Dołącz do czytelników
Brak wyników

W rytmie kroków i podskoków

8 kwietnia 2019

NR 46 (Kwiecień 2019)

Logarytmika - muzyczna gimnastyka języka

0 148

Rytmika jest metodą kształcenia muzycznego, jednakże jej holistyczny charakter otwiera liczne możliwości zastosowania w terapii. Nie stanowi ona samoistnie alternatywy postępowania terapeutycznego, ale uzupełnia i wzmacnia ten proces. Już na początku XX w. Emil Jaques-Dalcroze dostrzegł możliwość zastosowania rytmiki w terapii.

Wczasie zajęć obserwował uczniów i zauważył liczne problemy słuchowo-ruchowe, które nazwał arytmią. Arytmia – uogólniając – nie pozwala na swobodne wykonywanie ćwiczeń rytmicznych, ujawnia napięcia w ciele, brak koordynacji słuchowo-ruchowej, opóźnione bądź nerwowe reakcje ruchowe. Ich źródłem mogą być problemy związane z percepcją muzyki i błędną odpowiedzią ruchową na bodźce słuchowe lub też trudności w ich ruchowej realizacji. 

Zajęcia prowadzone metodą rytmiki nie tylko pozwalają zatem na obserwację zaburzeń słuchowo-ruchowych, lecz także tworzą przestrzeń dla działań o charakterze terapeutycznym, albowiem usprawniają koordynację ruchową, rozwijają motorykę dużą i małą, uwrażliwiają na bodźce słuchowe, rozwijają wyobraźnię dźwiękową.

Zastosowanie rytmiki w terapii logopedycznej zdaje się być uzasadnione na gruncie teorii i praktyki. W definicjach logorytmiki zwraca się uwagę, że jest ona programem ćwiczeń muzyczno-ruchowych realizowanych z dziećmi z zaburzeniami mowy, zaburzeniami zachowania oraz z upośledzonym słuchem lub wzrokiem, ściśle podporządkowanych terapii logopedycznej, zwłaszcza korekcji elementów fonicznych wypowiedzi. Celem tych zajęć jest nie tylko usprawnianie koordynacji słuchowo-ruchowej, ale aktywne włączanie mowy do zajęć muzyczno-ruchowych. Dlatego logorytmika w niektórych obszarach łączy nie tylko elementy metody Emila Jaques-Dalcroze’a, ale również Carla Orffa, dla którego język, muzyka i ruch stanowiły trzy równoważne formy ekspresji.

Ludzka mowa i dźwięk mają bowiem cechy wspólne: tempo, artykulację, dynamikę, barwę, rytm i melodię. Percepcja tych elementów dzieła muzycznego i przekładanie na język ruchu ułatwiają w konsekwencji ich realizację werbalną. Puls muzyczny, rytm wprowadzają do ćwiczeń logopedycznych rytmiczny porządek związany z koniecznością wypowiedzenia wyrazów, sylab czy onomatopei w określonym czasie muzycznym. Takie ćwiczenia mobilizują aparat artykulacyjny, uczą samokontroli i precyzji, umiejętności wzajemnego słuchania. Bardzo ważne miejsce w terapii logopedycznej zajmuje też śpiew. Podczas śpiewu uruchamiamy fonację, artykulację, pracujemy nad oddechem, ćwiczymy płynność mowy, która podporządkowana jest w tym przypadku przebiegowi rytmicznemu i melodycznemu. Śpiewając, poznajemy nasz głos, odkrywamy jego możliwości, kontrolujemy wysokość dźwięku, rytm, tempo, dynamikę. 

Zarysowany powyżej obszar oddziaływania zajęć logorytmicznych prowadzi do konstatacji, że zajęcia muzyczno-ruchowe mogą nie tylko stanowić istotny element uzupełniający terapię logopedyczną, lecz także być włączane do codziennej pracy dydaktycznej, albowiem kształcą szereg umiejętności warunkujących prawidłowy rozwój mowy, artykulację, emisję głosu oraz poprawną prozodię. 

Proponuję ćwiczenia, które możemy wykonywać podczas zajęć grupowych z dziećmi w wieku przedszkolnym. Poniższe przykłady nie wyczerpują katalogu ćwiczeń logorytmicznych, ale mają stanowić propozycję ukazującą profilaktyczny i diagnostyczny potencjał zajęć muzycz-
no-ruchowych.

Ćwiczenia wrażliwości i pamięci słuchowej

Ćwiczenia te pozwalają nam na obserwację, czy dzieci potrafią różnicować barwę dźwięku wykorzystanych instrumentów muzycznych, lokalizować ich źródło oraz wodzić, czyli podążać za dźwiękiem. To proste ćwiczenia, które warto wykonywać stosunkowo często. Na początku dzieci siedzą w kole z zamkniętymi oczami, a ich zadaniem jest wskazanie ręką kierunku, z którego dobiega zagrany przez nauczyciela dźwięk. 

Trudniejszym wariantem ćwiczenia będzie poruszanie się z zamkniętymi oczami za dźwiękiem instrumentu, na którym gra nauczyciel. Zatem to grany przez nauczyciela dźwięk prowadzić będzie dziecko. Warto również rozważyć wprowadzenie dwóch lub więcej instrumentów o zróżnicowanej barwie (np. bębenka i trójkąta). Wówczas każde dziecko idzie za swoim instrumentem i musi jego barwę odróżnić spośród innych (ćwiczenie wykonujemy parami). Ćwiczenie to można skomplikować poprzez dobór instrumentów o dość zbliżonej barwie, gdyż wówczas utrudnione będzie usłyszenie swojego instrumentu.

Inny pomysł na ćwiczenia różnicowania barwy dźwięku przy jednoczesnym treningu pamięci muzycznej to wykonanie dyktanda słuchowego. Do jego realizacji potrzebujemy wycięte z papieru: trójkąty, koła, prostokąty, które reprezentować będą dźwięki następujących instrumentów: bębenka, trójkąta i pudełka akustycznego. Zadaniem dzieci jest zapamiętanie i ułożenie usłyszanego schematu, zgodnie z kolejnością pojawienia się dźwięku instrumentów muzycznych. Realizując to ćwiczenie, można także zagrać dźwięki w dwugłosie i obserwować, czy dzieci spostrzegą, że równocześnie pojawiły się dwa dźwięki o odmiennej barwie.

 

Przykładowe schematy

 

Ćwiczenia oparte na onomatopeizacji utworu muzycznego

Wyrazy dźwiękonaśladowcze stanowią bardzo ciekawy materiał do zabaw rytmicznych z wykorzystaniem słowa. Posługujemy się bowiem sylabami, głoskami, które wypowiadamy z nadaną im znaczeniowo artykulacją, dynamiką, emocjami. Taką zabawę możemy przeprowadzić do utworu Leroya Andersona „Syncopated clock”. Utwór ma budowę ABA. Na początku ćwiczenia omawiamy z dziećmi, jakie dźwięki potrafią wydawać zegarki, np. dzyń, bim bam, drrr, tik-tak, cyk, cyt, ku-ku. Następnie słuchamy utworu muzycznego i zastanawiamy się, jakie zegary słyszeliśmy. 

Później rozpoczynamy zabawę ra...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy