,
  • dostrzega różnice na ilustracjach, w napisach, tekstach,
  • poznaje utwory należące do klasyki literatury dla dzieci,
  • dopasowuje elementy, np. właściwy wyraz do ilustracji według obserwowanego wzoru,
  • aktywnie uczestniczy w proponowanych zadaniach,
  • aktywnie uczestniczy w rozmowach zespołowych

Metody:

  • czynne: udział w zabawach (ruchowej, plastycznej),
  • oglądowe: oglądanie ilustracji zwierząt, wyrazów,
  • słowne: słuchanie recytacji utworów, uczestniczenie w rozmowie na temat określony, odczytywanie globalne wyrazu

Środki i pomoce dydaktyczne: utwór nauczycielki na bazie tekstu Jana Brzechwy, wiersz Brzechwy Miś, ilustracje zwierząt, ilustracja przedstawiająca misia, zapis wyrazu „miś”, zestaw dla każdego dziecka: ilustracje misiów, w tym jedna taka, jak ilustracja bazowa, wyrazy: miś, miśś, śim, kartki papieru, pędzelek, klej

Formy pracy: grupowa
Przebieg zajęć:

  • Słuchanie przewrotnej wersji utworu Jana Brzechwy Miś recytowanego przez nauczycielkę – dzieci poznały wcześniej treść oryginalną, np. przy okazji Dnia Misia.

Proszę państwa, oto miś.
Miś jest bardzo zmęczony dziś.
Łapy państwu nie poda
I to jest wielka szkoda.

  • Rozmowa z dziećmi na temat wersji nauczycielki – podsumowanie rozmowy: „nie takie były słowa w wierszu, pani je zmieniła, pomyliła…”.
  • Przeczytanie przez nauczycielkę właściwej treści utworu ze zbioru wierszy Jana Brzechwy – zwrócenie uwagi, że oryginalny tekst jest zapisany w książce, a pani swój wymyśliła.
  • Odszukanie w zbiorze ilustracji (zawieszonych na tablicy) ilustracji przedstawiającej misia. Jest ona podpisana wyrazem „miś” – nauczycielka zwraca uwagę dzieci na podpis.
  • „Misie na spacerze – misie zasypiają” – zabawa ruchowa z elementami czworakowania.
  • Odszukanie w zbiorze ilustracji misiów takiej samej, jak zaprezentowana na tablicy, następnie odnalezienie właściwego podpisu ilustracji „miś” w zbiorze wyrazów (np. „miś”, „śim”, „miśś”). Każde dziecko otrzymuje zestaw ilustracji i wyrazów i wyszukuje w nim obrazka i wyrazu. 
  • Naklejenie ilustracji i podpisu na kartce papieru.
  • Sprawdzenie, czy każde dziecko wybrało taką samą ilustrację misia i podpisu do ilustracji, jak ta zawieszona na tablicy.

Charakterystyka poziomu rozwoju umiejętności czterolatka 

Proces rozwoju gotowości do czytania jest długotrwały i złożony. Niemniej jednak mnóstwo zadań i zabaw, które będą go wspomagać, należy realizować z najmłodszymi przedszkolakami. Wstępem do syntezy i analizy słuchowej jest rozwijanie najprostszej jej postaci – syntezy i analizy sylabowej. Dzieci bezwiednie wejdą w świat sylab – będą je np. składać w wyraz podczas zabaw w „mówiących dziwaków” czy ćwiczeń z pacynką sylabizującą wyrazy. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby włączyć do tego procesu oglądanie wyrazów, którymi są podpisane ilustracje. Wyraz to taki sam element graficzny, jak wszystkie inne, i można z jego wykorzystaniem zachęcać dzieci do dostrzegania różnic i podobieństw w kształtach i budowie. Zatem 4-latki mogą i powinny uczestniczyć w zabawach, których celem jest wyrabianie gotowości do nauki czytania.

Rozwijanie umiejętności w praktyce 
Scenariusz dla dzieci czteroletnich

Temat zajęć: Zabawy z sylabami

Cele zajęć: 
Dziecko:

  • interesuje się literami i napisami w sali, 
  • potrafi z sylab układać wyrazy,
  • potrafi dokonywać analizy sylabowej,
  • prawidłowo układa rozsypanki obrazkowo-wyrazowe,
  • doskonali słuch fonematyczny,
  • aktywnie uczestniczy w proponowanych zadaniach,
  • aktywnie uczestniczy w rozmowach zespołowych

Metody:

  • czynne: udział w zabawach: ruchowej i grafomotorycznej,
  • oglądowe: oglądanie ilustracji zabawek, rozsypanek obrazkowo-wyrazowych,
  • słowne: słuchanie wyjaśnień nauczyciela, dokonywanie analizy sylabowej wyrazów o prostej budowie fonetycznej

Środki i pomoce dydaktyczne: pacynka Lisek–Sylabinek, karty z ilustracjami przedmiotów, które mają odpowiedniki w wyposażeniu sali, rozsypanka obrazkowo-wyrazowa, worek z zabawkami (np. piłką, samochodem, lalką, pajacykiem, …) komplet rozsypanek obrazkowo-wyrazowych dla każdego dziecka, kartki papieru, pędzelek, klej

Formy pracy: grupowa

Przebieg zajęć:

  • Przywitanie się z Liskiem–Sylabinkiem:

Wi – tam Was, dzie – ci!
Wi – ta – my Cię, Lis – ku!

  • Pokaz serii kart przyniesionych przez Liska–Sylabinka, obrazujących różnorodne przedmioty, których desygnaty znajdują się w sali, np.: „piłka”, „lalka”, „samochód”, „klocki”, „kredki”, „radio” itp.
  • Odnajdywanie w sali przedmiotów przedstawionych na ilustracjach.
  • Pokaz rozsypanki obrazkowo-wyrazowej – takie same ilustracje, jak w pkt. 2, podpisane wyrazami. Ilustracje są przecięte wzdłuż – na tyle części, ile dany wyraz ma sylab. Każda część obrazka jest podpisana jedną sylabą (np. „pił – ka”, „ra – dio” itd.)
  • Układanie rozsypanki obrazkowo-literowej. Każde dziecko, które ułoży ilustrację na tablicy, dokonuje analizy sylabowej wyrazu będącego podpisem obrazka („mówi tak, jak Sylabinek”).
  • Zabawa ruchowo-naśladowcza – nauczycielka prezentuje dzieciom worek, w którym umieszczone są różne zabawki. Dziecko poproszone przez nauczycielkę, rozpoznaje na podstawie dotyku zabawkę, nazywa ją. Dzieci po rozpoznaniu zabawki przez kolegę – „zamieniają się w daną zabawkę” – symulują ruch, np. „samochody jadą po całej sali w różnych kierunkach”, „lalki idą na sztywno wyprostowanych nogach”, „pajacyki – wykonują podskoki zwarto-rozwarte” itd.
  • Naklejanie na arkusz papieru rozsypanek obrazkowo-wyrazowych (każde dziecko otrzymuje co najmniej dwie rozsypanki).
  • Zagadki słuchowe – każde poproszone przez nauczycielkę dziecko dokonuje analizy sylabowej wyrazu będącego podpisem wybranego naklejonego obrazka (nie pokazując go pozostałym dzieciom). Pozostałe dzieci podają cały wyraz składający się z wypowiedzianych przez kolegę sylab. Trudniejsza wersja zabawy: dzieci dobierają się w pary. Jedno z nich podaje sylaby składające się na określony wyraz, drugie odgaduje i wypowiada wyraz w pełnym brzmieniu. Po każdym odgadnięciu wyrazu – zsyntezowaniu sylab – odkrywany jest właściwy obrazek, którego nazwa była wypowiadana.

Charakterystyka poziomu rozwoju umiejętności pięciolatka

Poznawanie liter przez dzieci pięcioletnie nie może stanowić celu samego w sobie, lecz musi się ściśle wiązać z użytecznością tej umiejętności. Zatem w momencie, gdy dzieci przyswoją sobie pewną partię materiału literowego, warto wykorzystać go w zabawach, tym samym wzbogacając je i urozmaicając, zaś samą naukę czytania czyniąc ciekawszą, bardziej atrakcyjną. Najwięcej naturalnych okazji sprzyjających doskonaleniu techniki czytania pojedynczych wyrazów stwarzają zabawy tematyczne. Zarówno litery, jak i wyrazy, którymi będziemy posługiwać się w zabawie, powinny być dobrze znane dzieciom, a ich odczytywanie powinno być działaniem świadomym i celowym.

Rozwijanie umiejętności w praktyce
Scenariusz dla dzieci pięcioletnich

Temat zajęć: Piszemy listy do Świętego Mikołaja

Cele zajęć:
Dzieci:

  • pięciolatek interesuje się słowem pisanym,
  • wie, że w języku polskim czyta się od strony lewej do prawej,
  • uważnie śledzi tekst czytany przez nauczyciela i w odpowiednim momencie zastępuje nazwę obrazka wyrazem w odpowiedniej formie gramatycznej wynikającej z kontekstu,
  • potrafi ułożyć proste słowa z alfabetu ruchomego według wzoru i je odczytać,
  • poznaje tradycje mikołajkowe,
  • wyznacza konsekwentne serie,
  • osłuchuje się z piosenką o Świętym Mikołaju

Metody:

  • czynna: układanie puzzli; układanie rozsypanek wyrazowych; adresowanie i wycinanie listu do Świętego Mikołaja,
  • słowna: czytanie tekstu wyrazowo-obrazkowego; wypowiedzi na temat ilustracji,
  • oglądowa: oglądanie ilustracji sklepu z zabawkami, wyszukiwanie na ilustracji wskazanych szczegółów; układanie sylwet worków według wielkości
  • ...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy