Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zajęcia na czasie

6 października 2021

NR 69 (Październik 2021)

Odkrywamy świat przyrody Projekt „Jeż”

0 12

Początek jesieni bywa ciepły i kolorowy. Zdarza się, że podczas spaceru w lesie, w parku lub w okolicach łąk i rzek zobaczymy jeża. Jest jeszcze na tyle ciepło, że wędrówki tych zwierząt mają miejsce. Bohater naszego projektu zapada w stan hibernacji wówczas, gdy w kilku kolejnych jesiennych dniach temperatura spada. Istnieje więc szansa, że podczas wycieczki zobaczymy jeża. Realizując projekt o jeżach, będziemy mieli możliwość zweryfikowania posiadanych wiadomości na temat tych zwierząt i okazję, by poznać je bliżej. 

Etap I – rozpoczęcie projektu

  • Wybór tematu „Jeż”.
    Jedno z dzieci, idąc z mamą do przedszkola, zauważyło w parku jeża. O tym fakcie z entuzjazmem poinformowało całą grupę. Sytuacja powtórzyła się po dwóch dniach, a rozmowy o jeżu przybrały bardzo ożywiony charakter. Możliwość spotkania tego zwierzęcia w okolicy przedszkola okazała się niezwykle inspirująca do podjęcia decyzji o rozpoczęciu projektu „Jeż”. O tym fakcie zostali poinformowani rodzice, których jednocześnie zaprosiliśmy do udziału w realizacji projektu.
     
  • Rozbudzenie ciekawości dzieci.
    W zbiorze literatury dziecięcej zgromadzonej w sali i bibliotece przedszkolnej znalazły się opowiadania i wiersze o jeżach. Wszyscy z ciekawością wysłuchali czytanych utworów, a następnie wypowiadali się na temat ich treści. Po rozmowie dzieci zostały poproszone o wykonanie pracy plastycznej pt. „Jeż”. Spośród propozycji technik plastycznych podanych przez nauczyciela dzieci wyraziły chęć wykonania jeża z plasteliny. 
     
  • Wędrówka tematyczna.
    Dzieci codziennie dzieliły się na forum grupy swoimi wiadomościami, obserwacjami dokonywanymi podczas poszukiwania jeża w parku i informacjami uzyskanymi w trakcie oglądania książek. Chętnie prezentowały sposób poruszania się jeży, a kilkoro dzieci powiedziało wiersz o jeżu. 
    Oto przykładowe wypowiedzi dzieci:
    –    Jak szłam do przedszkola z mamą, to już dwa razy widziałam jeża, ale nie wiem, czy to był ten sam jeż, czy inny.
    –    Oglądałem z tatą książkę i tam były zdjęcia jeży, ale te jeże były różne. To chyba nie wszystkie jeże mają taki sam wygląd.
    –    Ja się dowiedziałam, że jeże to w ogóle nie jedzą jabłek i nie noszą ich na igłach.
    –     A mi dziadek mówił, że jeże to śpią w zimie jak niedźwiedzie.
    Dzieci bardzo zaangażowały się w dokładne wykonanie jeży z plasteliny i następnego dnia uzupełniały swoją pracę o kolejne szczegóły. Wszystkie prace zostały podpisane i umieszczone na wystawie w sali. 
     
  • Tworzenie siatki wiedzy: „Co już wiemy?”. 
    Informacje przekazane dotąd przez dzieci na temat jeży zostały zapisane przez nauczyciela. Sposób prezentacji posiadanych wiadomości był dowolnie wybrany przez dziecko. Zbieramy wszystkie materiały dotyczące tematu projektu, podpisujemy je i umieszczamy na siatce wiedzy. Przykładowe wypowiedzi dzieci na temat posiadanych przez nie informacji o jeżach:
    –     Jeże żyją w lesie lub parku.
    –     Jeże nie jedzą jabłek, tylko małe zwierzątka lub chrząszcze.
    –      Całą zimę jeże śpią.
    –    Jak jeż nie ma gdzieś na grzbiecie kolców, to może znaczyć, że jest chory.
    –      Jeże lubią się przykrywać suchymi liśćmi.
    –      Jeż poznaje po tym, jak robi się zimno, że trzeba już iść spać przed zimą.
    –      Zanim jeż pójdzie spać na zimę, to najpierw dużo je.
    Wszystkie wypowiedzi dzieci zostają zapisane i dołączone do siatki wiedzy. 
     
  • Tworzenie siatki pytań: „Czego chcemy się dowiedzieć?”.
    W celu zaplanowania prac projektowych postawione pytania pozwolą nam określić kierunek obserwacji i poszukiwań odpowiedzi.
    Przykładowe pytania zadane przez dzieci:
    –    Czy jeże żyją tylko w lesie i w parku?
    –    Jak duży może być jeż?
    –    Jakie są ulubione przysmaki jeża?
    – Co zrobić, jak się spotka jeża, który wygląda na chorego?
    –  Ile kolców może mieć jeż?
    –  Jak mama jeżowa wychowuje swoje dzieci?
    – Jak jeże przygotowują się do zimy?
    –  Jak zaprosić jeża na działkę?
     
Zdj. 1. Jeż na ściółce leśnej

 

  • Kącik projektowy. 
    To miejsce w sali, w którym będą wyeksponowane wszystkie materiały i przedmioty tematycznie związane z realizowanym projektem. Znajdą się tu książki, zdjęcia, kolorowanki o jeżach, maskotki jeżyki itp. Kącik powinien być wyeksponowany i łatwo dostępny dla dzieci. Pomyślmy o nadaniu mu nazwy na czas projektu, np. „W świecie jeży”. Dzieci będą przynosiły do kącika projektowego różnego rodzaju eksponaty, dobrze jest także wygospodarować tu miejsce na „wizytówki informacyjne”. Wizytówki będą zawierały informacje dla rodziców o zbliżającym się wydarzeniu projektowym. Kącik to nasze wizerunkowe miejsce projektowe i powinno ono wyglądać estetycznie oraz być na bieżąco wzbogacane o nowe książki, kolorowanki, zdjęcia itp. 

Etap II – realizacja projektu

  • Wspólne tworzenie siatki tematycznej.
    Znajdą się tu zarówno wiadomości już przez dzieci posiadane, jak również pytania, na które odpowiedzi będziemy poszukiwać w czasie działań projektowych, oraz propozycje ćwiczeń do wykonania w domu z rodzicami. 
  • Nasi eksperci.
    Do udziału w roli eksperta zaprosiliśmy rodziców. Tata jednego z chłopców bardzo chętnie przyjął zaproszenie i przygotował się do wystąpienia. Jeżeli macie Państwo możliwość nawiązania współpracy z leśnikiem lub weterynarzem, także można zaprosić ich do udziału w projekcie. Współpraca z biblioteką również daje możliwość zaproszenia pani bibliotekarki do udziału w roli eksperta. Oglądając filmy edukacyjne, można wysłuchać wypowiedzi specjalistów, a ich wiedza może być bardzo przydatna i wzbogaci nasze wiadomości. Przed wizytą eksperta przygotowujemy z dziećmi listę pytań. Jeżeli w trakcie spotkania pojawią się nowe pytania, to oczywiście możemy dopisać je do naszej listy. Może się zdarzyć, że w czasie trwania projektu przewidujemy spotkania z więcej niż jednym ekspertem. Pamiętajmy o dokładnym ich planowaniu.
  • Wyprawa w teren. 
    Wspólnie z dziećmi dokonujemy wyboru miejsca wyprawy terenowej. Cały czas mamy na uwadze, aby istniała tam możliwość pojawienia się obiektu naszych obserwacji – jeża. W naszym przypadku będzie to park oraz pobliskie ogródki działkowe. Dobrym miejscem będzie także okolica lasu lub łąki. Uważam, że dobrze jest zorganizować wyprawę w teren przed wizytą eksperta. Gdyby udało się dzieciom zaobserwować jeża w środowisku naturalnym, to (podczas wizyty eksperta) wymiana poglądów i odwołanie się do obserwacji byłyby bardzo żywe i realistyczne. Poszukiwać będziemy także (w celu obserwacji) „przysmaków jeża” – dżdżownic, ślimaków. Pamiętajmy o dokumentowaniu działań dzieci, a zdjęcia lub film jeża dostrzeżonego i obserwowanego będą bezcennym dowodem spostrzegawczości. 
  • Szkic z natury.
    Dzieci oczywiście podejmują próbę szkicowania jeża. Gdyby jednak bohater projektu okazał się bardzo ruchliwy, to po powrocie do przedszkola możemy odtworzyć jego obraz na filmie lub zdjęciach. Dzieci wykonują ołówkiem szkic jeża lub wybranych elementów środowiska przyrodniczego. 

Ważne: na bieżąco aktualizujemy siatkę tematyczną, umieszczając na niej zdobyte odpowiedzi na pytania, szkice, zdjęcia. Personalizujemy wszystkie prace dzieci, podkreślając ich zaangażowanie w działania projektowe, tym samym motywując je do dalszej aktywności.

Przykładowe pytania i cele działań badawczych

Jeż jest pod ścisłą ochroną, tak więc nie możemy go bez potrzeby dotykać, a tym bardziej wziąć do przedszkola. Jest natomiast zwierzęciem bardzo interesującym, lubianym przez dzieci, a jednocześnie mało przez nie znanym. Częste wyjścia w teren i obserwacje umożliwią dzieciom bezpośredni kontakt z jeżem. Przypominamy dzieciom, aby nie dotykały zwierzęcia i zachowywały się ostrożnie, aby jeża nie spłoszyć. 

  • Czy jeże żyją tylko w lesie i w parku? – to pytanie do eksperta oraz do poszukania odpowiedzi na nie w zgromadzonej w sali literaturze do tematu projektu.
  • Jak duży może być jeż? – gdyby udało nam się zobaczyć jeża, możemy porównać go przez analogię do np. zabawki w sali. Dzieci mogą poszukać odpowiedzi także razem z rodzicami.
  • Jakie są ulubione przysmaki jeża? – odpowiedzi poszukamy w literaturze, podczas oglądania filmów edukacyjnych, zapytamy o to eksperta. 
  • Ile kolców może mieć jeż? – odpowiedzi poszukamy w książkach i zapytamy o to eksperta.
  • Jak mama jeżowa wychowuje swoje dzieci? – na to pytanie dzieci poszukają odpowiedzi z rodzicami, a w przedszkolu sprawdzimy to w dostępnej literaturze.
  • Jak jeże przygotowują się do zimy? – pytanie skierujemy do ekspertów.

Nasze cele obserwacji w terenie to zwrócenie uwagi na wygląd jeża, sposób poruszania się i zachowania, gdy nas zobaczy. Po uzyskaniu informacji na temat przysmaków jeża możemy udać się na wyprawę w celu ich poszukiwania i zrobienia im zdjęć.
 

Zdj. 2. Jeż na łące


Efekty poszukiwań odpowiedzi na pytania 

  • W Polsce żyją dwa gatunki jeży: jeż wschodni, który występuje na terenie prawie całej Polski, i jeż europejski (zachodni), bytujący na terenie Dolnego Śląska, ziemi lubuskiej i Pomorza Szczecińskiego.
  • Jeże żyją w lasach, parkach, na łąkach lub w obszarach nadrzecznych. Od pewnego czasu obserwuje się przemieszczanie jeży na tereny zurbanizowane i zmienione przez człowieka. Możemy więc spotkać jeże nawet w miastach, a bardzo lubianym przez jeże miejscem są ogródki działkowe. 
  • Kiedy jesienią robi się coraz chłodniej, jeż bardzo intensywnie żeruje, aby zgromadzić jak największą ilość tłuszczu, która pozwoli mu przetrwać zimę. W tym czasie zwierzę może ważyć od 1,40 do 1,80 kg. 
  • W środowisku naturalnym pokarmem jeża są różnego rodzaju owady, żuki, chrząszcze, pędraki, gąsienice, ślimaki, dżdżownice, drobne ssaki, gady i płazy, pisklęta i jaja ptaków. Obecność jeży w ogrodach i na działkach jest bardzo pożyteczna, przyczyniają się one bowiem do zwalczania szkodników. Aby zaprosić jeża na działkę, dobrze jest przygotować na niej kompostownik.
  • Jeż ma trzy „pokolenia” kolców. Pierwsze to kolce niemowlęce – są białe i miękkie. Pojawiają się zaraz po urodzeniu i jest ich ok. 100. Gdy zwierzę rozwija się i rośnie, pojawia się drugie pokolenie kolców. Są one ciemniejsze i znacznie twardsze. W miarę upływu czasu, kiedy jeż dorasta i staje się bardziej samodzielny, pojawiają się kolce dorosłe, które na początku są cieńsze i delikatne. Dorosły jeż ma ok. 6000–8000 kolców. Liczba zależy od wieku jeża. 
  • Jeżyki rodzą się w połowie maja. Najczęści...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy