Dołącz do czytelników
Brak wyników

Praca z dzieckiem , Otwarty dostęp

10 czerwca 2019

NR 48 (Czerwiec 2019)

Pedagogika oczekiwań dziecka w praktyce

0 141

Pedagogika oczekiwań dziecka pojawia się już w latach 90. XX wieku w koncepcji wychowania przedszkolnego i nauczania wczesnoszkolnego prof. Ryszarda Więckowskiego1. Podstawą rozważań na temat wychowania dziecka jest poziom rozwoju współczesnego dziecka w wieku przedszkolnym, z uwzględnieniem drogi rozwoju i mechanizmów psychospołecznych kształtujących ten rozwój.

Jednym z najważniejszych wskaźników rozwoju dziecka jest aktywność. Określenie zatem poziomu aktywności dzieci w różnym wieku będzie równocześnie określeniem poziomu ich rozwoju. Istotą rozwoju jest m.in. przechodzenie dziecka od etapu aktywności spontanicznej do etapu kierowania własną aktywnością. Aby wychowanie w przedszkolu miało wpływ na rozwój dziecka, powinno zwrócić szczególną uwagę na: organizację, programowanie pracy wychowawczo-dydaktycznej oraz metody pracy z dzieckiem. Na etapie okresu przedszkolnego w rozwoju dziecka można wyróżnić cztery typy aktywności: 

  • poznawczą – zwrócenie uwagi na zagadnienie myślenia symbolicznego, na język mówiony i pisany, 
  • emocjonalno-ekspresyjną – ruch, rytmika, rysowanie, malowanie, wycinanie, rzeźbienie w modelinie itp., 
  • emocjonalno-społeczną – interakcje dziecko–dziecko, dziecko–rodzice, dziecko–nauczyciel,
  • psychomotoryczną – koordynacja wzrokowo-ruchowa, ruch z ruchem, mimika z mówieniem. 

Techniki dramy w bezruchu, wymagające skupienia

  1. Poza – ćwiczenie indywidualne, wymagające ogromnego skupienia, wyciszenia, wyzwolenia emocji. Gdy pierwszy raz nauczyciel proponuje dzieciom, stojącym w kręgu, tę technikę, zachęca, by dzieci stanęli tyłem do koła. Następnie, na znak nauczyciela, np. klaśnięcie w dłonie, sygnał podany bębenkiem, trąbką, stają twarzą do koła w pozie. 
    Przykład: Pokażcie w pozie dziecko szczęśliwe, dziecko z problemem, problemy współczesnych dzieci. Polecenia dotyczą sytuacji rzeczywistych, następnie pojęć, uczuć. 
  2. Rzeźba – dzieci pracują parami, ustalają kto w parze będzie rzeźbą, a kto tworzywem, np. drewnem, gliną czy kamieniem. Dzieci rozmawiają i ustalają, jak będzie wyglądała ich współpraca. Co będzie robił rzeźbiarz, a jak na jego działanie będzie reagowała rzeźba. 
    Przykład: Dobierzcie się w pary i pobawcie się w rzeźbę, która przedstawia bohatera baśni (dziecko z problemem np. Kaj uwięziony w zamku Królowej Śniegu). Rzeźbiarz opowiada o rzeźbie, ożywia ją, aby zapytać, jak rzeźba czuje się w roli Kaja?
  3. Żywy obraz (obraz bez ruchu) – wymaga pracy większej grupy, od 2 do 6 osób. Grupa wspólnie podejmuje decyzję, jak zadanie wykonać, np. jesteśmy mieszkańcami łąki, kto jest kim? W efekcie powstaje nieruchomy obraz. Wszyscy w grupie biorą udział w zadaniu. 
    Przykład: Wyobraźcie sobie, że wszyscy należycie do rodziny Czerwonego Kapturka. Ktoś jest tatą, ktoś mamą, siostrą... a może nawet kotem? Utwórzcie z siebie obraz przedstawiający rodzinę Czerwonego Kapturka, która cieszy się z powrotu taty do pracy. 
  4. Stop-klatka – technikę tę stosuje się w momencie, kiedy dzieci oglądają filmy dla dzieci animowane lub fabularne. Na znak nauczyciela dzieci przygotowują scenkę z filmu jako jego kadr. Nauczyciel zatrzymuje scenkę – stop-klatka, aby dzieci powiedziały co robią i jak czują się w roli. 
    Przykład: Pobawmy się w scenkę z życia Kopciuszka. Na sygnał, np. dzwonków, staniecie w bezruchu i zatrzymamy obraz scenki. Spróbujemy zadać sobie pytanie kim jesteśmy w scence? Co robimy? Co czujemy?
  5. Fotografia – technika podobna do żywego obrazu, stosuje się ją w innej sytuacji edukacyjnej. 
    Przykład: Utwórzcie grupy czteroosobowe, pokażcie fotografię z albumu rodzinnego Kopciuszka. 
  6. Film – kontynuacja stop-klatki. Na znak nauczyciela dzieci ożywiają obraz, pokazują, co mogło się wydarzyć dwie godziny później, godzinę wcześniej. 


Już w latach 90. XX wieku prof. Ryszard Więckowski mówił, że aktywność dziecka jest tematem wiodącym. Podniesienie jednak jakości wychowania i kształcenia małego dziecka wymaga przezwyciężania tzw. progów dydaktycznych. Badania na ten temat pozwoliły na określenie koncepcji programowej i organizacyjnej etapu przejściowego między przedszkolem a klasą I szkoły podstawowej. Ten etap przejściowy nazwany został oddziałem zerowym. Poziom aktywności dzieci na etapie wychowania przedszkolnego określają czynniki biopsychiczne, pedagogiczne, środowiskowe. Na przestrzeni zmian edukacyjnych pedagodzy naukowcy zastawiali się, co jest ważniejsze w rozwoju dziecka zarówno w przedszkolu i w klasach I–III, jak i w dalszej edukacji: swoboda czy przymus. Co to znaczy w praktyce przedszkolnej i szkolnej? „Przymus” w sensie semantycznym sprowadza się do wywierania przez przedszkole i szkołę, nauczycieli, rodziców nacisku, presji, aby dzieci uzyskały założone programowo osiągnięcia. „Swoboda” oznacza zaś pełną niezależność dzieci i uczniów oraz ich pełną samodzielność. Indywidualność dziecka/ucznia połączona z kulturą stanowi wykształcenie. W związku z tym można mówić o programie zewnętrznym i programie wewnętrznym. Program zewnętrzny tworzą nauczyciele, wychowawcy, rodzice. Program wewnętrzny to program tworzenia samego siebie. Co to znaczy w praktyce? Obserwacja rozwoju dziecka przez nauczyciela powinna być punktem odniesienia do tworzenia takich form działania z dzieckiem, iż dziecko przyjmie je jako ofertę realizacji własnego programu, realizacji własnych oczekiwań poznawczych.

Biorąc pod uwagę oczekiwania dziecka w procesie jego rozwoju, należy zwrócić uwagę na metody pracy w wychowaniu przedszkolnym i edukacji wczesnoszkolnej. Od 1999 r., od kolejnej reformy, rynek oświatowy i wydawniczy zapełniony był poradnikami, literaturą na temat aktywizujących metod nauczania. Czy każda z nich była metodą, i to metodą aktywizującą? Czy tylko sposobem, techniką? Co aktywizowała? Jak wpływała na fizyczny, emocjonalny, społeczny i poznawczy rozwój dziecka? 
 

Pozostałe techniki dramy wymagające ruchu, słowa

  1. Pantomima – technika wymagająca ruchu, bez użycia słów, oparta na ekspresji ciała, wykorzystuje mimikę, gest. 
  2. Scenka improwizowana z tekstem a vista – dzieci w grupach przygotowują scenkę, np. z życia Calineczki, co się wydarzyło na ulicy itp. Pokazują początek akcji, rozwój i punkt kulminacyjny. W ciągu 5–6 minut uczniowie ustalają przestrzeń, role dla siebie, tekst. W dramie tekst jest żywy, tzn. dzieci  tworzą go w ciągu kilku minut, bez wcześniejszego przygotowania. 
  3. Płaszcz eksperta – powołanie grupy ekspertów w celu rozwiązania problemu wychowawczego, społecznego, w celu oceny tekstu wierszyka itp. 
    Przykład: Dzieci w roli ekspertów, np. strażaków, leśników, policjantów dyskutują o tym, co należy robić, aby las był czysty i bezpieczny. 
  4. Technika otwartych myśli (tunel myśli) – co inni myślą o mnie. 
    Przykład: Nauczyciel wchodzi w rolę, np. Gargamela, a dzieci w roli mieszkańców wioski Smerfów wypowiadają jedno zdanie do Gargamela (w trudne role wchodzi nauczyciel). 
  5. Rysunek – może być wykonany w grupie, np. każde dziecko wchodzi w rolę osoby, która mieszkała niedaleko Czerwonego Kapturka i rysuje jeden element, np. dom, ogród, dzwon, studnia. Po wykonaniu rysunków wspólnie budują wieś. Technika ta czasem jest nazywana dramą z papieru, rysunek stanowi bowiem miejsce udramatyzowane, w którym rozegra się drama. 
  6. Drama z obrazu – rzeczywisty obraz, np. artystyczna ilustracja z książeczki jest podstawą tworzenia żywego obrazu, rozmowy, dyskusji na temat postaci; odtwarzanie rzeczywistości przedstawionej na obrazie – retrospekcja. 
    Przykład: Popatrzcie na obraz „Włóczykij i Mała Mi na trawie”, spróbujcie odtworzyć reakcję stworzeń, które tam były gdy Włóczykij i Mała Mi dopływali do brzegu. 
  7. Rola – podstawowa technika w dramie.
    Przykład: Wejdźcie w rolę mieszkańców naszego miasta i spróbujcie zastanowić się, co zrobić, by uchronić nasze miasto przed zbyt dużym hałasem. Nauczyciel, wchodząc w rolę, mówi do uczniów, np. Jako pisarz opiszę w gazecie, że w mieście jeździ coraz więcej samochodów i to jest przyczyną większego hałasu. 


Metoda to sposób stosowany świadomie i mogący być wielokrotnie, a nie jednostkowo wykorzystany w działaniu. Metoda to czynności wspierania aktywności edukacyjnej dziecka2. To działania oparte na oczekiwaniach i wzorcach. W takim rozumieniu metody nauczyciel w procesie edukacyjnym stymuluje, wspiera powstawanie oczekiwań poznawczych dzieci i pomaga im w ich osiąganiu.

Ze względu na sposób wspierania aktywności edukacyjnej dziecka można podzielić metody na dwie grupy3: 

  • informacyjne – nauczyciel wspiera aktywność edukacyjną informacją. 
  • heurystyczne – w toku zajęć nauczyciel wskaże pewną nieokreśloność, w rzeczywistości poznawanej, niezgodną z dotychczasowym zasobem doświadczeń, wymagającą aktywnego i samodzielnego wysiłku. Metody heurystyczne, wspierające działania edukacyjne dzieci, tworzą swoiste sytuacje nieokreślone, nieznane, budzą niepokój poznawczy, powodują dysonans poznawczy, wymagający redukcji przynoszącej ulgę czy zadowolenie. Stosowanie metody heurystycznej wymaga aktywności twórczej dziecka. 

W obliczu powyższych rozważań promujących aktywny udział dziecka w procesie wychowania i nauczania należy odwołać się do rozporządzenia MEN z 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego dla przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz innych form wychowania przedszkolnego. Autorzy założyli jeden cel: ,,Celem wychowania przedszkolnego jest wsparcie całościowego rozwoju dziecka. Wsparcie to realizowane jest przez proces opieki, wychowania i nauczania – uczenia się, co umożliwia dziecku odkrywanie własnych możliwości, sensu działania oraz gromadzenie doświadczeń na drodze prowadzącej do prawdy, dobra, piękna. W efekcie takiego wsparcia dziecko osiąga dojrzałość do podjęcia nauki na pierwszym etapie edukacji”. 

Wśród 17 zadań przedszkola przeważają zadania rozwijające aktywność twórczą dzieci, wzmacniające poczucie własnej wartości, indywidualność, oryginalność dziecka oraz potrzeby two...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy