Dołącz do czytelników
Brak wyników

Podstawa programowa , Otwarty dostęp

4 czerwca 2019

NR 47 (Maj 2019)

Podstawowe zagadnienia regulujące dobór treści do pracy z dzieckiem w przedszkolu

0 163

Programy wychowania przedszkolnego oferują nauczycielom koncepcję pracy z dziećmi w oparciu o zaproponowane przez nich treści, ze wskazaniem technik czy metod pracy. Koncepcja programu jest wynikiem twórczej aktywności autora, jego wizji wspierania rozwoju dziecka opartej na podstawach naukowych oraz metodycznych wskazówkach.

Bazą każdej koncepcji programu wychowania przedszkolnego jest stosowne rozporządzenie ministra1, które nie wskazuje konkretnych treści jako obowiązkowych, ale wyznacza zadania do realizacji przez przedszkola, które obligują samych nauczycieli i autorów programów wychowania przedszkolnego do doboru treści wynikających z tych zadań. Rozumienie zatem zadań z podstawy programowej jest istotne dla samej koncepcji doboru treści przez autora programu wychowania przedszkolnego, jak i przez samego nauczyciela. Przedszkole to nie miejsce na każdy rodzaj treści, a nauczyciel to nie osoba ucząca wszystkiego, ale partner dla rodziców, wspomagający proces wychowania ich dziecka. 

W zbiorze zadań podstawy programowej wychowania przedszkolnego odnoszących się do doboru treści w sposób szczególny zwrócić należy uwagę na dwa: zadanie 5. i zadanie 14. Oba zadania poruszą istotne zagadnienia dotyczące sposobu doboru treści i ewentualnego ich poszerzania za zgodą rodziców. Zadania te warunkują pracę autora nad przygotowywanym programem wychowania przedszkolnego, dając mu istotne wskazówki, co czynić może, a co np. dozwolone nie jest. Przeanalizujmy zatem pierwsze ze wspomnianych zadań podstawy programowej, przytaczając konkretny zapis zawarty w akcie normatywnym: 

Wspieranie samodzielnej dziecięcej eksploracji świata, dobór treści adekwatnych do poziomu rozwoju dziecka, jego możliwości percepcyjnych, wyobrażeń i rozumowania, z poszanowaniem indywidualnych potrzeb i zainteresowań. 

Trudno nie zwrócić uwagi na rozbudowaną formę tego zadania, które – choć jest jednym zdaniem – zawiera w sobie ogrom informacji. Oto zadaniem nauczyciela jest wspieranie konkretnej aktywności dziecka, czyli samodzielnej eksploracji świata. Program wychowania przedszkolnego na podstawie tego zadania powinien zawierać treści, techniki i metody pracy z dzieckiem, umożliwiające samodzielną eksplorację otaczającej dziecko rzeczywistości, propozycje organizacji przestrzeni, w której dziecko w bezpieczny sposób będzie mogło takiej aktywności się podjąć. Jednocześnie to samo sformułowanie wskazuje na to, iż nie można dobierać takich treści dla przedszkola, które tę eksplorację uniemożliwią.

Drugi element ww. zadania wskazuje na sposób doboru takich treści, które będą adekwatne do poziomu rozwoju dziecka, a więc każdego z osobna przedszkolaka. Ten fragment zadania wskazuje zatem również na obowiązek diagnozowania tegoż rozwoju przez nauczyciela i dostosowywania proponowanych treści do dzieci. Autor programu wychowania przedszkolnego powinien więc w programie zawrzeć propozycje dotyczące diagnozy przedstawionej jako narzędzia planowania pracy oraz wyraźne wskazówki dla nauczyciela, charakteryzujące standardy jego pracy indywidualnej z dziećmi, jak i pracy z grupą. Dotyczy to również wskazówek rozumienia programu jako materiału do realizacji i interpretacji, a nie jedynie do realizacji. Zadanie naznacza konieczność doboru treści, które powinny być adekwatne do możliwości percepcyjnych, wyobrażeń i rozumowania dziecka. Autor programu, nauczyciel nie mogą zatem  pomijać faz rozwoju myślenia dziecka, ale muszą oprzeć jego aktywność na znajomości psychologii rozwojowej. Warto w tym momencie odwołać się do niepoprawnych praktyk przedszkolnych, które w fazie przedoperacyjnej myślenia dziecka proponują zajęcia, zabawy nie odnoszące się do tzw. konkretów, ale od razu do symboli, np. matematycznych, a także takich jak litery czy inne znaki, mimo iż dzieci się jeszcze tym nie interesują lub w sytuacji, gdy proponuje takie zagadnienie przygotowana do tych celów książeczka. Myślenie dziecka przedszkolnego opiera się wyłącznie na praktycznym działaniu z konkretem w dłoni: klockiem, kasztanem, kredką i każdym przedmiotem, któremożna manipulować. Działanie na konkretach potrzebne jest w kształtowaniu rozumowania dziecka, a przedwczesne osadzanie jego aktywności na materiale symbolicznym okalecza rzeczywisty rozwój tegoż myślenia, tworząc źródło problemów edukacyjnych w przyszłości. Pokusa uczenia liter jak najmłodszych dzieci czy dodawania na podstawie zapisanego działania tkwi nawet w rodzicach, którzy pomijając rozwojową konieczność aktywności polisensorycznej dziecka, badania i „czytania dłonią”, poruszania się w przestrzeni i eksperymentowania, oczekiwania sukcesów swych dzieci wiążą z tzw. wczesną edukacją za pomocą materiałów wydawniczych. Autor programu wychowania przedszkolnego powinien zatem zwrócić uwagę w sposób szczególny na dobór treści adekwatny do percepcji, wyobrażeń i rozumowania, jakie w ogóle jest możliwe na przedszkolnym etapie rozwoju dziecka, a nie proponować pozanaukowe trendy, czy np. potoczne rozumienie nauki czytania jako nauki liter. Treści zatem powinny być nakierowane na tworzenie „podstawy rozumienia struktur językowych. Takie wyposażenie językowe i poznawcze dziecka jest warunkiem rozpoczęcia skutecznej nauki czytania i pisania”2. Dobrze, aby zawarte w programach wychowania przedszkolnego treści wiązały się z konkretną teorią naukową, udowodnioną empirycznie, której założenia realnie dotyczą zachowań dziecka, obserwowalnych w toku pracy przez nauczyciela. Szacunek do rozumowania dziecka jest przejawem wsparcia całościowego rozwoju i pomocą w realizacji potrzeb rozwojowych.

Treści programów wychowania przedszkolnego powinny także, odnosząc się do dziecięcego rozumowania, zwrócić uwagę na pojęcie potrzeby rozwojowej oraz oczekiwania poznawczego dziecka. Oczekiwanie poznawcze i jego spełnienie pozwala bowiem właśnie na samodzielną eksplorację danego zagadnienia przez dziecko, którym się interesuje, które w wyobraźni dziecka jest kategorią przewidzianą przez samo dziecko do zbadania, nazwania, skonkretyzowania. 

Przedstawione zadanie podstawy programowej wskazuje na potrzebę doboru treści z poszanowaniem indywidualnych zainteresowań i potrzeb dzieci. Stąd program powinien dać jedynie wykładnię treści do interpretacji przez nauczyciela, np. prop...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy