Dołącz do czytelników
Brak wyników

W rytmie kroków i podskoków

22 lutego 2021

NR 63 (Luty 2021)

Spotkało się słowo z dźwiękiem

72

Piosenka to najmilsza forma muzyczna, z jaką spotykają się dzieci w przedszkolu. Tekst poetycki zyskuje oprawę muzyczną i odtąd idą w parze. Czasem są wręcz trudne do rozdzielenia, albowiem trudno nam recytować tekst, nie słysząc w głowie melodii. Bywa też, że właśnie dzięki zapamiętanej melodii nagle jesteśmy w stanie przypomnieć sobie słowa piosenki. 

Dziś, w związku z nadchodzącym Dniem Pisarza, który obchodzimy 3 marca, chciałabym oddać hołd słowu. Często nie zwracamy uwagi na autora tekstu i kompozytora śpiewanych w przedszkolu piosenek. A już na tym wczesnym etapie edukacji możemy wzbogacać wiedzę dzieci, by w sposób naturalny zapisywały się w ich pamięci nazwiska i życiorysy polskich pisarzy oraz poetów, którzy tworzyli dla dzieci, a ich dorobek w tej właśnie dziedzinie został oceniony jako najbardziej wartościowy. 

POLECAMY

Witajcie w naszej bajce

W 1983 r. powstała ekranizacja Akademii pana Kleksa Jana Brzechwy. Film z fascynacją oglądają już kolejne pokolenia, natomiast piosenki powstałe na jego potrzeby żyją własnym życiem, także poza obrazem filmowym, i wpisały się w kanon piosenki dziecięcej. Do wierszy Jana Brzechwy niezapomnianą muzykę napisał Andrzej Korzyński. Dla przypomnienia są to: Leń, Zoo, Kaczka Dziwaczka, Kwoka, Jak rozmawiać trzeba z psem, Na wyspach Bergamutach, Psie smutki, Księżyc raz odwiedził staw. Warto włączyć je do przedszkolnego repertuaru, w większości piosenki te mieszczą się w skali głosu dziecka sześcioletniego. 

Te wiersze-piosenki opowiadają historie, które pobudzają wyobraźnię. Z łatwością można zrealizować do nich zabawy inscenizowane, przedstawiające przebieg dramatyczny piosenki. 

Piosenka Zoo to wyjątkowy przykład zmian agogicznych (zmian tempa), które są wyraźnie zaznaczone poprzez stałe przyspieszanie oddające niebezpieczeństwo związane z pojawieniem się dzika. Z kolei tekst piosenki Na wyspach Bergamutach, który można z jednej strony odczytać jako grę słów, otwiera wrota dla dziecięcej wyobraźni, w której powstają zazwyczaj najbardziej wymyślne konstrukty i zbitki słowne, dziecięce neologizmy. Fakt, że w realnym świecie ich nie odnajdziemy, nie umniejsza radości z ich wymyślania i śpiewania. Ponadto piosenka ta stanowi doskonałe ćwiczenie językowe, ortofoniczne, pamięciowe. Może stanowić przyczynek do rozmowy o sile wyobraźni pobudzanej przez literaturę, która poddając się słowom, zabiera nas w różne miejsca i o każdej porze. Taką właśnie moc posiadają piosenki z Akademii Pana Kleksa, bez których trudno wyobrazić sobie dzieciństwo. 

Piosenki rozproszone

Chciałabym przypomnieć także piosenki powstałe do tekstów niezwykłych kobiet, które tworzyły przede wszystkim w XX w. Nie znajdziemy ich w żadnym wydaniu ujednoliconym, jednak większość tych piosenek sami śpiewaliśmy, gdy byliśmy dziećmi, lub słyszeliśmy w wykonaniu dziecięcych zespołów wokalnych. 

W 1890 roku został wydany po raz pierwszy Śpiewnik dla dzieci, do którego słowa napisała Maria Konopnicka, muzykę zaś Zygmunt Noskowski. Powstał on z wielkiej potrzeby dostarczenia literatury muzycznej dla najmłodszych, której – jak zaznacza w przedmowie kompozytor – w naszym kraju brakowało. Po ponad stu latach piosenki te są nadal wykonywane i cenione przez najmłodszych.

Gdy wszędzie, osobliwie zaś w Anglii i Niemczech, istnieją całe tomy piosenek dla dzieci, gdy najpoważniejsi kompozytorowie, jak F. Kiel, K. Reinecke. W. Taubert, poświęcali się od czasu do czasu tej nowej a tak sympatycznej gałęzi literatury muzycznej, u nas zrobiono w tym kierunku bardzo niewiele.  Niełatwem było zadanie autorów niniejszego Śpiewnika: szło bowiem o to, aby nadać mu cechę odrębną, aby nie wpaść w naśladownictwo obczyzny. Zadanie to szczęśliwie rozwiązała znakomita poetka, zawarłszy szereg natchnionych obrazków przyrody naszej w jedną całość, przez co zachęciła do odpowiedniego podkładu muzycznego. Nie należy Śpiewnika z powodu tytułu „dla dzieci” uważać za zbiór piosenek jedynie najłatwiejszych. Byłoby błędem pedagogicznym utrzymać pół setki numerów na jednakowym stopniu trudności, albowiem i wiek dziecięcy przedstawia również rozmaitość rozwoju. Dziełko to zatem przeznacza się dla dzieci od lat 6-ciu do 14-stu. (…) Oddając Śpiewnik do użytku ogółu, szczęśliwym będę, jeżeli ta drobna praca znajdzie oddźwięk w niewinnych serduszkach młodego pokolenia i czemkolwiek przyczyni się do rozbudzenia w niem wzniosłych uczuć i ukształcenia jego charakteru1.

Ze wspomnianego zbioru, który zawiera 50 piosenek, pochodzi znana wszystkim Zima zła, co szczypie w nosy i uszy, a także piękna piosenka o przednówku W polu czy też wesoła Kukułeczka. Piosenki ułożone są w kalendarz pór roku, opowiadają o ojczystej przyrodzie, rytmie, jaki zmieniająca się aura wyznacza pracy na wsi, obyczajach świątecznych. Język może okazać się trudny, bo nieco archaiczny i wymagający objaśnień, jednak warto z grupą sześciolatków wykonać choć jedną z zawartych w zbiorze piosenek. Jak wspomniał sam kompozytor, ich funkcją miało być kształtowanie charakteru i rozbudzanie wrażliwości. Te dwa aspekty są istotną funkcją obcowania z poezją i muzyką.

Piosenki współczesne, które bliższe są otaczającej nas rzeczywistości, to utwory do wierszy trzech poetek: Danuty Wawiłow, Wandy Chotomskiej oraz Doroty Gellner. 

Piosenki do wierszy Danuty Wawiłow odnajdziemy na płycie Kuba-buba Dziecięcej Grupy Wokalnej „Arfik”. Nagrane utwory z muzyką Ryszarda Leoszewskiego wywołają zarówno śmiech, jak i łzy. Zabiorą nas w dziecięcy świat, ten podwórkowy, na trzepaku i w kałuży (Kałużyści), świat ukochanych odrapanych zabawek (Kopareczka), domowych codziennych smutków (Mama ma zmartwienie), relacji z rodzeństwem (Moja siostra królewna). To świat prawdziwy, codzienny, który przywołany w piosence może otworzyć nas na ciekawe, szczere rozmowy z dziećmi. Każda z piosenek trafnie przedstawia fragment naszego życia, przykładowo piosenka Szybko obrazuje codzienny pośpiech i tempo życia. Autorka stosuje takie środki stylistyczne jak wyliczenia i anafory, dzięki czemu wyraziście przeciwstawia szybki, pospieszny świat rodziców i spokojny świat dziecka, w którym jest czas na doświadczania i przyglądanie się otoczeniu bez zegarka w ręku. Osobisty sentyment każe mi szczerze nakłonić do spotkania z płytą i przede wszystkim twórczością Danuty Wawiłow, która wnika w świat dziecka, nie uprawia nachalnego dydaktyzmu. W swoich tekstach częściej właśnie dorosłym zwraca uwagę i wskazuje drogę powrotu do dzieciństwa, by mogli lepiej rozumieć potrzeby swoich dzieci. 

Twórczość Wandy Chotomskiej, znanej pisarki, autorki wierszy i opowiadań dla dzieci, przedstawiałam już na łamach „Wychowania w przedszkolu”, przywołując piękną pozycję Kolędy i pastorałki wydaną przy współpracy z poznańską szkołą Łejery. Jednakże kilka wyjątkowych tekstów odnajdziemy także w zbiorze Rozśpiewane przedszkole opracowanym przez Urszulę Smoczyńską-Nachtman. Znajdują się tu trzy – ciekawe w mojej ocenie – piosenki: Piosenka o jaśku, Piosenka o stołku oraz Kwiaty dla wróżki. Dwie pierwsze snują opowieść o powstawaniu przedmiotów codziennego użytku: stołka oraz poduszki – jaśka. Tekst pięknie obrazuje, ileż wysiłku i staranności trzeba, by powstał przedmiot, który na co dzień służy człowiekowi. Uczy szacunku dla cudzej pracy. Piękna muzyka Adama Markiewicza czyni z Piosenki o jaśku bardzo ładną kołysankę. Trzecia piosenka, Kwiaty dla wróżki, z pewnością wzbogaci repertuar piosenek z okazji Dnia Mamy, bo to ona w piosence jest dobrą wróżką, która wstaje pierwsza i w magiczny sposób zmienia otaczający świat. 

Poza tymi piosenkami pragnę odesłać Czytelników do zbiorów Piosenki Gawędy oraz Rodzinna herbatka, w których znajdziemy piosenki trudniejsze, takie jak A ja mam psa, Kochajcie czarownice oraz wyjątkową Uliczkę naszej Babci. W 2010 roku ukazało się także słuchowisko Muzyka pana Chopina autorstwa Wandy Chotomskiej, choć to raczej propozycja dla dzieci starszych. 

Trudno wyobrazić sobie przedszkolny re...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy