Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zajęcia na czasie

16 marca 2020

NR 55 (Marzec 2020)

Wielkanocny alfabet

Święta wielkanocne to jeden z najradośniejszych i najbardziej kolorowych okresów w roku. Choć poprzedzone smutkiem, postem i zadumą, niosą w sobie wiele radości i nadziei, zwiastują pełnię życia. Mają swój niepowtarzalny zapach, smak oraz atmosferę. Dla mnie Wielkanoc jest jak kolorowa wiosenna przygoda, przesycona aromatami kwiatów, połączonych z zapachem wanilii, pieczonego ciasta i pachnącego czystością domu. Jest nie tylko symbolem zwycięstwa dobra nad złem, ale przede wszystkim nośnikiem wielu rodzinnych wartości i tradycji, o których – ze względu na szacunek do przeszłości i naszych bliskich – nie wolno nam zapomnieć.

Wnaszym przedszkolu nigdy nie zapominamy o obchodach świąt wielkanocnych. Zawsze starannie się do nich przygotowujemy. Zwiastunem przygotowań są wszędobylskie, wydobywające się z każdego zakamarka sali lub holu żółte kurczaki, puszyste baranki, wielobarwne pisanki oraz niosące dumnie swoje koszyczki zajączki. Czasami spotkamy też pomysłowe baby wielkanocne powstałe podczas zajęć z wykorzystaniem elementów systemu „Edukacja przez ruch” lub misternie uformowane z bibuły przez dzieci palemki. Wchodząc w tym okresie do placówki edukacyjnej, nie możemy oprzeć się wrażeniu, że atmosfera świąt na dobre zagościła w naszych progach. Efektownie i skutecznie przypominamy odwiedzającym, że święta tuż, tuż.

Nie jest trudno przeprowadzić zajęcia o tematyce świątecznej w poszczególnych grupach wiekowych, gdyż oferta rynku edukacyjnego dostarcza wiele ciekawych propozycji, począwszy od literatury, poprzez opracowania muzyczne, na ciekawych warsztatach oferowanych przez muzea etnograficzne lub regionalne kończąc. W połączeniu z kreatywnością nauczyciela, jego doświadczeniem i prezentowanym systemem wartości związanych z tradycjami rodzinnymi na pewno będą atrakcyjne, twórcze i praktyczne. W kanonie moich propozycji są wiersze D. Gellner Wydmuszki, Pisanki, które doskonale nadają się do improwizacji słowno-ruchowych, album Śpiewających Brzdąców Wiosna i Wielkanoc, opowiadania M. Szyszko-Kondej Jak pachnie Wielkanoc? i E. Barskiej Pisankowy konkurs, warsztaty organizowane przez muzeum etnograficzne w Warszawie Wielkanoc. Czas odnowy lub muzeum regionalne w Piasecznie Pisanki i Faberge, warsztaty plastyczne (baranki z masy solnej, malowanie wydmuszek, kurczaczki z origami), kulinarne (kruche babeczki, kolorowe mazurki) i ogrodnicze (zakładanie hodowli owsa lub rzeżuchy), audycja z Domowego Przedszkola Świąteczne zwyczaje – Wielkanoc. Zwieńczeniem tematu jest spotkanie integracyjne z rodzicami, które w zależności od konwencji przyjmuje formę uroczystości rodzinnej, warsztatów plastycznych lub kulinarnych (podczas których wspólnie z rodzicami wykonujemy ozdoby świąteczne bądź potrawę) lub zabawy quizowej, w trakcie której dzielimy się zdobytą wiedzą i wspólnie rozwiązujemy zadania.

Mój patent na Wielkanoc to Świąteczny alfabet, który jest podstawą do przeprowadzenia zajęć z dziećmi. Modyfikuję go w zależności od wieku, zainteresowań, umiejętności i możliwości wychowanków. Przy jednych zagadnieniach zatrzymuję się dłużej, o innych tylko wspominam. Większość z opisanych obyczajów jest zapewne praktykowana w wielu domach, niektóre mogą być znane tylko mniejszemu gronu, inne są już zapomniane. Każdego dnia wybieram kolejne litery świątecznego alfabetu i poprzez zabawę zapoznajemy się z poszczególnymi tematami. Omówieniu towarzyszą różne aktywności o charakterze artystycznym, ruchowym i językowym. Odpowiednio dobrane ilustracje, akcesoria plastyczne, karty pracy dopełniają obrazu całości.

Co warto wiedzieć o Wielkanocy?

Alleluja – jedno z najbardziej znanych i rozpowszechnionych pozdrowień chrześcijańskich, które szczególnie często powtarzane jest w okresie Wielkanocy – świąt upamiętniających cud zmartwychwstania Jezusa Chrystusa. W tym czasie wielu chrześcijan pozdrawia bliźnich pełnych radości słowami: „Chrystus zmartwychwstał!”.

Baranek – najbardziej rozpoznawalny symbol świąt wielkanocnych. Wśród chrześcijan uosabia zwycięstwo Chrystusa, który jak ofiarny baranek oddał swoje życie dla ludzi, by następnie zmartwychwstać i odnieść zwycięstwo nad grzechem, złem i śmiercią. W wielkanocnej tradycji królują baranki cukrowe, czekoladowe i marcepanowe. Kiedyś gospodynie potrafiły wyrzeźbić go z osełki masła zwykłą łyżką. Cukrowy baranek zazwyczaj stoi na środku stołu wśród owsa, zielonej rzeżuchy lub borówek. W starszych grupach formujemy go z masy solnej, a na runo wykorzystujemy masę przeciśniętą przez praskę do czosnku lub maszynkę do mięsa.

Celowanie jajkiem – to bardzo stary zwyczaj, inaczej zwany zabawą „na wybitki”, która polegała na toczeniu po stole pisanek lub kraszanek albo stukaniu nimi o siebie; stłuczone stawały się własnością posiadacza nienaruszonej pisanki.

Dzielenie się jajkiem – podczas śniadania wielkanocnego dzielimy się święconym jajkiem; podzielenie się nim z bliskimi umacnia więzi i broni rodzinę przed złymi wpływami z zewnątrz, zapewnia jej też nowe siły witalne i zdrowie; podczas dzielenia się jajkiem składamy sobie życzenia wszelkiej pomyślności i zdrowia.

Elegancja – zawsze podkreśla charakter uroczystości, związana jest z pięknym wyglądem i wdziękiem oraz wytwornym zachowaniem. Tego dnia obowiązuje wszystkich stosowny ubiór, nie tylko dorosłych, lecz także najmłodszych. Rzadko kiedy jesteśmy wystrojeni na śniadanie, można zatem powiedzieć, że jest to jedyny poranek w roku, który celebrujemy także poprzez stosowny strój.

Fiołki – Wielkanoc obchodzimy wiosną, w porze, kiedy wszystko budzi się do życia, a drobne kwiaty, tj. fiołki, krokusy, hiacynty są ozdobą naszych domów i ogródków. Świeże kwiaty stojące na świątecznym stole dają cudowny efekt. Fiołki nie tylko wniosą do domu ładny aromat, ale ich płatki będzie można wykorzystać do ozdabiania mazurków świątecznych. Nasze przedszkolaki spotykają je często podczas wiosennego spaceru, rosną bowiem wzdłuż ogrodzenia, są także inspiracją do pracy plastycznej metodą wydzieranki.

Generalne porządki – nierozłącznym elementem każdych świąt jest gorączkowy okres przygotowań, w który wpisują się generalne porządki; warto zaangażować do nich również dzieci, bądź co bądź sześciolatki powinny już mieć swoje domowe obowiązki. Jak wytłumaczyć dzieciom słowo „porządek”? Otóż nic trudnego. Porządek pozwala na umieszczenie rzeczy we właściwym miejscu. Możemy porozmawiać z dziećmi o tym, według jakiej zasady ułożone są w ich pokoju ubrania, zabawki, drobne przedmioty, książki. Dobrą wprawą w porządkowaniu może być segregowanie klocków i zabawek w sali. Mamy okazję sprawdzić, czy wszystkie klocki są w odpowiednich koszach, wyeliminować te nadłamane, jeśli się gdzieś zawieruszyły, naprawić książki, zrobić pranie ubrankom dla lalek i misiów. Poprzez zagadki pantomimiczne możemy pokazać różne czynności, które kojarzą się dzieciom z porządkami.

Hiacynty – jedne z pierwszych kwiatów doniczkowych, które chętnie goszczą w naszych domach i zakwitają w ogródkach. Może wśród hiacyntów i krokusów wielkanocny zajączek zostawi dla nas czekoladowe jajko?

Indyk – aromat pieczonego indyka coraz częściej w Polsce wpisuje się w zapach Wielkanocy.

Jajko – jest jednym z najważniejszych symboli Wielkanocy, symbolizowało odrodzenie, początek i źródło życia, w ludowych wierzeniach pełniło wiele funkcji magicznych: było lekarstwem na chorobę, urok, chroniło przed pożarem, zapewniało urodzaj, szczęście i pomyślność. Ludzie w wielu miejscach na świecie malowali wiosną jaja. Ta czynność miała sens symboliczny, uważano bowiem, że malowanie jaj jest jednym z warunków istnienia świata. W naszym kraju jaja były zdobione na różne sposoby. Zwyczajowo wszystkie ozdobione jaja nazwano pisankami, ale tak naprawdę w zależności od zastosowanej techniki zdobienia różnie się nazywały:

  • Kraszanki – to jajka malowane na jeden kolor, tradycyjnie od wielu lat barwiono je za pomocą naturalnych składników roślinnych, które dawały określoną barwę, np. na czarno – w korze dębu, na zielono – w źdźbłach młodego zboża, na różowo – w buraku ćwikłowym, na żółto i brązowo – w cebuli, na niebiesko – w płatkach bławatka.
  • Pisanki – przed zanurzeniem jajka w barwnym roztworze robiło się na nim wzory woskiem, do tego celu używano m.in. specjalnego patyczka z przyczepionym maleńkim lejkiem z dziurką, do którego wkładano grudkę wosku, ogrzewano go nad świeczką i rozpuszczonym pisało na jajku różne wzory. Następnie zanurzano jajko w farbie – tam, gdzie był wosk, zostawał biały niepomalowany ślad na kolorowym tle.
  • Oklejanki – to jajka z naklejonym obrazkiem z listków, sitowia, włóczki, nici, tkaniny.
  • Ażurki – technika polega na nawiercaniu w skorupce otworów za pomocą wiertarki i malutkiego wiertła, a następnie pomalowaniu jej farbą akrylową.
  • Nalepianki – jajka ozdobione nalepionymi na skorupkę różnobarwnymi wycinankami z papieru.
  • Drapanki – powstają przez drapanie ostrym narzędziem zewnętrznej barwionej powłoki jajka.

Kurczaki – Wielkanoc to wiosenne święta, a wiosną wykluwają się z jaj pisklęta; to również jeden z najłatwiejszych do wykonania elementów zdobniczych (najprościej wykonać je z orgiami – z tą techniką poradzą sobie doskonale nawet trzylatki).

Lany poniedziałek – inaczej śmigus-dyngus, to najweselszy poniedziałek w roku, obchodzony w drugi dzień świąt; jest doskonałą zabawą dla całej rodziny. Zwyczaj ten wywodzi się z obrzędów związanych z wiarą w dobroczynne właściwości wody. Był pierwotnie zwyczajem magicznym, mającym na celu sprowadzenie deszczu na zasiane pola. Inaczej zwany jest też „dniem św. Lejka”. Dawniej na wsi chłopcy chodzili „po wykupie” i „dyngusie”. Zazwyczaj przebierali się za ułanów i chodzili od domu do domu z wózkiem, na którym stał baranek z drewna, śpiewali przy tym wesołe piosenki, w zamian oczekując świątecznych przysmaków. Wśród dyngusowych piosenek możemy odnaleźć np. taką:

Miły gospodarzu, wpuście nas do izby,
Bo nas tu niewielu, nie zrobimy ciżby,
A dajcie, co macie dać, bo nam tutaj
zimno stać.

Na koniec przedstawienia oblewali dziewczyny wodą. Od kąpieli można się było wykupić, płacąc kolorowymi pisankami; taką zapłatę nazywano dyngusem. Dziewczęta były zadowolone z tej mokrej zabawy, bo oznaczało to dla nich, że się chłopcom podobają. Chłopcom można było także bić je po nogach zielonymi kłującymi gałązkami albo palmami; to uderzanie, smaganie oznaczało śmigus. Z czasem te dwa odrębne zwyczaje zostały połączone w jeden: śmigus-dyngus.

Łakocie – tych na pewno nie zabraknie nam w trakcie świąt, zazwyczaj będą kolorowe i czekoladowe.

Mazurek – jedno z tradycyjnych ciast świątecznych, ozdabiane w niepowtarzalne wzory, do których wykorzystać można lukier, kwiatki róż lub fiołków, kandyzowane owoce i bakalie. Pieczenie mazurków to wspaniała przygoda kulinarna dla dzieci. Jednego dnia możemy upiec spody, a następnego przystąpić do robienia masy (lub wykorzystać gotową kajmakową) i ozdabiania mazurków. Lukrem można malować po nich obrazki, a z bakalii układać różne wzory. Dobrym pomysłem będzie także książka kucharska grupy Mazurki wielkanocne, w której zgromadzimy przepisy przyniesione przez dzieci. Ilustracje wypieków będą inspiracją do ozdabiania ciast. Tak przygotowane mazurki to doskonały poczęstunek dla rodziców uczestniczących w uroczystości wielkanocnej.

Nastrój świąteczny – świadomość nadchodzących świąt wprowadza atmosferę oczekiwania na coś niezwykłego, dlatego kiedy przyjdą, musimy odpowiednio o nią zadbać. Nastrój świąteczny powinien być miły i spokojny; to nie c...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy