Dołącz do czytelników
Brak wyników

Edukacja przyrodnicza , Otwarty dostęp

28 maja 2018

NR 36 (Kwiecień 2018)

Porozmawiajmy o motylach

782

Jak opowiedzieć dzieciom o owadach? Najlepiej w formie zabaw dydaktycznych, które pozwolą przedszkolakom poznać stadia rozwojowe motyli. Uczestnicząc w tych zabawach, ćwiczący wcielą się w gąsienice jedzące liście, będą budowali kokony, odbędą także pierwszy lot jako dojrzałe motyle. Przedszkolaki skosztują nawet kwiatowego nektaru oraz poznają wygląd jaj tych owadów i ich sposób odżywiania się. Podczas zajęć dzieci będą uczyły się rozpoznawania cytrynków, bielinków oraz rusałek pawików, a także ciem.

„Gąsienice to żarłoki!”

Fabuła/narracja: Na pewno wiele razy przyglądaliście się gąsienicom (to optymalny moment na zaprezentowanie dzieciom zdjęć lub rysunków tego stadium rozwojowego motyli). Czy widzieliście kiedyś takie gąsienice? Gdzie je spotkaliście? Zwróciliście wtedy uwagę na to, że liście wokół nich były ponadgryzane? To sprawka gąsienic! One są po prostu niesłychanymi żarłokami. Zjedzenie dużego liścia zajmuje im ledwie chwilę. Potrafilibyście to pokazać?
Przebieg: Kilkuosobowa grupa siada wokół gazety wyobrażającej liść. Dzieci stają się gąsienicami. Na sygnał nauczyciela każdy stara się odrywać dłońmi kolejne kawałki przyboru. Wskutek tego płachta gazety bardzo szybko zmniejsza się, aż w końcu pozostają z niej tylko niewielkie strzępki.

POLECAMY

Cele:

  • wychowawczy: inspirowanie przedszkolaków do samodzielnego prowadzenia obserwacji przyrodniczych,
  • dydaktyczny: zobrazowanie wychowankom sposobu odżywiania się gąsienic, z akcentem na to, że niektóre z nich mogą być szkodnikami,
  • w sferze umiejętności ruchowych: doskonalenie umiejętności władania mięśniami dłoni,
  • w sferze zdolności motorycznych: kształtowanie szybkości, rozwijanie zdolności dostosowywania się (do zmieniających się właściwości przyboru – kolejne kawałki papieru odrywa się coraz trudniej, gdyż gazety mają coraz mniejszą powierzchnię).

Pogadanka końcowa: Te gąsienice okazały się naprawdę bardzo żarłoczne! Gdyby pojawiły się one w czyimś ogródku, mogłyby zniszczyć wiele roślin. Z pewnością, po takim obfitym posiłku będą chciały nieco odpocząć. Czy widzieliście kiedyś drzemiącego człowieka? On zwykle okrywa się kocem. Tak samo postępuje gąsienica. Ona otula się delikatnym kokonem. Za chwilę dowiecie się o nim więcej.
Przybory/przyrządy: Zdjęcia lub rysunki żerujących gąsienic, kolorowe gazety.
Uwagi: Kontynuację tej fabuły stanowi zabawa „Kokon”.

„Kokon”

Fabuła/narracja: Kiedy gąsienica naje się do syta,zamyka się w kokonie. Przypomina on tkaninę, która szczelnie owija jej ciało (tu dobrze byłoby zaprezentować przedszkolakom zdjęcia lub rysunki różnorodnych kokonów motyli). Czy chcielibyście schować się w kokonie? To na co czekacie?!
Przebieg: Każde dziecko kładzie się na płachcie gazety. Przytrzymując dłonią jej jeden brzeg i przetaczając się w bok, można owinąć się szczelnie przyborem. W ten sposób powstaje kokon przylegający do ciała ćwiczącego. Wszyscy starają się wytrwać kilka chwil nieruchomo w tej pozycji, wysłuchując w niej pogadanki końcowej.

Cele:
■    wychowawczy: kształtowanie cierpliwości dzieci (w formie rozwijania umiejętności wytrwania w niedogodnej pozycji),
■    dydaktyczny: zapoznanie przedszkolaków z cyklem rozwojowym motyli i wyglądem ich kokonów,
■    w sferze umiejętności ruchowych: uplastycznianie umiejętności władania dłońmi,
■    w sferze zdolności motorycznych: kształtowanie orientacji przestrzennej oraz zdolności dostosowywania się do zmiennych okoliczności (wymogów stawianych przez poruszający się przybór).

Pogadanka końcowa: Muszę powiedzieć wam coś jeszcze o gąsienicach. Z pewnością ukryją się w kokonach, zapadają w długi sen. Kiedy budzą się z niego, są całkowicie zmienione. W tym czasie powstają z nich motyle (pogadanka końcowa płynnie przechodzi w fabułę zabawy „Pierwszy lot motyli”).
Przybory/przyrządy: Zdjęcia lub rysunki kokonów motyli, gazety.

„Pierwszy lot motyli”

Fabuła/narracja: Czas wyjść z kokonów! Było wam w nich pewnie ciasno. Stajecie się motylami. Za chwilę rozprostujecie skrzydła. Machając nimi, wzbijecie się w powietrze. Czas na pierwszy lot!
Przebieg: Dzieci, po opuszczeniu kokonów, wyciągają ręce w bok. Nauczyciel pomaga im zawiesić na nich płachty kolorowych gazet wyobrażające skrzydła motyli. Dzięki temu ćwiczący zaczynają przypominać z wyglądu motyle. Każdy z przedszkolaków przemieszcza się w dowolnych kierunkach, machając delikatnie „skrzydłami”. Należy przy tym uważać, by ich nie stracić (nie zgubić przyborów).

Cele:

  • wychowawczy: wdrażanie dzieci do umiejętności mierzenia się z wyzwaniami (ze zsuwaniem się przyborów z rąk),
  • dydaktyczny: zapoznanie wychowanków z cyklem rozwojowym motyli, kształtowanie wrażliwości przedszkolaków na barwy,
  • w sferze umiejętności ruchowych: uplastycznianie umiejętności władania rękami,
  • w sferze zdolności motorycznych: kształtowanie orientacji przestrzennej oraz zdolności dostosowywania się do zmiennych okoliczności (wymogów stawianych przez przybór).

Pogadanka końcowa: Kiedy tylko motyle wydostały się z kokonów, od razu zrobiło się tu kolorowo. Poprzyglądajcie się motylom, które spotkacie w trakcie najbliższych spacerów z rodzicami! Zwróćcie uwagę na ich barwy! Chcielibyście poznać nazwy niektórych gatunków motyli? Opiszę wam je w kolejnych zabawach.
Przybory/przyrządy: Kolorowe gazety.
Uwagi: Kontynuację tej fabuły stanowią zabawy „Cytrynek”, „Bielinek” i „Rusałka pawik”.

„Cytrynek”

Fabuła/narracja: Pierwszym motylem, którego zobaczycie wiosną, na pewno będzie cytrynek. Bardzo łatwo zauważyć jego żółte skrzydełka z pomarańczową plamką (to dobry moment na zaprezentowanie dzieciom zdjęcia tego owada). Chyba domyślacie się, skąd wzięła się jego nazwa. Powiem wam, że on nie tylko wygląda jak cytryna. Jego skrzydełka także pachną tak jak ona! Gdy przyjrzymy się im z bliska, zobaczymy, że mają cieniutkie kreseczki. Za chwilę wykonacie swoje cytrynki. Czy będą pachniały cytryną?
Przebieg: Nauczyciel rozdaje każdemu dziecku motyla wyciętego z żółtego kartonu. Przedszkolaki rysują na skrzydełkach zielonym pisakiem kreseczki przypominające żyłkowanie widoczne u cytrynka. Później należy jeszcze pokolorować na brązowo głowę motyla i narysować na skrzydełkach po pomarańczowej kropce.

Cele:

  • wychowawczy: zachęcanie dzieci do obserwowania przyrody, pobudzanie ich do entuzjazmu i zachowań ekspresyjnych,
  • dydaktyczny: zaprezentowanie wychowankom cytrynka jako motyla zwiastującego wiosnę, zapamiętywanie zapachu kojarzonego z wyglądem cytryny, uwrażliwianie przedszkolaków na barwy i kształty,
  • w sferze umiejętności ruchowych: doskonalenie umiejętności precyzyjnego władania mięśniami dłoni,
  • w sferze zdolności motorycznych: kształtowanie orientacji przestrzennej.

Pogadanka końcowa: Wasze motylki mają piękne cytrynowe skrzydełka. Sprawdzaliście już, czy potrafią latać? Czujecie zapach cytryny? A może to wasze cytrynki tak wspaniale pachną?!
Przybory: Wycięte z żółtego kartonu sylwetki motyli, pisaki lub kredki, skórka cytryny, zdjęcia przedstawiające cytrynka.
Uwagi: Podczas zabawy można ułożyć na stolikach fragmenty skórek cytryny, dzięki czemu wokół rozejdzie się jej aromat.

„Bielinek”

Fabuła/narracja: Na pewno wiele razy widzieliście białe motyle. To bielinki kapustniki (teraz jest odpowiedni moment na zaprezentowanie dzieciom zdjęcia tego owada). Ta nazwa przypomina o ich białych skrzydełkach przysypanych delikatnym puszkiem. Samiczki są dodatkowo ozdobione czarną kropką. Pamiętajcie, że bielinek jest szkodnikiem! Jego gąsienice zjadają liście kapusty.
Przebieg: Dzieci dostają wycięte z czarnego kartonu motyle. Każdy smaruje powierzchnię ich skrzydeł klejem, rozprowadzając go palcami lub pędzelkiem. Później należy je posypać – przyprószyć je mąką, zostawiając czarne brzegi w górnej części skrzydeł. Przedszkolaki, które chcą, by ich motyl był samiczką, zostawiają czarną plamkę na skrzydełku (nie posypując tego miejsca mąką). Nadmiar „białego pudru” można strząsnąć.

Cele:

  • wychowawczy: zachęcanie dzieci do obserwowania przyrody ożywionej,
  • dydaktyczny: zapoznanie wychowanków z wyglądem pospolitego motyla-szkodnika, utrwalenie w pamięci dzieci jego nazwy,
  • w sferze umiejętności ruchowych: uplastycznianie ruchów dłońmi,
  • w sferze zdolności motorycznych: kształtowanie orientacji przestrzennej.

Pogadanka końcowa: Pięknie wykonaliście swoje bielinki kapustniki! Bardzo przypominają te prawdziwe. Poukładajcie je wszystkie na podłodze! Przekonajmy się, czy wśród nich jest więcej samiczek, których skrzydełka przyozdobiliście czarnymi kropkami. Podczas najbliższego spaceru z rodzicami uważnie rozglądajcie się wokół! Może wypatrzycie wtedy bielinki. Czy będziecie umieli rozróżnić samce od samiczek?
Przybory/przyrządy: Wycięte z czarnego kartonu sylwetki motyli (dla każdego przedszkolaka po jednej), klej w płynie, pędzelki, mąka, zdjęcia przedstawiające bielinka kapustnika.

„Rusałka pawik”

Fabuła/narracja: Na pewno widzieliście wiele kolorowych motyli. Tego też (to dobry moment na zaprezentowanie dzieciom zdjęcia tego owada). To rusałka pawik. Czy widzicie te kółeczka na jego skrzydłach? Potrafilibyście ułożyć guziki tak, by wyglądały identycznie jak wzory na skrzydłach tego motyla?
Przebieg: Dzieci podzielone na kilka grup. Każda z nich siada wokół szarfy. Wewnątrz tego przyboru dzieci układają kolorowe guziki tak, by powstało „pawie oczko” znane im ze skrzydła rusałki pawika. Na koniec zabawy przedszkolaki porównują „pawie oczka” wykonane przez każdą z grup.

Cele:

  • wychowawczy: inspirowanie dzieci do samodzielnego prowadzenia obserwacji przyrodniczych,
  • dydaktyczny: zapoznanie wychowanków z nazwą i wyglądem jednego z najpiękniej ubarwionych motyli Polski, uwrażliwianie dzieci na kolory,
  • w sferze umiejętności ruchowych: uplastycznianie ruchów dłońmi,
  • w sferze zdolności motorycznych: kształtowanie orientacji przestrzennej.

Pogadanka końcowa: Powstały piękne pawie oczka! Całkiem przypominają te, które znamy ze skrzydeł rusałki pawika. Postarajcie się rozglądać się wokół w czasie spacerów lub zabaw na dworze! Może wtedy wypatrzycie tego pięknego motyla. Przyjrzycie się mu wtedy uważnie! Dzięki temu będziecie mogli ocenić, czy rzeczywiście wasze pawie oczka przypominały te ze skrzydeł rusałki pawika.
Przybory/przyrządy: Szarfy, kolorowe guziki lub wielobarwne nakrętki na butelki.

„Kolorowe kwiaty”

Fabuła/narracja: Jesteście motylami. Za chwilę odwiedzicie kolejno wszystkie kwiaty, które rosną na naszej łące. W ten sposób będziecie przenosili pyłek z jednych roślin na inne. Dzięki temu później z ich kwiatów powstaną smaczne owoce i nasiona.
Przebieg: Na podłodze rozkłada się woreczki z grochem w różnych barwach. Na komendę nauczyciela (podanie nazwy jednego z tych kolorów) każde dziecko stara się jak najszybciej dotrzeć do przyboru o wymienionej barwie. Wielokrotne powtórzenia. Gdy dzieci gromadzą się przy kolejnym przyborze, nauczyciel przemieszcza w nowe miejsce ten, wokół którego przedszkolaki stały poprzednio. Dzięki temu „łąka” przeobraża się nieustannie, więc ćwiczący muszą od nowa oceniać, gdzie aktualnie „rosną” „kwiaty” określonego koloru.

Cele:

  • wychowawczy: inspirowanie przedszkolaków do wnikliwego obserwowania otoczenia,
  • dydaktyczny: kształtowanie elementarnej wiedzy przyrodniczej dzieci, rozwijanie umiejętności rozpoznawania barw,
  • w sferze umiejętności ruchowych: doskonalenie umiejętności zmieniania kierunku biegu,
  • w sferze zdolności motorycznych: kształtowanie szybkości oraz orientacji przestrzennej, a także zdolności reagowania na bodźce wizualne.

Pogadanka końcowa: Macie znakomity wzrok! Bezbłędnie odnajdowaliście kwiaty, których szukaliście! Co trzeba było robić, aby szybko zorientować się, gdzie one są? Za chwilę każdy motyl będzie mógł spróbować nektaru ze wszystkich tych kwiatów.
Przybory/przyrządy: Woreczki z grochem w kilku kolorach (żółte, czerwone, pomarańczowe, niebieskie, fioletowe, białe).
Uwagi: Po zakończeniu ćwiczenia przyborów nie sprząta się, wykorzystamy je podczas zabawy „Czas na posiłek!”.

„Czas na posiłek!”

Fabuła/narracja: Czy wiecie, jak odżywiają się dorosłe motyle? One piją kwiatowy nektar. Mogą to robić dzięki trąbkom, które łatwo dostrzeżecie na ich głowach (to dobry moment na zaprezentowanie zdjęć lub rysunków głów motyli). To wasze trąbki do picia nektaru (nauczyciel rozdaje dzieciom ruloniki wykonane z gazet i do tego zawinięte niczym skorupki ślimaków; gdy do takiej rurki wdmuchnie się powietrze, nauczyciel prostuje się).
Przebieg: Dzieci kolejno odwiedzają woreczki wybranych kolorów („kwiaty”). Przy każdym z nich należy zatrzymać się na chwilę. Ćwiczący „piją” nektar z każdego z odwiedzanych „kwiatów”. Inscenizuje się to, wdmuchując powietrze do papierowej rurki. Dzięki temu prostuje się ona. Gdy przedszkolak zaprzestaje wdmuchiwania powietrza do „trąbki”, przybór natychmiast zwija się.

Cele:

  • wychowawczy: rozbudzanie u dzieci zainteresowań przyrodniczych,
  • dydaktyczny: zapoznanie przedszkolaków ze sposobem odżywiania się motyli, uwrażliwianie wychowanków na barwy,
  • w sferze umiejętności ruchowych: doskonalenie umiejętności modulowania strumienia wydychanego powietrza,
  • w sferze zdolności motorycznych: kształtowanie orientacji przestrzennej.

Pogadanka końcowa: Motyle już nie są głodne. Nadchodzi zmrok. Czas, by zapadły w sen. Nocą wiele motyli śpi, czekając na kolejny słoneczny dzień. Wraz z nastaniem nocy budzą się jednak ćmy. To motyle latające w ciemności. Za chwilę poznacie niektóre z nich.
Przybory/przyrządy: Woreczki z grochem w wielu kolorach, zdjęcia lub rysunki głów motyli.
Uwagi: Opisaną fabułę płynnie przekształcamy w narrację zabawy „Ćmy”.

„Ćmy”

Fabuła/narracja: Ćmy to motyle nocne. Niektóre z nich są bardzo kolorowe, inne bure (nauczyciel prezentuje zdjęcia ciem). Na pewno nieraz widywaliście ćmy, które gromadziły się wokół lamp ulicznych. Za chwilę staniecie się motylami nocnymi. Czy będziecie potrafili zorientować się, gdzie jest światło?
Przebieg: Zabawę należy przeprowadzić o zmierzchu. Dzięki temu łatwiej będzie roztoczyć aurę nadciągającej nocy. Nauczyciel włącza latarkę lub diodę LED w telefonie. Na ten znak dzieci starają się zgromadzić wokół niej. Po chwili wyłącza się źródło światła, a przedszkolaki rozpierzchają się na boki. Wielokrotne powtórzenia.

Cele:

  • wychowawczy: inspirowanie przedszkolaków do samodzielnego prowadzenia obserwacji przyrodniczych,
  • dydaktyczny: zaprezentowanie wychowankom wyglądu motyli nocnych,
  • w sferze umiejętności ruchowych: doskonalenie umiejętności zmieniania kierunku przemieszczania się,
  • w sferze zdolności motorycznych: kształtowanie orientacji przestrzennej, rozwijanie zdolności dostosowywania się do zmiennych okoliczności oraz zdolności reagowania na bodźce optyczne.

Pogadanka końcowa: Jak te ćmy szybko orientowały się, gdzie włączono światło! Postarajcie się poprzyglądać się nocnym motylom, które siadają wokół lamp i żarówek. Czy ich skrzydła będą tak samo barwne, jak u motyli dziennych? Czy ćmy są większe, czy mniejsze od motyli dziennych? Czy zauważycie między nimi jeszcze jakieś różnice?
Przybory/przyrządy: Zdjęcia ciem, latarka lub dioda LED (może być z telefonu).

„Jajka motyli”

Fabuła/narracja: Poznaliście już gąsienice. Wiecie także, że po zjedzeniu wielu liści zamykają się one w kokonach. W nich gąsienice przeobrażają się w dorosłe motyle, które żywią się nektarem kwiatów. Za chwilę dowiecie się, jak wyglądają jajka, które składają dorosłe motyle (to dobry moment na zaprezentowanie dzieciom zdjęć różnorodnych jaj tych owadów). Jak widzicie, jajka motyli są bardzo podobne barwą do liści, na których są złożone. Z tego powodu trudno je wypatrzeć. Czy potrafilibyście ukryć jajka motyli tak, by nie odróżniały się kolorem od tła? Przekonajmy się!
Przebieg: Grupę dzieli się na kilka zespołów. Każdy z nich siada wokół innej płachty kolorowej gazety. Dzieci układają na niej niewielkie przybory tak, by były jak najbardziej upodobnione barwą do tła.

Cele:

  • wychowawczy: inspirowanie przedszkolaków do samodzielnego prowadzenia obserwacji przyrodniczych,
  • dydaktyczny: zobrazowanie wychowankom wyglądu jaj motyli, uwrażliwianie na barwy,
  • w sferze umiejętności ruchowych: doskonalenie umiejętności w obrębie motoryki małej,
  • w sferze zdolności motorycznych: kształtowanie orientacji przestrzennej.

Pogadanka końcowa: Wiecie już, jak wyglądają jajka składane przez motyle. Spróbujcie kiedyś wypatrzeć je w czasie spacerów lub zabaw na dworze! Co wylęgnie się z nich? Tak! Oczywiście będą to małe gąsienice. Jak pamiętacie, dzięki wielkiej żarłoczności będą one bardzo szybko rosły. Co nastąpi później, też na pewno pamiętacie.
Przybory/przyrządy: Zdjęcia lub rysunki przestawiające motyle, kolorowe gazety, guziki lub plastikowe nakrętki na butelki w wielu kolorach.

***

Zajęcia dobrze będzie domknąć podwieczorkiem, w trakcie którego dzieci będą miały okazję do napicia się owocowego nektaru przez słomki. To przypomni im, jak odżywiają się poznawane w trakcie zabaw motyle. Dobrze będzie także skosztować wtedy owoców, które zawdzięczamy motylom zapylającym kwiaty.

Przypisy