Dołącz do czytelników
Brak wyników

Podstawa programowa

10 września 2020

NR 58 (Wrzesień 2020)

Ku pedagogice oczekiwań dziecka

9

Oczekiwania dzieci przychodzą do przedszkola z nadzieją na spełnienie. Istnieją w dzieciach, choć nie wszystkie są uzewnętrzniane. Tworzą jednak swoistego rodzaju indywidualny program rozwoju każdego dziecka, który powinien być brany pod uwagę przy planowaniu pracy i przyjętego do realizacji oficjalnego programu wychowania przedszkolnego.

Każde dziecko przychodzące do przedszkola wnosi do grupy przedszkolnej swoją indywidualność, swoje wyobrażenia, doświadczenia, a także oczekiwania, które nie dotyczą wyłącznie aspektów poznawczych rozwoju. Dzieci chętnie uzewnętrzniają swe oczekiwania emocjonalne czy społeczne, a także wszelkie sytuacyjne upodobania związane z realizacją tzw. głodu ruchu.

Oczekiwanie nie jest w sensie znaczeniowym takim samym pojęciem jak potrzeba. Potrzeby rozwojowe dzieci w wieku przedszkolnym są znane nauczycielom chociażby ze studiów konkretnych kierunków naukowych, takich jak psychologia rozwojowa, pedagogika, a nawet socjologia. Każdy z nas wie, iż aby dziecko mogło się prawidłowo rozwijać, musi mieć zaspokojone podstawowe potrzeby, takie ja k: potrzeba bezpieczeństwa, potrzeba kontaktu emocjonalnego, potrzeba akceptacji, potrzeba przynależności. Każdy autor programu wychowania przedszkolnego bierze pod uwagę podstawowe potrzeby dzieci, pisząc koncepcję wsparcia rozwoju przedszkolaków, bo bez realizacji tychże podstawowych potrzeb trudno mówić o wsparciu całościowego rozwoju dzieci, które jest ogólnym celem wychowania przedszkolnego w Polsce1.

O ile potrzeby dzieci w wieku przedszkolnym są nam znane, o tyle oczekiwania dzieci, mające charakter sytuacyjny, natychmiastowy, ukierunkowany na ich spełnienie tu i teraz, są nauczycielom na początku nieznane w ogóle, a w trakcie pracy z dziećmi i systematycznej obserwacji stają się coraz bardziej przewidywalne. Wiemy, co dzieci lubią, jakie rodzaje aktywności podejmują najczęściej, co im sprawia najwięcej radości. Wiemy, że Ania ma ochotę pobawić się z Marysią, a Jacek z Adasiem i tylko czekają na moment swobodnej zabawy poza zajęciami kierowanymi, aby spełniło się ich oczekiwanie.

Gdybyśmy wyobrazili sobie małą, np. czteroletnią dziewczynkę idącą do przedszkola, wszystkie jej myśli, a przede wszystkim te, do których się uśmiecha, to ich opis przedstawiałby obraz jej oczekiwań. Na tym obrazie nie byłoby zeszytu ćwiczeń i kreślenia znaków literopodobnych, ale zabawa z Krysią w kąciku fryzjerskim, przy czym oczekiwaniem społecznym i emocjonalnym byłaby zabawa z samą Krysią, poznawczym – zabawa we fryzjera. Jacek idący do przedszkola także ma swoje oczekiwania, tym bardziej że umówił się z Adasiem, że pobawią się razem jego nowym samochodem. W ich głowach funkcjonuje przede wszystkim ich oczekiwanie, niezwykle silne, a przedszkole ma być miejscem jego spełnienia. 

Gdy nasza grupa przedszkolaków liczy sobie 24 dzieci, to możemy powiedzieć, że wszystkie oczekiwania dzieci przychodzą wraz z nimi do przedszkola z nadzieją na spełnienie. W przedszkolu jednak każde dziecko zderza się z zaplanowanym do realizacji programem wychowania przedszkolnego. Planem działań proponowanych dzieciom przez nauczyciela. Czy w tym programie jest miejsce na spełnianie oczekiwań dzieci? Oczekiwań indywidualnych każdego dziecka? 

To są dwa bardzo ważne pytania, które powinniśmy sobie postawić na początku każdego roku szkolnego, aby zweryfikować nasze zamierzenia, z roku na rok coraz ambitniejsze, i w sposób rzetelny pochylić się nad tzw. prawdą o realnych potrzebach rozwojowych przedszkolaków i ich indywidualnych oczekiwaniach związanych z rozwojem, który jako proces odbywa się przy dużym wsparciu przedszkola. 

POLECAMY

Spełnianie oczekiwań dzieci jako realizacja zadań podstawy programowej 

Już w drugim zadaniu zawartym w podstawie programowej przedszkola możemy przeczytać, iż przedszkole zajmuje się tworzeniem „warunków umożliwiających dzieciom swobodny rozwój, zabawę i odpoczynek w poczuciu bezpieczeństwa”. Swobodny rozwój zawsze wiąże się ze spełnianiem oczekiwań dzieci, umożliwieniem im podejmowania aktywności, którą lubią, na którą się samodzielnie decydują, której podjęcie spełnia ich indywidualny plan. 

Wypełnianie czasu pobytu dzieci w przedszkolu wyłącznie zajęciami kierowanymi przez nauczyciela nie zabezpiecza dzieciom wsparcia całościowego rozwoju, ponieważ pomija spełnianie ich dziecięcych oczekiwań, które są naturalnym wewnętrznym i indywidualnym programem ich rozwoju. Profesor Ryszard Więckowski uważał nawet, iż w przypadku wspierania rozwoju dzieci w wieku przedszkolnym i w trzech pierwszych klasach szkoły podstawowej własny, indywidualny program rozwoju każdego dziecka powinien być zdiagnozowany przez nauczycieli i zintegrowany z przyjętym do realizacji programem wychowania przedszkolnego lub edukacji wczesnoszkolnej. Dopiero integracja tych dwóch programów i ich praktyczna realizacja, a także interpretacja, stwarzają rzeczywiste warunki do całościowego wpierania rozwoju dzieci. Profesor sformułował także odważną koncepcję pedagogiczną, którą nazwał pedagogiką oczekiwań dziecka2. Według tej koncepcji skupienie się na spełnianiu oczekiwań poznawczych, emocjonalnych, społecznych i planowe ich włączanie do codziennego planu pracy z dziećmi daje szansę na rzeczywiste kształcenie dziecka w poczuciu wolności i odpowiedzialności za własne decyzje. 

Spełniania oczekiwań dzieci wymagają także same procesy adaptacyjne. Zachowanie ich ciągłości jest kolejnym zadaniem, które powinno realizować przedszkole. Podstawa programowa wyraźnie wskazuje, iż przedszkole zobowiązane jest do zapewnienia „prawidłowej organizacji warunków sprzyjających nabywaniu przez dzieci doświadczeń, które umożliwią im ciągłość procesów adaptacji oraz pomoc dzieciom rozwijającym się w sposób nieharmonijny, wolniejszy lub przyspieszony”.

Zatem przedszkole powinno być miejscem spełniania oczekiwań dzieci, sensownego podziału czasu na zajęcia swobodne, n...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy