Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , PRACA Z TEKSTEM LITERACKIM

2 grudnia 2019

NR 52 (Grudzień 2019)

Tekst literacki jako źródło obrazów
do konstrukcji zintegrowanych sytuacji edukacyjnych Metodą dynamicznych obrazów w przedszkolu

0 10

Na żadnym etapie edukacyjnym nauczyciel nie może grupy dzieci/uczniów inspirować, wspierać czy inicjować ich nauki wyłącznie na podstawie słowa. Zbyt duży werbalizm nawet w odniesieniu do młodzieży czy uczących się dorosłych jest nieefektywny. Człowiek w swej naturze posługuje się w procesie poznawania funkcjonalności świata tzw. wzorami uczenia się mózgu i to ten potencjał wykorzystywany być powinien na drodze wspierania rozwoju. Jednakże słowo samo w sobie nosi znaczenie pojmowanego pojęcia.

Zaskoczenie, zdziwienie, zaciekawienie, zainteresowanie potrzebne do eksploracji tekstu literackiego zaczyna się od słowa, które zilustrowane ruchem przez jego odbiorcę, o ile nadawca na to pozwoli, rozpoczyna proces rozumowania. 

Jego treść, zawartość jest niezwykle istotna, potrzebna, aby za jego przyczyną dziecko dokonywać mogło kolejnej eksploracji, np. otoczenia, w którym się znajduje. Słowo jest zjawiskiem ciekawym dla dziecka, posiada bowiem specyficzne brzmienie, jest długie, krótkie, ciche, głośne, atrakcyjne artykulacyjnie, bo np. trudne, a to już tworzy ciekawą grę, w której uczestniczyć pragnie dziecko, aby pokazać swoje mistrzostwo w wypowiadaniu się. Zabawy słowami, prostymi tekstami, rymowankami, wierszami są w przedszkolu niezwykle potrzebne, stanowią przestrzeń intensywnego rozwoju języka dziecka, przyswajania znaczeń poznawanych pojęć oraz związków między nimi. Z uwagi na istotę pracy mózgu, który wartościuje sytuację uczenia się dziecka, przekształca, przetwarza i tworzy informacje, zapomina i przyzwyczaja się, słowo (wyraz lub związek wyrazowy) dane dziecku w zabawie jako forma inicjacji jego aktywności spotka się, choć nad tym się nie zastanawiamy, z wartościowaniem jego atrakcyjności. Aby słowo było atrakcyjne, ważne, istotne w aktywności dziecka, musi rozpoczynać proces rozumowania, logicznych związków przyczynowo-skutkowych, za przyczyną których dziecko, bawiąc się, odczuje radość. 
Gdy czytamy teksty literackie, szczególnie przygotowane z myślą o uczeniu dzieci, jako osoby dorosłe zapoznajemy się najczęściej z całym tekstem, chcąc objąć całościowo jego istotę, znaczenie. Próbujemy także czytać dzieciom cały wierszyk, całe opowiadanie, aby dzieci, słuchając, zrozumiały ich treść i ewentualnie odpowiedziały na pytania stawiane do tekstu. Sytuacje takie mają w takiej formie swój wymiar edukacyjny, ale nie zawsze gwarantują dzieciom to co bezwzględnie jest potrzebne, aby mózg zwartościował sytuację jako tę, którą chce wybrać. Brakuje często w takich sytuacjach innych wrażeń, odmiennych od słuchowych oraz zaskoczenia, zdziwienia i podążającego za nimi zaciekawienia. Atrakcyjne dla przedszkolaków słowo to takie, z którego dziecko poprzez ruch i użycie jego znaczenia rozpocznie dynamiczną zabawę, stworzy obraz jak kadr filmowy o wielu kontekstach, które uzmysłowią dziecku wielorakie zastosowanie wybranego słowa. 

Metoda dynamicznych obrazów systemu Edukacja przez ruch 

Podzielony na małe sekwencje tekst literacki może stać się źródłem wielu ciekawych sytuacji edukacyjnych, w których jedno słowo (wyraz lub związek wyrazowy) dziecko, a także nauczyciel wykorzysta do utworzenia dynamicznej zabawy wspierającej rozumienie wybranego tekstu. Zabawa, zawsze o charakterze polisensorycznego doświadczenia, rozpoczyna się od ruchu, który tworzy dynamiczny obraz istniejący w tekście lub w nim nieistniejący, bo utworzony jedynie ze znaczenia pojedynczych słów. Celem zabawy może być ruchowa interpretacja tekstu, ale także ruchowa forma twórcza wskazująca znaczenie wybranego słowa, a niekoniecznie całego tekstu. Dzieci w zabawie, zgodnie ze strategią percepcyjno-innowacyjną1, koncentrując się na atrakcyjnym słowie (wyrazie lub związku wyrazowym), bawią się słowem, eksplorują, tworząc dzieło. Dziełem tym może być np. utworzenie ciekawego dźwięku, impresja plastyczno-techniczna, instalacja, rymowanka, konstrukcja z klocków, materiału naturalnego, makieta, nowa organizacja i zabudowa przestrzeni itd. Dzieło samo w sobie określa, przedstawia, prezentuje rzeczywiste rozumienie danego słowa (wyrazu czy związku wyrazowego) przez dzieci. Celem zabaw – sytuacji edukacyjnych, których źródłem są małe fragmenty tekstu literackiego – jest osiągnięcie przez dzieci rzeczywistego rozumienia pojęć zawartych w tekście, zanim dzieci poznają cały tekst. Dzieła, które powstają podczas zabaw z fragmentami tekstu, to właśnie polisensoryczne doświadczenia ułatwiające dzieciom rozumowanie, rozumienie słów, a w przyszłości pełne zaangażowanie intelektualne w przedstawiany przez nauczyciela cały tekst. 
W przypadku młodszych przedszkolaków warto do zabaw takich zastosować wiersze, które z uwagi na rytm czy widoczny podział na wersy umożliwiają wyodrębnienie mniejszych fragmentów, przeznaczonych do budowy prostych dynamicznych sytuacji edukacyjnych. Czasami struktura wiersza jest taka, iż każda zwrotka może stać się dynamiczną sytuacją edukacyjną, a także w swej istocie obrazem samej treści, bo zamyka w sobie myśl opartą np. na dwuwersie czy czterowersie. Wystarczy jedno słowo i połączony z nim gest, aby wywołać gotowość dzieci do zabawy. 

Sytuacje edukacyjne wyprowadzone z wiersza

Spróbujmy zatem utworzyć najprostsze sytuacje edukacyjne dla przedszkolaków najmłodszych, które przy stosownym ubogaceniu mogą być zrealizowane także w grupach starszych. Zastosujemy metodę dynamicznych obrazów systemu Edukacja przez ruch. Ponieważ podstawą do budowy sytuacji w tej metodzie jest zawsze tekst literacki, spróbuję jego kolejne zwrotki zamieścić jako element przedstawianej sytuacji edukacyjnej dla dzieci. Dynamiczny obraz tworzą bawiące się dzieci, w zabawie zawsze istnieje ruch, rytm, zawsze powstaje dzieło. Zatem każda zwrotka tekstu przedstawiona poniżej będzie opatrzona krótkim komentarzem dotyczącym istoty zabawy. Do opracowania sytuacji edukacyjnych wykorzystam tekst – Jak niedźwiadek choinkę ustroił. 

  1. Gdy maleńki przyszedł Jezus,
    w żłóbku spędzał pierwsze chwile. 
    Wieść o królu z niebios danym,
    rozśpiewały najpierw gile. 

Nauczyciel czyta tekst przez papierową tubę, dzieci-gile biegają, skaczą, chodzą po sali i ćwierkają rytmicznie „ćwir, ćwir, ćwir” na melodię kolędy „Pójdźmy wszyscy do stajenki”. Nauczyciel sytuację powtarza kilka razy. Dla wzmocnienia doznań nauczyciel rozdaje dzieciom gliniane ptaszki, gwizdki i tworzy z dzieci orkiestrę gili. Istotne słowa, wyrazy, związki wyrazowe: gil, gile, orkiestra gili, śpiew gili.

  1. Potem kogut złotopióry 
    stanął w oknie szopki starej.
    I obudził wszystkie lasy.
    – Wstawać! – krzyczał. – Dalej! Dalej!

Nauczyciel czyta tekst pierwszej zwrotki przez papierową tubę, dzieci-gile biegają, skaczą, chodzą po sali i ćwierkają rytmicznie „ćwir, ćwir, ćwir” na melodię kolędy „Pójdźmy wszyscy do stajenki”. Nauczyciel czyta tekst drugiej zwrotki przez tubę, dzieci chodzą, udając poruszanie się koguta, wydają dźwięki „kukuryku” po wyrazie „lasy”. Nauczyciel powtarza pierwszą i drugą zabawę według uznania dzieci. Istotne słowa, wyrazy, związki wyrazowe: kogut, krzyk koguta, dźwięki koguta, dźwięki kogucie.

  1. Pokłon oddać Jezusowi
    przyszedł najpierw psiak bezdomny,
    potem kuna i sarenka,
    nawet mały konik polny. 
  2. Przyleciały też skowronki, 
    szara myszka zbiegła z pola. 
    Przycupnęła w rogu stajni,
    przestraszona, lecz wesoła. 

Nauczyciel czyta tekst pierwszej i drugiej zwrotki przez papierową tubę, dzieci-gile biegają, skaczą, chodzą po sali i ćwierkają rytmicznie „ćwir, ćwir, ćwir” na melodię kolędy „Pójdźmy wszyscy do stajenki”. Dzieci chodzą, udając poruszanie się koguta, wydają dźwięki „kukuryku” po wyrazie „lasy”. Nauczyciel czyta przez tubę trzecią zwrotkę i zatrzymuje się na wyrazie „najpierw”, aby wymieniać imiona dzieci, które spontanicznie ćwiczą ukłon, pokłon, powitanie, w tle ćwiczeń ukłonów można włączyć muzykę, np. spokojną kolędę lub pastorałkę. Nauczyciel sam przedstawia propozycje ukłonu i prezentu w postaci pudełka z kartami. Każda karta to wizerunek innego zwierzątka, przy czym nie wszystkie dotyczą tekstu. Nauczyciel czyta zwrotkę trzecią i czwartą przez tubę, dzieci wybierają stosowne karty. Rozmowa na temat zwierząt. Istotne słowa, wyrazy, związki wyrazowe: pokłon, pokłony, ukłon, ukłony, pokłonić się królowi itp. 

  1. Z głośnym śpiewem i radością
    przez las zwierząt szła gromadka.
    Pędząc w stronę żłóbka Pana, 
    obudziła też niedźwiadka. 
  2. On zasmucił się głęboko,
    chciałby Panu zanieść w darze
    jakiś drobiazg, coś miłego, 
    tak niedźwiedzia duma każe. 
  3. Myślał, myślał bardzo długo, 
    aż skorzystał ze swej siły. 
    Wyrwał świerk, co rósł przy drodze. 
    Taki prezent będzie miły!

Nauczyciel czyta tekst piątej zwrotki przez tubę, ale tylko pierwsze zdanie. Dzieci wchodzą w role zwierząt i idą przez las z piosenką „Hej ho, hej ho, do lasu by się szło! He, ho, hej ho, do żłóbka by się szło!”, chodzą wokół sztucznego drzewka, które stoi na stojaku pośrodku sali. Nauczyciel czyta przez tubę piątą, szóstą i siódmą zwrotkę. Dzieci wybierają niedźwiedzia, bawią się w tradycyjną zabawę „Stary niedźwiedź mocno śpi”. Każde dziecko jako niedźwiedź próbuje podnieść świerk. Dzieci wraz z nauczycielem składają symboliczne drzewko i przenoszą dla zabawy na ramionach, np. parami, idąc, śpiewają „Hej ho, hej ho, do żłóbka...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy