Dołącz do czytelników
Brak wyników

W rytmie kroków i podskoków

3 czerwca 2019

NR 47 (Maj 2019)

Jak słuchać muzyki?

0 115

Słuchanie muzyki to podstawowa forma aktywności muzycznej, bez której edukacja muzyczna nie może zaistnieć. Postrzeganie zjawiska akustycznego jest procesem automatycznym i przeduwagowym, jednakże dostrzeżenie treści dzieła muzycznego, jego elementów i budowy formalnej związane jest z następstwem procesów angażujących emocje słuchacza: jego uwagę, wyobraźnię, umiejętności analizy i syntezy. Podczas słuchania muzyki dziecko może zarówno skupić swoją uwagę na substancji muzycznej, starać się śledzić przebieg dzieła muzycznego, jak i – lub równocześnie – poddać się jego nastrojowi i tworzyć świat wyobrażony przywołany przez utwór muzyczny.

Bardzo często biernemu słuchaniu muzyki przeciwstawiamy słuchanie aktywne. Bierne słuchanie nie jest wyrażane w ruchu, zabawie, grze na instrumentach, ale przecież może być przepełnione emocjami i grą wyobraźni. Nie wydaje się być mniej wartościowe niż to wyrażone aktywnością. Wymaga jednak uwagi, koncentracji, odpowiedniego nastawienia, nastroju. Słuchaniu muzyki sprzyjają istotne okoliczności, czyli warunki odbioru dzieła muzycznego, aktywność poprzedzająca słuchanie, zachowanie grupy. Bardzo ważnym elementem tego procesu jest wprowadzenie dokonywane przez nauczyciela, które w pewien sposób pobudza dziecięcą wyobraźnię, kreując atmosferę skupienia i uwagi niezbędnych przy rozpoczęciu słuchania. 

Słuchanie muzyki rozwija wyobraźnię, kształci pamięć muzyczną. Stymuluje umiejętności poznawcze, myślenie abstrakcyjne, przygotowuje przyszłych odbiorców sztuki muzycznej do aktywnego uczestnictwa w kulturze. Ten obszar edukacji wydaje się być zaniedbywany. Ostatnie wyniki badań prowadzonych przez CBOS, dotyczących słuchania muzyki klasycznej, są bowiem wysoce niepokojące. Na pytanie „Jak często w ciągu ostatniego roku słuchał(a) Pan(i) muzyki poważnej, biorąc udział w koncercie «na żywo», czyli w filharmonii, na sali koncertowej itp.?” odpowiedzi „ani razu” udzieliło ponad 80% ankietowanych (wyniki badań w latach 2012–2016 wahały się od 80,8% do 86,9%). Z kolei odpowiedzi negatywnej na pytanie „Jak często w ciągu ostatniego roku słuchał(a) Pan(i) muzyki poważnej za pośrednictwem radia, telewizji, internetu lub płyty?” udzieliła w kolejnych latach liczba bliska połowie ankietowanych (w 2012 r. 54,2%, w 2016 r. 
40,0%). Interpretacja tych wyników pozwala przypuszczać, że w nieformalnej, domowej edukacji muzycznej dzieci rzadko mają kontakt z muzyką klasyczną. Zatem to zinstytucjonalizowana edukacja muzyczna częściej tworzy okazję do kontaktu z muzyką poważną. Zagadnienia związane z percepcją muzyki odnajdziemy w podstawach programowych wychowania przedszkolnego i wczesnoszkolnego. Przeprowadzanie takich zajęć wymaga jednak namysłu i przygotowania. Zagadnienia, jakie najczęściej poruszamy podczas odsłuchu utworu muzycznego, to jego instrumentacja, budowa formalna, nastrój, elementy muzyki (dynamika, agogika, artykulacja), a także fabuła, jeśli jest to utwór muzyki programowej. 

Muzyczny przewodnik

Budowa orkiestry, rodziny instrumentów muzycznych, ich barwy to najczęściej poruszane zagadnienia podczas słuchania muzyki. Pytamy: jaki instrument/y słyszeliście? Ale najczęściej w utworach orkiestrowych słyszymy je łącznie – wiele wysiłku wymaga ich rozpoznanie, bo przecież ich barwy nie są młodym słuchaczom dobrze znane... W literaturze muzycznej znajdziemy jednak utwór skomponowany z myślą o jeszcze ,,surowym” uchu, które potrzebuje przewodnika po muzyce, swoistego narratora. W 1946 r. angielski kompozytor Benjamin Britten napisał utwór do edukacyjnego dokumentu Instruments of the Orchestra pt. „The Young Person’s Guide to the Orchestra” („Wariacje i fuga na temat Purcella”), op. 34. W tej kompozycji cała orkiestra przedstawia temat wariacji, następnie każdą z wariacji wykonuje zapowiadana przez narratora grupa instrumentów. Kolejno przedstawiają się w pełnej krasie: flet piccolo i flet poprzeczny, oboje, klarnety, fagoty, skrzypce, altówki, wiolonczele, kontrabasy, harfy, rogi, trąbki, puzony oraz instrumenty perkusyjne (m.in. pudełka akustyczne, trójkąty, ksylofony, kołatki, talerze). Ten niezwykły i piękny utwór stał się inspiracją dla kompozytora muzyki filmowej Alexandra Desplat. W obrazie filmowym Wesa Andersona Moonrise Kingdom (Kochankowie z Księżyca, 2012) obecny jest utwór The Heroic Weather-Conditions Of The Universe, Part 7: After The Storm. Usłyszymy w nim przemarsz instrumentów prezentujących krótkie, repetytywne motywy melodyczne, które rozpocznie muzyczny zegarmistrz – metronom. Podobnie jak w utworze Brittena, przez utwór prowadzi nas przewodnik: mały chłopiec, na koniec dziękujący nam za wysłuchanie utworu w całości. Narracja w języku angielskim w obu omówionych przykładach nie powinna stanowić przeszkody w wysłuchaniu tych utworów, wymagać będzie jednak od nauczyciela objaśnienia nazw instrumentów.

Prokofiew, Bowie i Fronczewski

W metodzie aktywnego słuchania muzyki Batti Strauss pierwsza faza pracy nad utworem muzycznym to fabularyzacja, czyli tworzenie opowieści, która ma pomóc w percepcji dzieła muzycznego. Opowieść tworzona jest na potrzeby słuchacza, ma ukierunkować jego wyobraźnię. Jednakże warto podkreślić, że większość utworów muzyki poważnej to utwory nieposiadające treści, fabuły, co nie oznacza, że nie mogą wywoływać emocji i skojarzeń pozamuzycznych u odbiorcy. Warto zwrócić uwagę, że potrzeba snucia muzycznej opowieści może być u dzieci silna i wówczas r...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy