Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zajęcia na czasie

8 listopada 2021

NR 70 (Listopad 2021)

Normy społeczne w przedszkolu – zajęcia treningu umiejętności społecznych z bajką terapeutyczną

0 47

Codzienna praca w różnych placówkach edukacyjnych i terapeutycznych pozwala mi dostrzec niesamowitą różnorodność aranżacji przestrzeni przedszkolnych. Gdyby stworzyć katalog pomysłów na dekoracje, umeblowanie, gazetki naścienne, organizację kącików itp., powstałaby publikacja o gabarytach książki telefonicznej! Choć każda sala jest inna, można odnaleźć kilka cech wspólnych. Meble z zabawkami przy ścianach, przestrzenie do pracy stolikowej i zabaw na dywanie, tablice z ilustracjami związanymi z bieżącym tematem, jak również widoczne dla każdego malucha zasady, których należy przestrzegać w przedszkolu. Uczymy ich pierwszego dnia i powtarzamy je regularnie.

Reguły te są ważnym elementem życia społecznego na każdym kolejnym etapie edukacyjnym, towarzyskim czy zawodowym. Dzięki nim dzieci czują się bezpiecznie, gdyż znają granice tego, co jest dozwolone, a co nie. Dla nauczycieli natomiast jest to ważne narzędzie wspierające w utrzymaniu szeroko rozumianego bezpieczeństwa na zajęciach. 

POLECAMY

Bez norm i zasad maluchy jadłyby palcami, przepychałyby się w każdej kolejce, nie używałyby zwrotów grzecznościowych, wychodziłyby z pomieszczenia bez słowa, rozrzucałyby swoje ubrania w szatni, zostawiałyby po sobie bałagan w łazience, zabierałyby zabawki innym dzieciom… Brzmi to jeszcze straszniej, gdy pomnożymy te zachowania przez liczbę naszych podopiecznych. Razy piętnaście? Dwadzieścia? Może trzydzieści?

Każde zajęcia z dziećmi zaczynam od powtórzenia kilku najważniejszych zasad. Nie zajmuje to dużo czasu, a przy okazji wspólnie ćwiczymy pamięć. Warto przypomnieć, że w czasie spotkań nie hałasuje się, nie przeszkadza innym (np. podczas słuchania bajki albo relaksacji), nie dotyka się psa bez pytania (na kynoterapii), nie wykonuje się ćwiczeń, które nie są dla nas przyjemne, pyta się o pozwolenie, kiedy ktoś chce pójść do łazienki itd. Wbrew pozorom te dwie minuty samodzielnego powtarzania przez maluchy są na wagę złota. 

Współcześnie zwraca się uwagę na to, iż coraz więcej osób nie zna zasad i norm lub celowo się do nich nie stosuje. Jako nauczyciel akademicki i kierowniczka własnej firmy z przykrością stwierdzam, że dotyczy to nie tylko dzieci. Odczytuję niechlujnie pisane wiadomości i e-maile. Podczas podróży tramwajem wraz ze wszystkimi pasażerami poznajemy eklektyczne gusta muzyczne młodzieży albo problemy osobiste osób rozmawiających głośno przez telefon. Gdy pracuję w czytelni, czasami zastanawiam się, czy to nadal jest biblioteka, czy już miejsce spotkań do projektów grupowych. Niektóre kina muszą przypominać widzom, że należy zostawić po sobie porządek. 

Bunt jest nieodłącznym elementem rozwojowym. Dzisiaj już wiemy, że występuje nie tylko w wieku młodzieńczym, ale również na różnych etapach edukacji przedszkolnej. Jako nauczyciele i wychowawcy wiemy, że jest to bardzo trudny okres, ale nie należy się mu poddawać, tylko ze spokojem, konsekwencją i stanowczością podtrzymywać i utrwalać panujące w grupie zasady. Jest to tym ważniejsze, że odwrotne zachowanie może eskalować napięcia emocjonalne, a te z kolei mogą pociągnąć za sobą tendencje do zachowań antyspołecznych, czego przykłady w młodzieńczym, a nawet dorosłym życiu przytoczyłam powyżej. Wystarczy spojrzeć na zachowanie niektórych klientów części gastronomicznej w centrach handlowych czy współbiesiadników na uroczystościach rodzinnych i lokalnych.

Świat norm społecznych nie jest też jednolity dla wszystkich miejsc, krajów czy nawet gospodarstw domowych. Proszę zwrócić uwagę, jak kierowcy autobusów czy tirów pozdrawiają się poprzez podniesienie ręki na trasie. Podobnie jest z biegaczami w parku czy turystami pieszymi na szlaku w górach. Dziękowanie za przepuszczenie w drzwiach, mówienie „dzień dobry” przy okienku w banku, ustępowanie wysiadającym i wychodzącym, wyrzucanie po sobie śmieci do śmietnika na ulicy, wpuszczanie do kolejki kobiety w zaawansowanej ciąży lub osoby na wózku inwalidzkim, skinienie głową w geście życzenia dobrego dnia sąsiadowi i wiele, wiele innych. Nie poznajemy ich jednego dnia i nie przychodzą one tak łatwo, zwłaszcza w najmłodszym wieku.

Dla wielu przedszkolaków przywitanie się z obcą osobą w przychodni czy sklepie to nie lada wyzwanie, warto jednak od początku pokazywać poprawne zachowania i uczyć ich na własnym przykładzie. 

Nieprzestrzeganie norm społecznych może wynikać z dwóch powodów. Jednym z nich jest zachowanie celowe, drugim – brak zrozumienia. Bywa, że młodzież celowo łamie ogólnie panujące zasady, np. ubierając się na swój sposób na ważne uroczystości szkolne lub farbując włosy mimo zakazu panującego w placówce. To ważny moment dla młodego człowieka, który próbuje wyrażać samego siebie, eksperymentuje ze swoim wyglądem, pragnie indywidualności za wszelką cenę. Nie należy zachęcać do tego typu zachowania, ponieważ młody człowiek i tak zapewne poniesie konsekwencje, na co zresztą pewnie i tak jest przygotowany. Inaczej jest w sytuacji, gdy celowo okazuje brak szacunku wobec swojego dawnego nauczyciela, krewnego lub przyjaciela, ostentacyjnie milcząc, obrażając się lub ignorując, zamiast powiedzieć „dzień dobry”. Warto wówczas poświęcić czas na rozmowy o systemie wartości, empatii i kompetencjach emocjonalnych. Brak zrozumienia to częsty powód, przez który maluchy w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym zmagają się z normami społecznymi. Autorki J. Węglarz i D. Bentkowska wymieniają następujące zasady, które odgrywają szczególną rolę w rzeczywistości przedszkolnej: normy grzecznościowe (zwroty typu „przepraszam”, „proszę”, „do widzenia”, „dziękuję” itp.), czekanie na swoją kolej, zasady w interakcji z rówieśnikami oraz różne zasady w różnych miejscach. Proponowane w tym artykule zabawy oraz bajka będą oparte na pracy w tych czterech obszarach. 

ĆWICZENIA I ZABAWY

Powitanie
Przygotuj towarzyszącą wam od pierwszych zajęć treningu umiejętności społecznych maskotkę/lalkę/kukiełkę i siądź z dziećmi w kręgu. Przypisanie konkretnej pomocy ma taką samą wartość jak rytuał powitalny i pożegnalny. Osoba, która trzyma zabawkę, odpowiada na pytanie, czego jej zdaniem nie wolno robić w przedszkolu. Każdy wymienia jeden przykład, staramy się nie powtarzać swoich pomysłów. Możesz przekazać zabawkę każdemu dziecku po kolei lub podawać losowo bądź osobom zgłaszającym się. Dla urozmaicenia tego zadania, kiedy wyczerpią się pomysły na zachowanie w przedszkolu, zapytaj o zachowanie np. w teatrze, kinie, restauracji, supermarkecie, na placu zabaw, w parku rozrywki, w gościach itp. 

Historyjki obrazkowe – czego brakuje?
Przygotuj kilka historyjek obrazkowych. Możesz je zrealizować wspólnie z całą grupą (duże ilustracje) lub przygotować je dla dzieci w parach (mniejsze ilustracje). Przygotuj takie historyjki, które wymagają od bohaterów użycia słów: „proszę”, „przepraszam”, „dziękuję” itp., np. chłopiec kupujący chleb w sklepie, mężczyzna, który niechcący wpada na innego przechodnia, dziewczynka wychodząca z przedszkola, dziecko otrzymujące od innego dziecka prezent z okazji urodzin itp. Jeżeli dzieci wykonują zadanie w parach, omów wszystkie historyjki ze wszystkimi.

Zabawy dramowe
Przedstaw różne historyjki w taki sposób, w jaki nie powinno się tego robić, np. wyjście z poczty i mówienie „dzień dobry”, odebranie od babci podarunku bez podziękowania, zabieranie koleżance kredek bez pytania itp. Poproś maluchy, aby wskazały, co w danej sytuacji nie pasuje, czego brakuje lub co zrobiłyby inaczej. Możesz również skorzystać z gotowych filmików w internecie, które pokazują tego typu sytuacje w języku przyjaznym dzieciom, np. „Myszka w paski i dobre maniery”.

Kolejka
Zauważyłam, że ustawianie się w kolejkę, a szczególnie to, kto będzie na jej początku, budzi wiele emocji. Choć dzieci wiedzą, że wpychanie się jest niezgodne z zasadami, notorycznie podejmują próby. Czasami, w chwili, gdy nauczyciel kierował uwagę gdzie indziej, udawało im się do tej kolejki wcisnąć. Poza ustaleniem żelaznej zasady, że istnieje jasny i z góry określony porządek, kiedy kto prowadzi
wszystkie dzieci w kolejce (a nie jest pierwszy), nauczyłam się wzmacniać dzieci, które grzecznie pytają o to, czy ktoś chciałby je wpuścić, oraz zgadzają się, jeżeli im się tego odmówi i muszą iść na koniec. Warto poświęcić na to chwilę i zamienić tę sytuację w zabawę w pociąg, który jeździ po pomieszczeniu. Połowa dzieci jest pociągiem, druga połowa chce się do niego dostać. W ustalonym przez prowadzącego momencie pociąg staje, a jedno z dzieci podchodzi i mówi: „Dzień dobry, czy mogę tu wsiąść?”. Dziecko w pociągu może odmówić słowami: „Tu jest zajęte”, a wsiadający może zapytać kogoś innego lub iść na koniec kolejki, co zresztą może uczynić od samego początku. Warto przeprowadzić tę zabawę tak, aby każde dziecko w grupie miało szansę wsiąść do pociągu. Należy również zwrócić uwagę, że takie zasady są dozwolone podczas zabawy. Jak się zachowujemy, kiedy stoimy w kolejce do kasy lub do muzeum? 

Tak/nie
Rozdaj dzieciom dwa lizaki (lub inne atrybuty pasujące do realizowanych obecnie zajęć) w dwóch kolorach: zielony oznacza TAK, a czerwony NIE. Wypowiadaj następujące zdania, a zadaniem dzieci będzie potwierdzenie lub zaprzeczenie.

Mówimy „dziękuję”, kiedy wchodzimy do przedszkola.
„Dzień dobry” można powiedzieć, kiedy wchodzimy do pomieszczenia i chcemy przywitać się z innymi, 
np. na poczcie, u lekarza, w sklepie.
Kiedy potrzebujemy czegoś od dorosłego lub naszych przyjaciół, należy powiedzieć: „Ja chcę, daj mi”.
Kiedy zrobimy komuś przykrość, powinniśmy przeprosić.
Słowo „przepraszam” mówimy tylko wtedy, kiedy pani lub rodzice nam każą.
Kiedy wychodzimy z przedszkola, mówimy do pani: „Cześć, pa, pa”. 

Niezwykli goście
Opowiedz dzieciom historię o niesamowitym balu, na którym było wiele drewnianych kukiełek. Kiedy przychodzili nowi goście, zawsze się ze sobą witali. W jaki sposób? Na przykład podając sobie rękę i mówiąc „dzień dobry”. Na przyjęcie przyszli również goście Sople Lodu z Lodowej Krainy. Uścisk ich dłoni był lodowaty i mógłby zamrozić dłonie ludzi, ale nie drewnianych kukiełek. Czy w takim razie mogą się ze sobą przywitać, skoro kukiełkom by to nie przeszkadzało? Jak powinni zachować się inni goście? Liście, dzięcioły, motyle, słonie, wiewiórki, płonące pochodnie? 

Niezwykłe miejsca
Zaprezentuj dzieciom zdjęcie chłopca bawiącego się z ubłoconym psem na deszczu. Następnie zaprezentuj zdjęcia różnych miejsc i zapytaj dzieci, czy po takiej zabawie wypadałoby, żeby chłopiec poszedł np. do muzeum albo na urodziny kolegi. A do parku lub na plac zabaw? Przygotuj zdjęcia różnych sytuacji i różnych miejsc, które mogłyby ze sobą kontrastować, np. dziecko z namalowaną maską spider-mana, clown z balonami, rodzina w strojach kąpielowych, osoba rozmawiająca przez telefon, kino, zoo, park, plaża, itp. 

Jakie są obyczaje?
Poproś jedno z dzieci o opuszczenie pomieszczenia (np. z nauczycielem wspierającym lub do sali innej grupy). Ustalcie z pozostałymi niezwykłe obyczaje, jakie będą teraz panowały w tej grupie, np. wszyscy witają się słowami „dobry dzień”, a nie „dzień dobry”, albo zamiast podawać sobie ręce, trykają się stopami, albo zamiast „proszę” mówią „płozy”. Kiedy wybrany maluch wróci do pomieszczenia, zaaranżuj takie sytuacje, w których reszta będzie miała okazję zademonstrować zmianę obyczaju. Czy dziecko odgadnie, co się zmieniło?

Wymiana kolorów
Rozłóż chustę animacyjną (ważne, aby to była chusta, której kolory rozkładają się parzyście, np. dwa czerwone, dwa niebieskie itd.) i poproś dzieci, aby usiadły wokół niej w taki sposób, żeby każdy wyraźnie siedział przy jednym kolorze. Opowiadaj swobodną, kolorową historyjkę, np. Widziałam dzisiaj na łące CZERWONE kwiaty. Dzieci, słysząc nazwę koloru, przy którym siedzą, zamieniają się miejscami. Na NIEBIESKIM niebie nie było widać ani jednej chmurki, chociaż z czasem pojawiły się małe, BIAŁE obłoczki – może zdarzyć się kolor, którego nie ma na chuście! Będzie to świetny trening uważnego słuchania i spostrzegawczości. Kontynuuj zabawę tak długo, aż wszystkie dzieci doczekają się swojego koloru.

Co by było, gdyby…
Zapytaj dzieci, co mogłoby się stać, gdybyśmy łamali pewne normy przyjęte w przedszkolu. Zachęć je do wypowiadania swoich pomysłów. 
Co by było, gdyby…

  • …dzieci chodziły po stołach?
  • …nikt nie mówił do pani „dzień dobry”?
  • …można było jeść obiad palcami?
  • …można było zabierać innym dzieciom zabawki, gdy te się nimi bawią?
  •  …nikt nie spuszczałby wody w toalecie?
  • …nikt nie sprzątałby po wycinaniu i malowaniu?
  • …nikt nie podziękowałby kucharce za pyszny posiłek?
  • …rozrzucalibyśmy swoje ubrania, gdzie popadnie?
  • …pani nie pozwalała dzieciom kończyć zdania?

itd. 

Zabawa na gesty
Pokaż dzieciom trzy gesty: palec na ustach (cisza), machanie ręką (powitanie/pożegnanie) i ukłon (podziękowanie). Wypowiadaj kolejne zdania. Zadaniem grupy jest wykonywanie gestu, który odpowiada danej sytuacji, np.:

  • kiedy jesteś w kinie,
  • kiedy wchodzisz do babci,
  • kiedy otrzymujesz prezent, 
  • kiedy wychodzisz z przedszkola,
  • kiedy wchodzisz do sklepu,
  • kiedy pani opowiada bajkę,
  • kiedy przyjaciel daje ci swoją zabawkę do zabawy

itd. 
 

 

BAJKA TERAPEUTYCZNA 

Radek Niedźwiadek i dziwne pszczelarzy obyczaje

W niezwykłym leśnym przedszkolu Zwierzolandia trwały przygotowania do zimy. Robiło się coraz chłodniej i wiele zwierząt zaczynało gromadzić zapasy, np. Wiewiórka Wiktoria magazynowała… 

Czy ktoś wie, co? Rysia Marysia pielęgnowała swoje piękne, cętkowane futerko, aby robiło się coraz gęstsze i bardziej puszyste. Czy ktoś wie, dlaczego? Zwierzęce maluchy nauczyły się, że podczas zimy można zrobić jedną z trzech rzeczy: odlecieć do ciepłych krajów (ale to rozwiązanie jest oczywiśc...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy