Dołącz do czytelników
Brak wyników

Praca z dzieckiem

10 czerwca 2019

NR 48 (Czerwiec 2019)

Pedagogika oczekiwań dziecka w praktyce

0 6

Pedagogika oczekiwań dziecka pojawia się już w latach 90. XX wieku w koncepcji wychowania przedszkolnego i nauczania wczesnoszkolnego prof. Ryszarda Więckowskiego1. Podstawą rozważań na temat wychowania dziecka jest poziom rozwoju współczesnego dziecka w wieku przedszkolnym, z uwzględnieniem drogi rozwoju i mechanizmów psychospołecznych kształtujących ten rozwój.

Jednym z najważniejszych wskaźników rozwoju dziecka jest aktywność. Określenie zatem poziomu aktywności dzieci w różnym wieku będzie równocześnie określeniem poziomu ich rozwoju. Istotą rozwoju jest m.in. przechodzenie dziecka od etapu aktywności spontanicznej do etapu kierowania własną aktywnością. Aby wychowanie w przedszkolu miało wpływ na rozwój dziecka, powinno zwrócić szczególną uwagę na: organizację, programowanie pracy wychowawczo-dydaktycznej oraz metody pracy z dzieckiem. Na etapie okresu przedszkolnego w rozwoju dziecka można wyróżnić cztery typy aktywności: 

  • poznawczą – zwrócenie uwagi na zagadnienie myślenia symbolicznego, na język mówiony i pisany, 
  • emocjonalno-ekspresyjną – ruch, rytmika, rysowanie, malowanie, wycinanie, rzeźbienie w modelinie itp., 
  • emocjonalno-społeczną – interakcje dziecko–dziecko, dziecko–rodzice, dziecko–nauczyciel,
  • psychomotoryczną – koordynacja wzrokowo-ruchowa, ruch z ruchem, mimika z mówieniem. 

Techniki dramy w bezruchu, wymagające skupienia

  1. Poza – ćwiczenie indywidualne, wymagające ogromnego skupienia, wyciszenia, wyzwolenia emocji. Gdy pierwszy raz nauczyciel proponuje dzieciom, stojącym w kręgu, tę technikę, zachęca, by dzieci stanęli tyłem do koła. Następnie, na znak nauczyciela, np. klaśnięcie w dłonie, sygnał podany bębenkiem, trąbką, stają twarzą do koła w pozie. 
    Przykład: Pokażcie w pozie dziecko szczęśliwe, dziecko z problemem, problemy współczesnych dzieci. Polecenia dotyczą sytuacji rzeczywistych, następnie pojęć, uczuć. 
  2. Rzeźba – dzieci pracują parami, ustalają kto w parze będzie rzeźbą, a kto tworzywem, np. drewnem, gliną czy kamieniem. Dzieci rozmawiają i ustalają, jak będzie wyglądała ich współpraca. Co będzie robił rzeźbiarz, a jak na jego działanie będzie reagowała rzeźba. 
    Przykład: Dobierzcie się w pary i pobawcie się w rzeźbę, która przedstawia bohatera baśni (dziecko z problemem np. Kaj uwięziony w zamku Królowej Śniegu). Rzeźbiarz opowiada o rzeźbie, ożywia ją, aby zapytać, jak rzeźba czuje się w roli Kaja?
  3. Żywy obraz (obraz bez ruchu) – wymaga pracy większej grupy, od 2 do 6 osób. Grupa wspólnie podejmuje decyzję, jak zadanie wykonać, np. jesteśmy mieszkańcami łąki, kto jest kim? W efekcie powstaje nieruchomy obraz. Wszyscy w grupie biorą udział w zadaniu. 
    Przykład: Wyobraźcie sobie, że wszyscy należycie do rodziny Czerwonego Kapturka. Ktoś jest tatą, ktoś mamą, siostrą... a może nawet kotem? Utwórzcie z siebie obraz przedstawiający rodzinę Czerwonego Kapturka, która cieszy się z powrotu taty do pracy. 
  4. Stop-klatka – technikę tę stosuje się w momencie, kiedy dzieci oglądają filmy dla dzieci animowane lub fabularne. Na znak nauczyciela dzieci przygotowują scenkę z filmu jako jego kadr. Nauczyciel zatrzymuje scenkę – stop-klatka, aby dzieci powiedziały co robią i jak czują się w roli. 
    Przykład: Pobawmy się w scenkę z życia Kopciuszka. Na sygnał, np. dzwonków, staniecie w bezruchu i zatrzymamy obraz scenki. Spróbujemy zadać sobie pytanie kim jesteśmy w scence? Co robimy? Co czujemy?
  5. Fotografia – technika podobna do żywego obrazu, stosuje się ją w innej sytuacji edukacyjnej. 
    Przykład: Utwórzcie grupy czteroosobowe, pokażcie fotografię z albumu rodzinnego Kopciuszka. 
  6. Film – kontynuacja stop-klatki. Na znak nauczyciela dzieci ożywiają obraz, pokazują, co mogło się wydarzyć dwie godziny później, godzinę wcześniej. 


Już w latach 90. XX wieku prof. Ryszard Więckowski mówił, że aktywność dziecka jest tematem wiodącym. Podniesienie jednak jakości wychowania i kształcenia małego dziecka wymaga przezwyciężania tzw. progów dydaktycznych. Badania na ten temat pozwoliły na określenie koncepcji programowej i organizacyjnej etapu przejściowego między przedszkolem a klasą I szkoły podstawowej. Ten etap przejściowy nazwany został oddziałem zerowym. Poziom aktywności dzieci na etapie wychowania przedszkolnego określają czynniki biopsychiczne, pedagogiczne, środowiskowe. Na przestrzeni zmian edukacyjnych pedagodzy naukowcy zastawiali się, co jest ważniejsze w rozwoju dziecka zarówno w przedszkolu i w klasach I–III, jak i w dalszej edukacji: swoboda czy przymus. Co to znaczy w praktyce przedszkolnej i szkolnej? „Przymus” w sensie semantycznym sprowadza się do wywierania przez przedszkole i szkołę, nauczycieli, rodziców nacisku, presji, aby dzieci uzyskały założone programowo osiągnięcia. „Swoboda” oznacza zaś pełną niezależność dzieci i uczniów oraz ich pełną samodzielność. Indywidualność dziecka/ucznia połączona z kulturą stanowi wykształcenie. W związku z tym można mówić o programie zewnętrznym i programie wewnętrznym. Program zewnętrzny tworzą nauczyciele, wychowawcy, rodzice. Program wewnętrzny to program tworzenia samego siebie. Co to znaczy w praktyce? Obserwacja rozwoju dziecka przez nauczyciela powinna być punktem odniesienia do tworzenia takich form działania z dzieckiem, iż dziecko przyjmie je jako ofertę realizacji własnego programu, realizacji własnych oczekiwań poznawczych.

Biorąc pod uwagę oczekiwania dziecka w procesie jego rozwoju, należy zwrócić uwagę na metody pracy w wychowaniu przedszkolnym i edukacji wczesnoszkolnej. Od 1999 r., od kolejnej reformy, rynek oświatowy i wydawniczy zapełniony był poradnikami, literaturą na temat aktywizujących metod nauczania. Czy każda z nich była metodą, i to metodą aktywizującą? Czy tylko sposobem, techniką? Co aktywizowała? Jak wpływała na fizyczny, emocjonalny, społeczny i poznawczy rozwój dziecka? 
 

Pozostałe techniki dramy wymagające ruchu, słowa

  1. Pantomima – technika wymagająca ruchu, bez użycia słów, oparta na ekspresji ciała, wykorzystuje mimikę, gest. 
  2. Scenka improwizowana z tekstem a vista – dzieci w grupach przygotowują scenkę, np. z życia Calineczki, co się wydarzyło...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy