Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zajęcia na czasie

1 września 2021

NR 68 (Wrzesień 2021)

Pies Plamek rozpoczyna przygodę w przedszkolu!
Pierwsze zajęcia rozwijające empatię wobec zwierząt ze scenariuszem zajęć

13

Dawno, dawno temu człowiek uważał siebie za gatunek zupełnie odrębny od zwierząt, niezwiązany ze światem przyrody. Antro- pocentrycznie stawialiśmy siebie na pierwszym planie, koncentrując wszelkie doczesne sprawy na dobrobycie homo sapiens, tymczasem zwierzęta pełniły funkcje użytkowe (krowy, świnie, konie, psy) albo zagrażające ludzkiemu życiu (niedźwiedzie, wilki, węże). Współczesny człowiek się zmienia. Transformuje swoje myślenie w kierunku posthumanistycznym – zauważa silne podobieństwo z innymi zwierzętami, a nawet czuje odpowiedzialność za losy przyrody. Wiemy już, że wiele stworzeń ma uczucia, cierpią na choroby podobne do naszych, wiążą się ze swoimi partnerami i budują relacje społeczne w grupach, ich zabijanie prowadzi do wymierania gatunków i ma to wpływ na cały ekosystem. Staliśmy się wrażliwi na ich dobro. Co więcej, zaczęliśmy traktować domowe zwierzęta jak członków rodziny. Powstał nowy rodzaj relacji społecznych1.

1Zwierzęta odgrywają ogromną rolę w procesach socjalizacyjnych maluchów. Wystarczy spojrzeć na półki w księgarniach. Większość współczesnych książek dla dzieci, jak również utworów sprzed kilku wieków opowiada o zantropomorfizowanych postaciach zwierzęcych. Są one obecne w bajkach, baśniach, wyliczankach, wierszykach, piosenkach, legendach, gawędach, przypowiastkach i filmach animowanych. Niektórzy bohaterowie zwierzęcy uniwersalnie odzwierciedlają ludzkie cechy, np. lis zawsze jest cwany i przebiegły, pies jest wierny, kot zarozumiały, sarna łagodna i niewinna, sowa mądra itp. Opowieści z nowymi bohaterami często wykorzystują określone cechy zwierząt, kluczowe dla tworzonej fabuły, tak jak nieśmiały Leon Kameleon i pewny siebie Dzik Tadzik z bajki terapeutycznej zawartej w tym numerze „Wychowania w Przedszkolu”. 

POLECAMY

Zwierzęta żyjące w domach z rodzinami wpływają na rozwój emocjonalny nie tylko dzieci, ale też młodzieży, a nawet dorosłych. Przyjęcie do domu psa, kota czy nawet żółwia i opieka nad nimi uczy empatii, odpowiedzialności i pomaga w kształtowaniu postaw prospołecznych2. Jako kynoterapeutka widzę ten szczególny rodzaj oddziaływania każdego dnia w swojej pracy zawodowej podczas realizacji terapii i edukacji z psami w przedszkolach i placówkach specjalistycznych. Spotkania z czworonogami dostarczają wielu pozytywnych emocji, redukują napięcia, podwyższają lub obniżają ciśnienie, uwrażliwiają podopiecznych na dobro i bezpieczeństwo zwierząt, łagodzą stany lękowe i obniżają odczuwalny poziom stresu. Co równie ważne, obcowanie ze światem fauny intensyfikuje naturalną ciekawość maluchów i wzbudza zainteresowanie o charakterze edukacyjnym. Dzieci pragną wiedzieć więcej i więcej o psach, kotach, żyrafach, aligatorach, pingwinach, wielorybach, a nawet dinozaurach. 

Bywa jednak, że w swojej pracy dostrzegam przeniesienie negatywnych wzorców zachowania wobec zwierząt z rodziców na dzieci. Zdarza się, że na zajęciach jeden z moich psów kładzie się na rozłożonych planszach, a nawet je rozkopuje, robiąc przy tym pocieszny bałagan. Większość maluchów reaguje na takie zachowanie śmiechem, ale są też takie, które niechlujnie porozrzucane pomoce dydaktyczne irytują i które wściekają się na psa. Słyszałam wówczas: A mój tata bije naszego psa, jak jest niegrzeczny albo Kiedy nasz pies ostatnio narozrabiał, tata wystawił go na balkon (była zima). Jeżeli człowiek przejawia zachowania agresywne, najprawdopodobniej odbije się to na przygarniętym, oddanym człowiekowi pupilu. Niestety, zachowanie pełne przemocy jest później naśladowane przez przedszkolaka, niejednokrotnie przenoszone na relacje w grupie rówieśniczej. 

W ciągu ostatnich 20 lat społeczeństwo zachodnioeuropejskie, do którego zaliczają się również Polacy, staje się coraz wrażliwsze na dobrostan zwierząt. Kampanie przeciwko wyrobowi futer czy testowaniu kosmetyków na królikach są popularne i markowane nazwiskami celebrytów rozpoznawanych na całym świecie. W wielu krajach Unii Europejskiej zakazano pokazów cyrkowych, w których występują tresowane słonie czy lwy, również w kilku miastach w Polsce. Fundacje zajmujące się ochroną praw zwierząt zintensyfikowały swoje działania w kierunku zamykania tzw. pseudohodowli, w których psy czy koty traktowane są jak reprodukcyjne maszynki do robienia pieniędzy. Coraz mniejszą popularnością cieszą się takie miejsca jak zoo czy papugarnie z uwagi na nadmierny hałas i przedmiotowe traktowanie dzikich zwierząt zabranych z ich naturalnego środowiska. Jednym z najważniejszych punktów kampanii przeciwko produkcji plastikowych słomek było zagrożenie dla fok w oceanach.

Zmienia się świadomość podczas zakupu jaj, gdyż zwraca się uwagę na warunki hodowlane kur. Zachowania agresywne, polowania czy znęcanie się nad zwierzętami są negowane i piętnowane w portalach społecznościowych i w mediach. Ingerowanie w świat przyrody przez wielkie koncerny dla zysku jest nagłaśniane jako katastrofa ekologiczna dla określonego ekosystemu. Właściciele gospodarstw domowych stawiają ule lub hotele dla owadów w trosce o przetrwanie pszczół. W 2017 r. Nowa Zelandia wprowadziła prawo, które uznaje zwierzęta za istoty czujące, co spowodowało szereg dalszych konsekwencji w przypadku krzywdzenia zwierząt lub zaniedbywania ich zdrowia. Naukowcy odkryli, że delfiny nadają sobie imiona i potrafią się nawoływać, a nawet przekazywać sobie różne informacje, co pokazuje odmienny niż dawniej kierunek zainteresowań biologów.

Myślenie o zwierzętach zmienia się i kolejne pokolenia, w tym naszych obecnych przedszkolaków, będą doświadczały coraz bardziej rozwijającego się etycznego punktu widzenia na świat fauny. To wspaniała wiadomość dla wszystkich braci mniejszych, żyjących zarówno w domach, jak w gospodarstwach czy na łonie dzikiej natury. My, nauczyciele, pedagodzy, wychowawcy, możemy brać udział w tym procesie, pokazywać sposób traktowania zwierząt dalece odmienny od tego, który pamiętamy z czasów własnego dzieciństwa. Behawioryści i treserzy wspierają rodziny w przysposabianiu szczeniąt i małych kociąt do życia w nowym domu. Prezentują nieawersyjne sposoby wychowywania, dzięki którym możemy nauczyć się wspólnego i zgodnego bytowania z pupilem bez jakiejkolwiek przemocy. 

W tym roku szkolnym z wielką przyjemnością zapraszam Państwa do udziału w programie spotkań z Psem Plamkiem na łamach czasopisma „Wychowanie w Przedszkolu”. Co miesiąc będą poruszane kolejne zagadnienia skoncentrowane na uwrażliwianiu dzieci, rozwoju empatii i zwracaniu przez nie uwagi na dobrostan zwierząt. Jest mi szczególnie miło, ponieważ mogę podzielić się z Państwem swoim 10-letnim już doświadczeniem w obcowaniu dzieci z psami.

Kim jest Pies Plamek? 

Na pewno nie będzie to żywy pies, którego musieliby Państwo przysposobić na potrzeby programu. To fikcyjna i sympatyczna postać. Mogą Państwo wykorzystać szkic lub rysunek na patyku w formie kukiełki, pacynkę, maskotkę, zabawkę, a nawet interaktywnego lub robotycznego psa na baterie. Będzie to najlepszy towarzysz na kolejne spotkania. Z czasem warto pomyśleć o zaproszeniu do przedszkola profesjonalnego kynoterapeuty z wyszkolonym i certyfikowanym psem terapeutycznym.

Bardzo ważne: nie zabierajmy do przedszkola własnych psów! Być może są łagodne i świetnie funkcjonują w środowisku domowym z naszym potomstwem. Być może nigdy nie widzieli Państwo u nich przejawów choćby cienia agresji. Jeżeli jednak nie były przysposabiane od pierwszych tygodni i miesięcy życia do spotkań w przedszkolu, nasz czworonóg zostaje narażony na wiele stresorów, takich jak przytłaczająca ilość nowych zapachów, hałas, osaczenie, brak poczucia bezpieczeństwa w nowym miejscu czy niepożądany dotyk (nawet ten delikatny). Psy terapeutyczne przechodzą żmudny proces socjalizacyjny i szkoleniowy, dzięki któremu funkcjonowanie w różnych środowiskach i z różnymi ludźmi jest dla nich tylko minimalnie inwazyjne.

Dbałość o komfort naszych towarzyszy w edukacji i terapii zajmuje priorytetowe miejsce, uczymy się odczytywania sygnałów wskazujących na najmniejsze objawy niepokoju po to, abyśmy w każdej chwili mogli interweniować i wycofać się z zajęć. W środowisku kynoterapeutycznym komfortowi psów poświęca się lwią część dyskusji naukowych po to, aby nasza praktyka była jak najbezpieczniejsza. Psy nauczycieli lub dyrekcji, rasowe czy nierasowe, rodzinne czy stróżujące, bez odpowiedniego przygotowania byłyby wystawione na zbyt wielkie niebezpieczeństwo, mogłyby poczuć zagrożenie, co słusznie i sprawiedliwie wywoła zachowania obronne, a te niestety stanowią zagrożenie dla naszych podopiecznych.

Przygotujmy więc naszego Psa Plamka. W każdym kolejnym artykule będę przedstawiać scenariusz tematycznego spotkania w grupie przedszkolnej z pomysłami na zabawy i zadania z jego udziałem. Kluczowym zabiegiem będzie przedstawienie dzieciom naszego bohatera tak, jakby to był prawdziwy pies. Trochę bajkowy i zaczarowany, ale wymagający wrażliwego i pełnego szacunku traktowania. Takie zachowanie maluchów da nam sygnał o gotowości grupy na spotkanie z kynoterapeutą i psem terapeutycznym. 

 

Grupy wiekowe: cztero–sześciolatki.
Cel ogólny zajęcia
Wsparcie całościowego rozwoju 
Cele operacyjne: doświadczenia w obszarach rozwojowych.
W zakresie fizycznego obszaru rozwoju dziecko:
  • wykonuje zadania motoryki małej i rozwija ruchy precyzyjne,
  • rozwija koordynację wzrokowo-ruchową i słuchowo-ruchową,
  • orientuje się w obszarze własnego ciała i przestrzeni,
  • wykonuje zadania ruchowe na podstawie instrukcji słownych.
W obszarze emocjonalnym dziecko:
  • przejawia empatię.
W obszarze społecznym dziecko: 
  • współdziała z innymi dziećmi,
  • wykonuje zadanie.
W obszarze poznawczym dziecko:
  • zbiera informacje na temat psów czy zwierząt domowych,
  • wciela się w rolę opiekuna psa,
  • rozwiązuje problemy,
  • spostrzega przedmioty potrzebne właścicielowi psa,
  • analizuje i wyciąga wnioski,
  • słucha uważnie,
  • uzasadnia swój wybór,
  • nazywa przedmioty i zjawiska,
  • stosuje słowa: weterynarz, obroża, smycz, książeczka zdrowia psa 
Metody i formy pracy na zajęciach
  • zabawa ruchowa,
  • pogadanka, dyskusja, prezentacja,
  • zabawa naśladowcza,
  • burza mózgów,
  • samodzielna interpretacja dzieła,
  • dopasowywanie, 
  • kalambury,
  • ćwiczenia oddechowe,
  • relaksacja,
  • praca plastyczna.
Narzędzia, materiały 
  • wiersz M. Litwinow-Cieślewicz pt. Psie sprawy,
  • smycz, dwie miski, obroża, woreczki na psie odchody, psia zabawka, książeczka zdrowia psa, szczotka dla psa, szampon do psiej sierści, psi kocyk i psi ręcznik, ilustracja budy i zdjęcie weterynarza,
  • ulubiony utwór muzyczny,
  • Pies Plamek,
  • dwie obręcze hula-hoop, dwie liny (lub skakanki, smycze), guma do skakania, pachołki,
  • psi kuferek (np. worek, pudełko, skrzynka),
  • czerwone i zielone kości w liczbie zgodnej z liczbą dzieci,
  • chusta animacyjna,
  • odznaki Małego Opiekuna Zwierząt Domowych,
  • kredki i kartki.

 

Przebieg zajęć

  • Przywitanie z dziećmi – „Jedna łapka, druga łapka, ja jestem Pies Plamek”.

Zaproś dzieci do kręgu. Zabawa powitalna została stworzona na podstawie popularnej rymowanki-pokazywanki pt. Niedźwiadek. Razem z dziećmi recytuj kolejne wersy wiersza z pokazywaniem:

Jedna łapka, druga łapka, ja jestem Pies Plamek (wystaw do przodu jedną rękę, drugą rękę, a później obiema wskaż na siebie).
Jedna nóżka, druga nożna, a to jest ogonek (podnieś jedną nogę, drugą nogę, a później odwróć się tyłem do środka koła i bujaj biodrami, jakbyś machał ogonkiem).
Lubię ludzi (unieś ręce do góry), kocham ludzi (stwórz z dłoni serce), zwłaszcza swą rodzinę (wskaż na wszystkich dookoła).
Dbają o mnie (głaszczemy koleżankę lub kolegę obok po plecach), karmią (udajemy, że coś gryziemy), bawią, okazują troskę (wszyscy w kręgu się przytulają, obejmując ramionami osobę po lewej i po prawej stronie).

Naucz dzieci rymowanki z pokazywaniem i powtórz ją kilka razy. Z czasem możesz przyspieszyć tempo, co wywołuje w grupie chichoty i dobry nastrój, zwłaszcza gdy nauczyciel się pomyli. 

  • Jakim zwierzęciem jest pies?

Porozmawiaj z dziećmi o zwierzętach domowych. Czym się różni zwierzę domowe od dzikiego? 
UWAGA: bardzo często dzieci utożsamiają „dzikie zwierzę” ze zwierzęciem niebezpiecznym i wskazują na lwa i tygrysa, ale na wiewiórkę i sarnę już nie. Warto poświęcić chwilę na rozmowę o znaczeniu słowa „dziki = niebędący pod opieką człowieka”.  
Jakie zwierzęta domowe są znane dzieciom? Czy ktoś ma jakieś zwierzę w domu? W jaki sposób się nimi opiekują, zarówno dzieci, jak i rodzice, rodzeństwo? Czym różni się pies od np. kota, chomika czy rybki?

  • Wspólne wysłuchanie wiersza pt. Psie sprawy.

To o PSIE jest układanka, nie tak trudna zgadywanka.
Na spacerze to się liczy, żeby psiak Twój szedł na SMYCZY.
To, co wisi na...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy